Ярилцлага
2013,06,01 <a href="/%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B3%D0%BE%D0%BB-%D1%85%D2%AF%D0%BD-%D1%8D%D1%85%D0%BB%D2%AF%D2%AF%D0%BB%D1%81%D0%BD%D1%8D%D1%8D-%D0%B3%D2%AF%D0%B9%D1%86%D1%8D%D1%8D%D0%BD%D1%8D/">Монгол хүн эхлүүлснээ гүйцээнэ</a> <p><iframe width="920" height="520" src="http://www.youtube.com/embed/JtrBzo8vl3Y" frameborder="0" allowfullscreen="" style="font-size: 15px; line-height: 1.45em;"></iframe><br></p> /%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B3%D0%BE%D0%BB-%D1%85%D2%AF%D0%BD-%D1%8D%D1%85%D0%BB%D2%AF%D2%AF%D0%BB%D1%81%D0%BD%D1%8D%D1%8D-%D0%B3%D2%AF%D0%B9%D1%86%D1%8D%D1%8D%D0%BD%D1%8D/ <p><iframe width="920" height="520" src="http://www.youtube.com/embed/JtrBzo8vl3Y" frameborder="0" allowfullscreen="" style="font-size: 15px; line-height: 1.45em;"></iframe><br></p> 2013,02,13 <a href="/%D3%A9%D0%BD%D0%B3%D3%A9%D1%80%D1%81%D3%A9%D0%BD-%D0%B4%D3%A9%D1%80%D0%B2%D3%A9%D0%BD-%D0%B6%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D0%B9%D0%BD-%D0%B3%D0%BE%D0%BB-%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%BB%D1%82-%D0%B1%D0%BE%D0%BB-%D1%82%D0%BE%D0%B3%D1%82%D0%B2%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%BE%D0%B9-%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%BB/">Өнгөрсөн дөрвөн жилийн гол ололт бол- Тогтвортой байдал</a> <p><span style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify; text-decoration: underline;"><em><strong><img src="/media/elbegdorj/content/gadaadHariltsaa/БанГиМүн_3.jpg" style=""><br></strong></em></span></p><p><span style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify; text-decoration: underline;"><em><strong>“Ярилцъя” булангийн маань хоймор Могой жилийн анхны зочин болж Монгол Улсын Ерөнхийлөгч Цахиагийн Элбэгдорж уригдлаа.&nbsp;</strong></em></span><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><span style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">Бидний ярилцлага Засгийн газрын хуралдаан дээр Ерөнхийлөгч сууж, жавтий хүртээсэн халуухан хуралдааны дараа төрийн ордноо болсон юм. Уулзалтын маань маргааш тэр Давосын олон улсын чуулганы зүг хөлгийн жолоо залсан билээ. Ярилцлагаа ч Могой жилийн анхны дугаартаа залахаар бид хав дарав. Учир нь тэрбээр энэ дөрвөн жилд нэг ч удаа ийм хэмжээний дэлгэрэнгүй ярилцлага сонин хэвлэлд өгөөгүй юм.&nbsp;</span><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><span style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">Одоогоос хоёр жилийн өмнө Давосын ээлжит чуулганы индрээс Ерөнхийлөгчийнхөө цахилуулсан, цохилуулсан цогтой үгсийг сонсч, баярлаж бахдаж байсан минь дурсагдана. Тэр бол шинэ Монголын шинэ нүүр царай. Гадагшаа биднийг сурталчилдаг хамгийн том сурталчилгаа. Ийм хүн дэлхийтэй Монголыг төлөөлж гар барьж байх ёстой. Тэр нь Монголд л&nbsp; ашигтай.&nbsp;</span><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><span style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">Альпийн нуруунаа орших алдарт Давосын тосгонд ч, Америкийн Цагаан ордонд ч Тэр хүн Монголоо л сурталчилдаг. Мэддэг, мэдэрсэн учраас сэтгүүлчийн хувьд би ийнхүү зоригтойгоор хэлж байгаа юм. Ингээд уншигч олон та бүхнийгээ Монгол Улсын Ерөнхийлөгчтэй илэн далангүй, халуун дотно хөөрөлдсөн энэ өдрийн хоймортоо урин залж байна.&nbsp;&nbsp;</span><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"></p><div style="margin-bottom: 0px; padding: 0px; color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: center;"><strong>ОЛОН ХҮҮТЭЙ АЙЛД ОЛОН САЙН БЭР ЗАЯАДАГ<br></strong></div><p><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><strong style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Хүмүүс нас&nbsp; жилээ тэр бүр ил зарлаад явахыг хүсдэггүй. Харин танд бол нуух эрх бага. Байхгүй ч гэж&nbsp; хэлж болно. Энэ жил та 50 хүрнэ. Зуугийн тал руу ороод ирлээ гэсэн үг. Гэтэл танд ямар ч өөрчлөлт алга. Тантай хамгийн анх 20-оод жилийн өмнө танилцаж байхад яг ийм л хүн байсан. Гэхдээ дотуураа авч байгаа насны мэдрэмж гэж байх юм уу ?</strong><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><span style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-За даа, бараг алга даа.</span><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><strong style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br>-Туулай жилдээ та хайртай юу. Гэнэн, бүтгэнэсэн, бүх хүнээр хайрлуулж байдаг дэлдгэр хөөрхөн туулай жилийг олж төрсөн хүмүүсийн дотор Ерөнхийлөгч хүн ер нь байдаг болов уу ?</strong><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><span style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Хүн төрөх газраа олж төрнө гэдэг бол их буян гэж би боддог. Энэ улсыг олж төрөх, энэ улсыг олохын тулд энэ дэлхийг олох. Энэ дэлхийг олохын тулд энэ гариг ертөнцийг олох. Ийм том юмнаас бид төрөх газраа, төрөх улсаа олж төрнө гэдэг гайхамшигтай биш гэж үү.</span><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><strong style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Тийм шүү. Ингэхэд ивээл жил гэдэг манайхны зан заншилд явдаг нэг ойлголтын талаар та юу боддог вэ.&nbsp; Харилцаанууд дээрээ ийм өнцгөөс “юм бодож” байсан тохиолдол бий юу?</strong><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><span style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Ер нь жил харж байгаагүй. Тийм ивээл жил, харш жил гэсэн шалгуурууд надад байхгүй.&nbsp;</span><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><strong style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Тэгэхээр сүсэг бишрэл багатай хүн гэсэн үг үү?</strong><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><span style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Яалаа гэж. Сүсэг бишрэлтэй байлгүй яахав. Би их шүтлэгтэй хүн. Тэнгэр газартаа шүтнэ. Ард түмнийхээ хувь заяанд шүтнэ.&nbsp;</span><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><strong style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Хамгийн гоё нь ард түмнийхээ хувь заяанд шүтэх тухай ойлголт байх. Одоо манайд өрнөж байгаа тэнгэризм, бөө гэх мэт үзэгдэлд та хэр хандаж байгаа вэ. Та байр сууриа илэрхийлээгүй байгаа шүү дээ.&nbsp;</strong><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><span style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Төрийн оролцох юм бий, оролцохгүй юм бий. Нэлээн харж ул суурьтай хөдлөх ёстой байх.&nbsp;</span><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><strong style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br>-Таны гэргий түрүүнд ярьсан ивээл жилд гэдэг зүйлд хэр ач холбогдол өгдөг вэ. Тэр төрийн хэрэгт хошуу дүрдэггүйгээрээ алдартай гэргий болохоор зориуд хувийн зүйлсээр дамжуулж ч болов сонирхмоор байна ?</strong><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><span style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Миний хань бол хүүхдийн буянтай хүн. Ганц манай хүн ч биш ер нь монгол эмэгтэйчүүд тийм.&nbsp;</span><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><strong style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br>-Өнөөдөр нэг тиймэрхүү барилдлагатай өдөр байна. Холын замд гараад хэрэггүй дээ гэх маягийн зөвлөгөөг өгөх үү?</strong><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><span style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Бараг үгүй дээ.&nbsp;</span><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><strong style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Саяхан нэг телевизээр асуулт хариултын хэлбэртэй шоу нэвтрүүлэг явж байна. Монгол Улсын тэргүүн хатагтайн нэрийг хэлнэ үү гэдэг асуултад хүүхдүүд зөвлөлдөж зөвлөлдөж Отгонтуул гэдэг нэр гаргаж ирсэн. Түүнийг тэргүүн хатагтайнх нь хувьд огт “ил” гаргаж ирсэнгүй гэж шүүмжилбэл та хүлээж авах уу?</strong><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><span style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Монголын тэргүүн хатагтайн хийдэг ажил, байдаг ачаалал лав миний хийдэг ажил, над дээр байдаг ачааллаас багагүй. Энэ бүхний хажуугаар ил гараад байх зав нь болдоггүй биз дээ.&nbsp;</span><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><strong style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Тийм үү, энэ нь төрийн хэрэгт хутгалдах гэж оролдсон зарим эхнэрүүдтэй холбоотой ард олны дунд яригддаг домгоос үүдэж таны тавьсан хязгаарлалт уу. Эсвэл өөрийнх нь хувийн ёс суртахуунтай холбоотой зарчим юм уу?</strong><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><span style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Төрөл төрлөө олно гэдэг дээ. Надад сайн хань заяажээ л гэж боддог.&nbsp;</span><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><strong style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Асрах газрын ажил мэдээж хариуцлагатай ажил. Гэхдээ бүхэл бүтэн улсын тэргүүн хатагтайн хувьд бид түүний зүгээс өөр ямар нэгэн үйл ажиллагаа хүлээж байсан.&nbsp;</strong><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><span style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Манайх асрах газар биш шүү дээ. Зүгээр л тэдгээр олон хүүхдүүдийн ээж аав нь болоод явж байгаа хүмүүс. Энэ ажлаас гадна манай гэрийн хүний ажил мундахгүй ээ. Жишээлбэл, бөөрний аппаратанд орох шаардлагатай, хүндээр өвдсөн хүмүүст аппарат хүрэлцэхгүй байна гээд л бөөн асуудал яригддаг байсан. Түүнийг шийдэж тэнд 10 аппарат өгсөн байгаа. Өнөөдөр монголын бөөрний гол тасгийн ачаалал яг тэр 10 аппарат дээр л тулгуурлаж явж байгаа. Эх нялхсын төвд байдаг дутуу төрсөн хүүхдүүдийн ордог аппарат байгаа. Тэрний хамгийн гол аппаратуудыг бас манай хүний сангаас нийлүүлсэн. Дээрээс нь эмч нарт сургалт хийсэн. Мөн хавдартай хүмүүст зориулсан хөнгөвчлөх үйлчилгээнүүдийг нээсэн. Бид энэ бүхнийг ярьдаггүй л дээ. Олон эмнэлэгт чухал тусламжуудыг сангаараа дамжуулж хүргэсэн .Болороогийн авч явдаг хоёр сан бий. Нэг нь “ Итгэл-Хавдаргүй Монгол” ,нөгөө нь “Болор сан”.&nbsp;</span><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><strong style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br>-Өөрийнх нь хувийн түүх, туулж ирсэн амьдралтай нь холбоотойгоор хийсэн сонголтууд уу. Эсвэл манайхны өвчлөлтийн дотор түгээмэл байдаг зовлон зүдгүүрийг хараад энэ чиглэлд юм хийе гэж шийдсэн юм болов уу. Ямартай ч маш сайхан ажил байна.&nbsp;</strong><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><span style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">&nbsp;&nbsp;</span><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><span style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Аливаа хүний сонголт өөрийнх нь явж туулж ирсэн замналаас үүддэг. Жишээлбэл, бид яагаад хавдрын эсрэг үйл ажиллагаанд нэгдэе гэж бодсон бэ гэхээр анх бид хоёр танилцаж, үерхэж байхдаа эмээгийндээ л анх орж ирсэн юм.&nbsp; Сүүлдээ эмээгийндээ байдаг болсон. Залуу байсан. Аав ээжээсээ зовдог болгоомжилдог ч байсан юм уу, эмээдээ л илүү итгэдэг байсан. Эмээ маань бид хоёртой тэр танилцсан цагаас хойш хориод жил хамт байгаад хавдраар өөд болсон юм. Тэгээд хавдартай хүнийг эмчлэх, хавдартай хүнийг асрах, амьдралынх нь сүүлчийн саруудад хамт байх гэдэг ямар их чухал зүйл вэ гэдгийг үнэхээр амьдралаараа ойлгосон. Нөгөө нэг чиглэл нь өнчин хүүхдүүдийг халамжлан хүмүүжүүлдэг. Учир нь манай хүн бас л багаасаа ааваасаа өнчирсөн. Аав нь багад нь нас барсан. Манай хүн чинь ээжээрээ овоглодог юм шүү дээ.&nbsp;</span><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><strong style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Хажидсүрэн гэж ээжийнх нь нэр байж?</strong><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><span style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Тийм. Уг нь бол аавынх нь нэр Сүхбаатар. Тэр Сүхбаатар гэдэг хүнийг би үнэхээр гайхамшигтай гавьяатай хүн гэж боддог юм. Эрдэнэт үйлдвэрийг нээсэн хүн шүү дээ.&nbsp;</span><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><span style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">Эрдэнэтийн овоог нээсэн. Эрдэнэтийн уурхайг хайх, олох, нээхээс нь&nbsp; авахуулаад хамгийн сүүлд хайгуулынхаа дүнг хүлээлгэж өгөх хүртэл ажилласан. Эрдэнэтийн ордыг нээх хайгуулын ангийн дарга нь байсан хүн юм. Эрдэнэтэд 1960-аад оноос эхлээд Чехууд их анхаарал тавьж хайж байсан. Тэгээд 1968 онд Чехословакад гарсан үйл явдлаас болоод тэд буцсан. Түүний дараа 70-аад оны эхээр Оросууд орж ирсэн. Тэр хооронд&nbsp; монголчууд ажиллаж байсан. Энэ үед бүх үйл ажиллагааг удирдаж байсан хүн. Хамт ажиллаж байсан хүмүүсээс нь олон алдар цуутнууд, хөдөлмөрийн баатар, гавьяатууд төрсөн. Их нэр хүндтэй хүмүүс байдаг юм. Тэгэхээр бас сонин хувь заяа шүү. Эрдэнэтийн ордыг манай хадам аав олсон, нээсэн, Би тэнд ажил амьдралынхаа гарааг эхлэсэн. Эрдэнэт, эрдэнэтчүүд надад төдийгүй бүх монголчуудад их буянаа өгсөн.</span><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><strong style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Тийм шүү. Сонин түүх байна.</strong><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><span style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">- Бас нэг сонин юм ярьж өгье. Манай&nbsp; хадам аав Ховдод нэг удаа ажлаар явж ирэхдээ байгалийн цэвэр болор олсон байгаа юм. Тэгээд ирэхэд нь охин нь төрсөн. Тэгээд охиндоо Болормаа гэж нэр өгч байсан түүхтэй юм билээ.</span><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><strong style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">&nbsp;&nbsp;<br>-Та анх гэргийнхээ эмээ дээр орж ирж танилцаж байсан юм байна. Хамгийн анх тогшсон хадмын хаалга эмээгийн хаалга байжээ. Тэд ирээдүйн хүргэнээ ямархуу угтаж байв аа?&nbsp;&nbsp;</strong><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><span style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Эмээ маш сайхан хүлээж авч байсан.</span><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><span style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">&nbsp;</span><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><strong style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Айхтар сонжино биз дээ?&nbsp;</strong><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><span style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Сонжиж хараагүй байхаа. Заяаны хоёр байна даа. Эд маань хувь заяагаа олжээ л гэж баярлаж байсан болов уу. Манай эмээ надад маш сайн байсан л даа.</span><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><strong style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Та хүүхдүүдээ төрсний дараа&nbsp; даавуу угааж байв уу. Маш залуугаасаа&nbsp; улс төрийн замналаа эхлүүлсэн хүн болохоор тийм ч&nbsp; нямбай чамбай, эхнэр хүүхэд гэр орноо бөөцийлж гүйдэг, юм юм амжуулдаг сүрхий нөхдүүд шиг байж чадаагүй болов уу гэж тааж байна?</strong><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><span style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Харин ч их хүүхэдсэг, гэр бүлсэг. Эхнэр хүүхдээ асарсан, даавуу угаасан, сүү халаасан тийм хүн байсан шүү. (инээв)</span><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><strong style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Тийм гэж үү?&nbsp;<br></strong><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><span style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Тийм байдлаар л би гэр бүлийнхээ амьдралыг эхэлсэн гэж бодож байна. Анх удаа хугацаат цэргийн албанаас, барилгын цэргээс&nbsp; ЗХУ-д дээд сургуульд явж байлаа.&nbsp; Оюутан болоод миний тавьсан нэг гол зорилго бол хамгийн түрүүн хань болох хүнээ олж авах, сурч байх хугацаандаа аав болох. Би тэр зорилгоо биелүүлсэн л дээ. Цэргийн байрнаасаа гараад л гэргий рүүгээ гүйдэг залуу байлаа. Ганцхан хагас сайнд л чөлөө олдоно. Миний маршрут маш тодорхой. Тэр Львов гэдэг хотод байсан хоёр номерын трамбайнд суугаад л эцсийн буудал дээр буугаад, хайртай хүнийхээ амьдардаг нийтийн байранд гүйсээр ордог байлаа.</span><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><strong style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br>-Хүүхдүүдийнхээ нэрийг та өгдөг үү. Нэр өгөхдөө голчлон юу боддог байсан бэ?</strong><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><span style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Өөрөө өгнө. Бас номтой, буянтай хүмүүсээс асууж авсан нэр ч бий.&nbsp;</span><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><strong style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Нэг удаа би танаас төрсөн хүүхдээсээ өөр хүүхдүүдийг хамаагүй өөрийнхөө нэрээр овоглох дэмий биш үү гэж асууж байсан. Та дуугараагүй.&nbsp; Та одоо олон хүүхэдтэй аав боллоо. Миний тэр асуулт их атгаг асуулт шиг санагдаж байсан байх даа.&nbsp;</strong><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><span style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Олон хүн тэгж боддог байж магадгүй л дээ. Гэхдээ хүний сэтгэл гэдэг бол хязгааргүй зүйл юм. Сайхан сэтгэлийн үр хожим нь дандаа сайнаар эргэдэг. Сайхан сэтгэлийн үзүүрт тос гэж. Хүнд сайхан хандахаар, ялангуяа хүүхдэд сайхан хандахаар тэр ач заавал эргэдэг гэж би боддог. Манай ээж хэлдэг юм. Хөгшин хүнийг, бас хүүхдийг их сайн асарвал ач буян нь заавал тэр хүндээ эргэж очдог юм гэж.&nbsp;</span><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><strong style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br>-Таныг өсгөж байгаа хүүхдүүд тань Амбаа гэж дууддаг хэвээрээ юу. Эсвэл&nbsp; Аав руу шилжиж байна уу?<br></strong><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><span style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Амбаа аав гэдэг юм. Миний аавыг манай нутгийнхан, манай сумынхан Амбаа гэж хүндэтгэж дууддаг байсан юм. Нэрээр нь дууддаггүй, дандаа Амбаа&nbsp; л гэдэгсэн. Тэгээд би энэ дурсгалыг бодож хүүхдүүддээ Амбаа гэж дуудаарай гэж захьсан юм. Эхлээд Амбаа байснаа, Амбаа аав болоод, сүүл рүүгээ аав болоод л явж байна даа.&nbsp;</span><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><strong style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Хүүхдүүд тань бусдаас өөр орчинд өсч хүмүүжиж яваа. Ирээдүйд нь эцэг хүний хувьд зовних үе байдаг уу?</strong><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><span style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Зөвхөн ирээдүйд нь бишээ, би өдөр болгон л зовниж байдаг. Өглөө болгон л зовниж байдаг. Орой бүхэн манай гэрт хүүхдүүдийн тухай яриа болдог. Аав ээж дээрээ биш өөр хүмүүсийн гар дээр хүн болж байгаа тэдгээр хүүхдүүдийн төлөө юу эсийг бодох билээ. Өмнөөс нь хүн үйлчлээд, бүх юмыг нь хийж өгөөд, бүх зүйлд нь санаа тавиад байхаар тэр хүүхэд өөрөө өөрийнхөө асуудлыг шийдэж чадахгүй, зовлон учрахад яаж түүнийгээ давах вэ гэдгээ мэдэхгүй болчих вий. Халуун хүйтэн гэдгийг мэдэхгүй явах вий гэж санаа зовдог. Хүүхдийн энэ урт амралтаар бид нэг их сайн арга олсон. Одоо манай хүүхдүүд бидний таньдаг мэддэг, ойр дотны хүмүүсийн гэрт байгаа. Заримынх нь аав ээж нь ойрхон байгааг нь тэдэн рүү нь явуулж уулзуулахаар шийдсэн. Зарим нь өнчин өрөөсөн, аав ээжгүй хүүхдүүд ч бий. Хүнд амьдралтай, айлын хажууд байдаг улсууд ч бий л дээ. Хүүхдүүд мань яваад 10-аад хонож байна. Бид нар бас эргэж тойроод байгаа. Хамгийн сайхан нь бүгд очсон айлууддаа их сайн нэртэй байгаа. Ямар сайхан ажилтай охин бэ гэдэг ч юмуу, ямар сайн хүү вэ ч гэдэг юм уу. Их хүмүүжил сайтай юм гэсэн ийм сайн үгсийг бид сонсч байгаа. Нэг үгээр хэлэх юм бол бид&nbsp; тиймэрхүү байдлаар бусад хүмүүс ямар орчинд амьдарч байна вэ гэдгийг хүүхдүүддээ үзүүлж мэдрүүлэх гэсэн юм. Хүүхдүүд хоолоо идэхгүй, идэж байгаа хоолоо дундуур орхих ч юмуу, нэг бол идэхгүй цаашаа түлхвэл би их дургүйцдэг юм. Өнөөдөр хоол олдохгүй байгаа хүүхдүүд зөндөө л байгаа. Тэгэхээр бас амьдралыг үзэх, амьдрал дунд орох нь тэр хүүхдүүдэд сургамж болох байх. Заримдаа өөрийнхөө төрсөн хүүхдүүдээс илүү тэр хүүхдүүдэд хандах тийм нандин хандлага ч гарах юм аа.&nbsp;&nbsp;</span><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><strong style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Танай хүүхдүүдийг ангийнхан нь Ерөнхийлөгчийн хүүхэд гээд мэдчихдэг байх л даа. Хүүхэд гэдэг энэ хорвоогийн хамгийн мэдрэмтгий амьтан шүү дээ. Яг энэ сэдвээр танд гомдол хэлдэг үү. Ямар нэгэн байдлаар ялгаа зааг гараад байдаг байх?</strong><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><span style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Гайгүй дээ. Гэхдээ уйлсан, унжсан, анги дээрээ бас тийм янз бүрийн байдалд орсон ганц нэг тохиолдлууд сонсогдож л байдаг юм. Нөгөө талаараа манай хүүхдүүд нэлээн тийм ээжээ дагасан хүмүүжилтэй. Манай хүн чинь дөрвөн хүү төрүүлж өсгөсөн хүн. Банди нар голдуу ээж амьтай байдаг шүү дээ. Ээжийн гараар, ээжийн гэх тэр өвөрмөц сахилгаар явчихсан учраас гайгүй шүү. Намайг дууриасан бол бас л хэцүү байх. (инээв)</span><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><strong style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Таныг бэртэй болох гэж байна гэх мэдээ гардаг. Хэрэв үнэн бол та ойрын жилд өвөө болох нь ээ дээ?</strong><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><span style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Өвөө болохоо бол мэдэхгүй байна. Зүгээр манай том хоёр хүү насанд хүрчихсэн. Гэр бүл болох насан дээрээ яваа залуус. Нэг нь найз охинтой болсон. Нэг нь бүр сүйн бөгж солилцчихсон. Сайхан л юм.&nbsp;</span><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><strong style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Танайх шиг олон хөвгүүдтэй айлд охид орж ирэх сонин байна уу?</strong><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><span style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Сонин биш ээ. Манайх чинь үндсэндээ 12 охинтой болчихоод явж байгаа айл шүү дээ.</span><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><strong style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br>-Танай хүүхдүүдийг наадмын үеэр буфетны хуушуур дээр шавчихсан идэж байгаа нэг зураг гарсан. Ерөнхийлөгчийн гэр бүлийн аюулгүй байдал ийм дархлаагүй байдаг гэж үү гэсэн асуулт тэр үед төрж байсан?</strong><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><span style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Юун сүржин юм. Надад хүртэл наадмын хуушуур гээд л бариад ирдэг юм. Наадмын хуушуур сайхан ш дээ.&nbsp;&nbsp;</span><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><strong style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br>-Та ч гэсэн хөдөө явж байхдаа айлын тавагнаас хамаагүй л аваад идэж байдаг. Зарим ерөнхийлөгч тэгж байгаагүй шүү. Одоо бол цаг өөр болчихсон шүү дээ.</strong><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><span style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Мэдэхгүй. Би бол таарснаа л ууж идээд явдаг.&nbsp;</span><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><strong style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Ерөнхийлөгч ч гэсэн хүн. Хүн юм болохоор хүний ёсны элдэв л асуудалд энэ дэлхийн ерөнхийлөгч нар орооцолддог. Эдийн засгийн бүлэглэлүүдтэй холбогдож хардагдана.&nbsp; Бүсгүйчүүд хийгээд хайр дурлалын сэдвээр хэрэг мандаана. Таны тухайд энэ сэдвээр ямар нэг баримт дэлгэгдээгүй байна. Үнэхээр тийм чанд хүн үү?<br></strong><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><span style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-За, мэдэхгүй юм даа. Хариулж мэдэхгүй л асуулт байна.&nbsp;</span><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><strong style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br>-Хамгийн хийгүй гэгддэг Ерөнхийлөгч Н.Багабанди гуайг ч гэсэн нэг эмэгтэйтэй холбосон шуугиан гарч байсныг санаж байна. Дэлхийн бүх Ерөнхийлөгч нарт янз бүрийн асуудал байдаг болохоор л асууж байгаа юм.&nbsp;</strong><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><span style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Дэлхийн бүх Ерөнхийлөгчид байдаг юм надад яагаад байдаггүй юм бол. Тэгэхээр би нэг бол их азгүй, эсвэл их азтай ч хүн юм уу.&nbsp;</span><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><strong style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Ийм залуу хүний хувьд жаахан сонирхолгүй, гунигтай амьдрал биш үү?</strong><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><span style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Хүн бүр л өөрийнхөөрөө амьдарч яваа. Би цэргийн амьдралаар явчихсан хүн. Цэргийн алба хаагаад, цэргийн сургуульд таван жил сурсан. Надад олдсон хамгийн чухал юмны нэг бол цэргийн хүмүүжил. Одоо ч би өөрийгөө цэргийн алба хааж байна л гэж бодож байна. Улс орныхоо, ард түмнийхээ эрх ашгийн манаанд л үүрэг аваад зогсож байгаа хүн. Үүрэг хүлээсэн цаг дор “үгүй”,”чадахгүй” гэж хэлэх эрх цэргийн хүнд байдаггүй юм.</span><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><strong style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br>-Ерөнхийлөгч гэхээр л их тийм хатуу ширүүн, халдашгүй гэж бодоод байдаг&nbsp; юм болов уу, сэтгүүлчид хүрч асууж чаддаггүй сэдэв шүү дээ. Тэгээд л?&nbsp;</strong><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><span style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">&nbsp;-Асуулт чинь дуусаагүй байгаа юм уу.</span><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><strong style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Дуусгая, энэ сэдвийг хаалаа. Та бол их спортлог хүн. Цанаар гулгана. Тэшүүрээр бүр гайхамшигтай. Бас сэлнэ. Гэхдээ дуртай, хорхойтой байх нэг хэрэг. Эрсдлээс айдаггүй хэрэг үү?</strong><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><span style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Ер нь бол эрсдлээс айхгүй шүү.&nbsp;</span><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><strong style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br>-Хөвсгөлд таныг спортын мастеруудыг гайхширтал гулгаж байхыг харсан. Гэхдээ хамгаалалтын алба түгшүүртэй байх шиг санагдаж байсан. Бас аль далайд гэв ээ, бүр ёроол руу нь шумбасан гэсэн?</strong><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><span style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Байгаль далайн гүнд 437 метрийн гүнд орсон. Одоо яг ажлаа хийж байгаа&nbsp; Ерөнхийлөгч нараас анхны хүн нь би болсон. Путин бол Ерөнхий сайд байхдаа орж байсан.&nbsp;</span><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><strong style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Тань шиг эрсдэлд дуртай хүнд сонирхолтой л түүх үлдсэн байх. Гэхдээ таны амь бие бол монголын ард түмний мэдэлд шүү дээ. Та бол дураараа хамгаалалтаас гарч яваад зах руу ч алхаад орчихдог, тэр бүү хэл хүүхдийн баяраар Спайдермэн болоод талбай дээгүүр дугуйгаар явдаг. Хүмүүс ерөөсөө таниагүй гэж сонссон. Заримдаа таны дотор байгаа хөвгүүн багын дүрсгүй зан сэрж, энэ мэт хачирхалтай алхмуудыг хийгээд байдаг юм уу?</strong><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><span style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Тийм юм болж байсан.&nbsp;</span><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><strong style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Таныг Төрийн хамгаалалтын албаныхан зэмлэхгүй юу?</strong><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><span style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Зэмлэхэд ч хэцүү юм болсон. Далайн гүн рүү намайг явчихна&nbsp; гэж хэн ч бодоогүй байх. Дөрвөн цаг болсон. Гараад ирэхэд хачин царайлчихсан бас хачин их баярлачихсан хүмүүс угтсан.</span><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><strong style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Инээд хүргээд байх юм. Гэхдээ таны амьдралд золгүй явдал тохиолдож&nbsp; л байсан шүү дээ?</strong><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><span style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Яахав. Сайн муу нийлж байж л сав дүүрдэг хорвоо шүү дээ.&nbsp;</span><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><strong style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br>-Таны эрүүл мэндтэй холбоотой мэдээллүүд харин хааяа цацагддаг. Ямар нэг асуудал байхгүй биз дээ?</strong><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><span style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Санаа зовох зүйл байхгүй ээ.</span><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><strong style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Таны ээж Хонинхүү гуай сайн биз дээ. Нас сүүдэр хэдийг зооглож байна?</strong><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><span style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Одоо 92 настай. 93 руугаа орж байх шиг байна.&nbsp;</span><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><strong style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Ой ухаан хэвээрээ юу?</strong><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><span style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Хэвээрээ, хэвээрээ. Хүн хөгшрөхөөр залуу цагийнх нь үзсэн, туулсан дурсамжууд нь улам л тодордог юм шиг байна.&nbsp;</span><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><strong style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Та ээж дээрээ ямар давтамжтай очдог вэ?</strong><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><span style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Манайд байнга амьдарч байгаа. Удаж байна. Хүүхэд асрах, хөгшин хүн асрах ажлыг бид хоёр сайн хийж байгаа. Бид бүгдээрээ л ахмадууд болно. Хөгшин хүнийг яг хүүхдээ хайрлаж байгаа юм шиг хайрлах, нялх хүүхэд асарч байгаа юм шиг асрах хэрэгтэй юм байна лээ шүү.&nbsp;</span><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><strong style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Танай ээж охинтой болохсон гэж боддог л байсан байхдаа. Одоо тэнхлүүн хэвээрээ л байна уу?</strong><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><span style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Айлын отгон нь болохоор ээж маань ямар бодолтой байсныг би яаж мэдэхэв. Олон хүүтэй айлд бас олон сайн бэр заяадаг. Миний ээж бол арваад жилийн өмнө таяг ч тулдаггүй тэнхлүүн хүн байсан. Таван давхар руу надтай цуг алхаад гарчихдаг. Одоо хөл нь их муудсан. Бас ямар жижигхэн болчихов. Хүүхэд шиг болчихсон. Ээжийг минь гэх хүн олон бий. Зөвхөн миний ээжээс үүссэн тэднийг дагасан хүний тоо лав 140-өөс илүү гарсан байх.</span><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><strong style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Олон хүүхэд өсгөх, хөгшнөө асрах, ажлаа хийх гээд танайх ч их ажилтай айл юм даа.</strong><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><span style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Хорь байтугай, хоёр&nbsp; хүүхэд өсгөх хэцүү л гэдэг. Бидэнд бол жаргал. Ээжтэйгээ цуг байх сайхан.</span><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><strong style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br>&nbsp;-Сайхан үг байна. Хөвгүүдээ цуглуулж байгаад хааяа нэг орой руу нь ортол жавтий хүртээдэг байсан гэж дуулсан. Одоо хэвээрээ юу. Сүүлийн үед тийм явдал ер нь болов уу?</strong><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><span style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Одоо 92 той хүн яаж залуу үеийнх шигээ байхав дээ. Залуу байхдаа манай ээж их чанга хүн байсан шүү. Хүүхдүүдээсээ ажилсаг байх, хөдөлмөрч байх, эртэч байх шаардлагыг тавьдаг байсан. Аль нэг хүүхэдтэйгээ ялгаж харьцдаггүй. Бага юм, том юм ч гэдэг юм уу, тийм ялгаа огт байгаагүй. Манай гэрт бүх журам эрх тэгш хэрэгждэг байсан.&nbsp;</span><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"></p><div style="margin-bottom: 0px; padding: 0px; color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: center;"><strong>ЦАГ ХУГАЦАА ЯРЬДАГ ЮМ<br></strong></div><p><strong style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br></strong><img alt="" id="8286" src="http://resource.baabar.mn/baabar/ganchimeg/photo/2013/2/7654f3cba3eae9bc/e51eb7cf3093c376great.jpg" align="right" hspace="10" vspace="5" style="border-style: none; margin: 10px; color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify; width: 320px; height: 462px;"><strong style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-13 жилийн өмнө тантай таны анд талийгаач С.Зоригийн амийг бүрэлгэсэн хэргийн талаар дэлгэрэнгүй ярилцлага хийж байлаа. Яг л ийм өвөл, яг ийм хүйтэн нэгдүгээр сар байсныг санаж байна. Тэр үед та уг хэргийг улс төрийн аллага гэж хэлж байж билээ. Одоо яг юу гэж боддог бол. Учир нь энэ хэргээр өрсөлдөгч улс төрийн хүчин тань хамгийн их хожоог хийж, та бүхэн олон жилийн турш энэ хэргийн шонгоос уяатай явсан шүү дээ?</strong><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><span style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Зоригийн амийг бүрэлгэсэн хэрэг илрээсэй гэж би байнга хүсдэг. Ерөнхийлөгчийн албан тушаалтай хүн энэ хэргийг илрүүлэхэд юу хийж болох вэ, ямар шийдвэр гаргаж чадах вэ. Би яг тэр төвшинд шаардлагатай шийдвэрийг нь ажлын хэсэг, хууль хяналтын байгууллагынханд гаргаж өгсөн байгаа.&nbsp;</span><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><strong style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br>-Зоригийн аллагад намайг хардахаар “бай”-гаа онохгүй байна даа гэж боддог гэж хэлээд аймаар гүн санаа алдаж байсныг тань мартдаггүй юм. Цаг хугацаа зөндөө их хурдалжээ. Таны улс төрийн амьдралд үүнээс хэцүү үе ер нь байсан уу?</strong><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><span style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Цаг хугацаа ярьдаг гэдэг тэр зарчим үнэн юм шиг байгаа юм. Цаг хугацаа ярьдаг юм.&nbsp;</span><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><strong style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Тухайн үед цагдаагийн толгойд байсан нэг хүн хэлж байсан юм. Тэр үед таныг “Хардаж болох бүх л хүнийг хард, шалгаж болох бүх л хүнийг шалга” гэхээс өөр үг хэлээгүй гэж. Гэтэл Э.Бат-Үүл та хоёр л хамгийн их хардагдсан. Энэ үеийн зовлон тань санагдах үед та өөртөө юу хэлдэг бол?</strong><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><span style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Намайг 1998 онд Ерөнхий сайдын албыг өгч байхад тэр үеийн цагдаагийн дарга надад хэлж байсан юм. Зоригийн амь насыг бүрэлгэсэн хэрэг долоо хоногийн дараа илэрнэ гэж. Би бол маш их баярлаж байсан. Бүр тэвэрч авч байсан. Гэвч илрээгүй.&nbsp;</span><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><strong style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br>-Одоог бодвол хэтэрхий зоримог, болгоомж муутай, зарим талаар мэргэжлийн өвчинд нэрвэгдсэн гэмээр явжээ. Танд Э.Бат-Үүлийг дотроо хардаж үзвэл.. гэсэн асуулт&nbsp; тавьчихаж байж билээ. Нүд тань ямар болсныг, үнэхээр арга нь тасрах гэж ямар байдгийг тэгж харж байснаа хааяа боддог юм.&nbsp;</strong><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><span style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Тэр үед харж байсан миний харц, тэр үед бодож байсан миний бодол хэвээрээ л байгаа. Өөрчлөгдөөгүй.&nbsp;</span><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><strong style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Тэр үед хэргийг улс төржүүлэх ганцхан өнгө л нөмөрч байсан. Гэвч үнэн хэрэг дээрээ С.Зориг агсан тухайн үед Ерөнхий сайдад нэр дэвших магадлал яг бүрдсэн байсан уу гэдэг асуултыг хэн ч барьж авахгүй нэг хэсэг нь шуугиулаад, нөгөө хэсэг нь байж боломгүйгээр намнуулаад л өнгөрсөн. Одоо бол энэ хэргийн талаар хөнддөг хүн бараг байхгүй болж дээ?</strong><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><span style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Тодорхой хүрээлэлд С.Зоригийг Ерөнхий сайд болгох тухай ярьж байсан байж магадгүй. Миний мэдэх юм бол би тэр тухай ерөөсөө сонсоогүй. Тэр өдрүүдэд Шадар сайд Ч.Пүрэвдорж гэдэг хүн бас таалал болоод С.Зориг оршуулах комиссынх нь дарга нь байсан шүү дээ.&nbsp;</span><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><strong style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Талийгаач С.Зориг таныг Ерөнхий сайд болсны дараа Д.Энхбаатарыг Батлан хамгаалахын сайдад санал болгож, бүр гуйж байсан баримт байдаг. Д.Энхбаатарыг орон шоронгийн хаалга татах үед ч, дараа нь гаргаж авах гэж&nbsp; ч та маш их зүтгэж байсан. Одоо ч тэр хүнийг та орхидоггүй. Энэ бүхэн талийгаач найзын тань дурсгалтай холбоотой юу, эсвэл?</strong><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><span style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Бидэнд нэг дутагдал бий. Хамгийн ойрхон байгаа хүмүүсээ л дутуу үнэлдэг. Нөхөрлөлдөө үнэнч байх явдал бол их чухал. Анд чинь бүдэрвэл татаад босгох хэрэгтэй.</span><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><strong style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br>-Ардчиллын үйл явцыг бүхэл бүтэн цогц зүйл гэх юм бол Баабар нэг хэсгийг нь бүтээж байсан байх. Бат-Үүл нэг хэсгийг нь бий болгож байсан байх. Нэг хэсгийг нь Зориг бүтээж байсан байх. Нэг хэсгийг нь Гончигдорж, Да.Ганболд хийж байсан байх. Аль нэг нь байхгүй байсан бол тэр үйл явц зогсдоггүй юм гэхэд дутуу байх байсан ч юм билүү гэж та олон жилийн өмнө хэлж байсан. Ардчиллын романтизм дуусчээ. Алтан үеийн лидерүүдээс та, Бат-Үүл, Гончигдорж нараас бусад нь төрийн ажлаас холдсон. Одоо дундаж, дунд үеийнхэн улс төрийн амьдралыг тодорхойлж байна гэвэл та юу хэлэхсэн бол?</strong><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><span style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Цаг үе хүн хүнд гүн гүнзгий мөр үлдээдэг. Заримдаа тэр нь муу талтай ч байж магадгүй, заримдаа бүр үнэт зүйл ч болдог.&nbsp;&nbsp;</span><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><strong style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Ер нь гарын арван хуруунд багтах хэдэн домог болсон улстөрчдөөс дундаж гэж хэлэх хүн харагддаггүй л байсан юм даа. Одоо бол дундаас доош төвшнийхэн л юу дуртайгаа хийгээд яваа харагддаг. Нэг тийм голонгуй мэдрэмж төрөөд байдаг юм. Таны чуулган дээр орж ирээд харж байгаа харцаас ч яг ийм зүйл заримдаа уншигддаг.&nbsp;</strong><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><span style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Бид бол өөрчлөгчид, шинэчлэгчид байхдаа амжилтанд хүрсэн хүмүүс. Түүнээс биш гомдогсод юмуу, эсвэл мөрөөдөгсөд, аль эсвэл цагийн завсраар гүйж орж ирэгсэд байгаагүй.&nbsp; Ард түмэн бол маш хэрсүү, ухаалаг. Сүүлийн 20 гаруй жил мөн ч олон юм үзлээ шүү дээ.&nbsp;</span><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><strong style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Ардчилсан хувьсгал бол бидний үеийнхний нүдээрээ үзсэн, амьдрал дээрээ нийгмээ эргэхийг харсан цорын ганц хувьсгал. Таны оройлон удирдсан, амьдрал, хувь тавилангаараа дэнчин тавьж явж хийсэн агуу их өөрчлөлт. Баабар, Бат-Үүл нарт шагнал өгөхдөө хэнтэй ч зөвлөөгүй, ганцаараа өрөөндөө юм бодоод суугаад байсан гэж дуулсан. Энэ хувьсгалын үйл хэрэгт&nbsp; хамт зүтгэж явсан нөхдөөсөө ахиад шагнах юмсан гэж боддог хүн бий юу?</strong><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><span style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Хөдөө орон нутагт, энд тэнд олон хүмүүс&nbsp; байгаа байх. Ерөнхийлөгчийн ажлын хамгийн хэцүү нь шагналын асуудал байдаг. Өнөөдөр 5000 гаруй хүний гавьяатын тодорхойлолт ирчихсэн байхад тэр дундаас сонголт хийж нүдийг нь олж шагнах гэдэг бол хэцүү зүйл.&nbsp;</span><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><strong style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Гэхдээ шагналыг тойрсон олон хардлага байсан.&nbsp; Бүр одонгуудыг&nbsp; нь үнэлчихсэн тухай баримтууд ч дуулддаг байлаа. Ерөнхийлөгчийн аппаратыг шагналтай холбоотой хэл амнаас та сугалсан. Ингэж өөрчлөхөд хэцүү байсан уу?</strong><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><span style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Өмнө нь ч ийм зүйл сэтгүүлчид асууж байсан. Хэрвээ одоо тэр шагнал тойрсон, шагналыг мөнгөөр үнэлсэн, шагналыг худалдах гэж оролдсон хүмүүс Тамгын газар дотроос гарах юм бол яг нэртэй нь, үйлдэлтэй нь, баримттай нь аваад ир гэж би хэлсэн. Би бол тэр хүнийг яг тэр мөчөөс ажлаас нь хална, хариуцлага тооцно. Би энэ зарчмаа хэлчихсэн. Ерөнхийлөгч болоод миний хэлсэн нэг тодорхой зүйл тэр.&nbsp;</span><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><strong style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Хүн бүр тэмцэгч байх, хүн бүр улс төрийн зүтгэлтэн байх тийм цаг үе ирлээ гэж та 1990 оны 2 дугаар сард Эрх чөлөөний талбайд хэлж байсан. Энэ үг тэр үед хүмүүсийн зүрх сэтгэлийг дагуулсан байх. Үүргээ биелүүлсэн үг байх. Одоо харин монголчуудаас улс төржихөө больж өгөөч гэж л&nbsp; гуймаар болчихсон юм шиг санагддаг юм?</strong><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><span style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Улстөрчдийг шүүмжилж байна&nbsp; гэдэг бол энэ салбарт, энэ хүмүүсийг тойрч хийх ажил их байна л гэсэн үг. Ингэж л хүлээж авах хэрэгтэй. Өмнөх нийгмээс ялгаатай нэг юм бол бид сүүдрээ нууж чадахгүй болсонд оршино.&nbsp; Хүмүүс өөрийн үзэл бодлоо нуудаггүй. Хэлэхээсээ, илэрхийлэхээсээ айдаггүй, эмээдэггүй. Ийм л болчихсон. Одоо баярлахаасаа ч эмээдэггүй. Уурлахаасаа ч эмээдэггүй. Түүнийгээ илэрхийлэхээсээ ч эмээдэггүй. Тийм л болчихсон сайхан нийгэм байхгүй юу. Би энэ эрх чөлөөг алтан нартай зүйрлэдэг. Яг л алтан наран биднийг адилхан ивээдэг шиг эрх чөлөө гэдэг зүйлийн тэр анагаах увидас нийгэмд адилхан л&nbsp; үйлчилж байгаа.</span><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><strong style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">&nbsp;-Таны түүхэнд олон адармаатай хэрэг явдал тохиолдож байсан. Монголчууд урд хөршийн бодлогыг мэддэг, мэдэрдэг, нийтээрээ өөдөөс нь сөрж зогсож чаддаг байсныхаа төлөө орчлонд гишгэх газар шороотой, өөрийн гэсэн дээвэртэй яваа юм гэж та улсын нууц задруулсан гэх хэргээр шүүхийн хаалга татаад шүүх хуралдаан дээр хэлж байсан. Таван цаг үг хэлсэн, бас өмгөөлөгчгүй ороод өөрөө өөрийгөө өмгөөлсөн гэх мэт зөндөө домог яригддаг л даа. Харин хожим Ерөнхийлөгчийн сонгуульд өрсөлдөж байхдаа Хятадын эрлийз гэж гүтгүүлсэн. Сонин тохиолдол биш үү?</strong><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><span style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Өмгөөлөгчтэй орж байсан. Жижиг Энхбат гэдэг маш сайн өмгөөлөгч байсандаа. Тэр хэргийг өмгөөлөөд бас их хүмүүст анзаарагдсан, нэлээн ч том шуугиан дэгдэж байсан. Шударга сайн өмгөөлөгч . Хоёрдугаарт, таван цаг үг хэлээгүй. Би бол 30 минут л үг хэлсэн. Харин шүүх шийдвэрээ гаргах гэж таван цаг болсон. Тэгээд шүүх шийдвэрээ гаргахдаа “Ц.Элбэгдоржтой холбоотой хэргийг гэмт хэргийн бүрэлдэхүүнгүй гэж үзлээ. Гэмт хэрэг үйлдээгүй байна. Нэр төрийг нь цагаатгасугай” гэсэн ийм тогтоолыг шүүх төрийн нэрийн өмнөөс гээд уншиж байсан. Тэгэхээр шүүх шийдэх ёстой зүйлээ шийддэг, хуулийнхан маань хуулийнхаа дагуу ажиллаж чаддаг гэсэн ийм итгэл надад их дээр үеэс суусан байгаа биз.&nbsp;</span><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><strong style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-УИХ-ын гишүүн байхдаа улсын нууц задруулсан гэх хэргээр шүүхэд дуудагдсан анхны хэрэг байх. Тэр үед таны бүрэн эрхийг түдгэлзүүлэх хүсэлт хэн ч хаанаас ч гаргаагүй. Харин та “Эхлээд намайг УИХ-ын гишүүнээс чөлөөлөөдөх” гэж урдаас нь хүсч байсан. Эгзэгтэй үе байсан. Яагаад тэгсэн бэ?</strong><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><span style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Тэнд нууцсаад байх юм байгаагүй. Хүн болгоны аман дээр явдаг байсан зүйлийг, гэхдээ жахан болгоомжилж ярьдаг байсан тийм зүйлийг л олон нийтийн цуглаан дээр ярьсан хэрэг. Ер нь бид нар ингэж явж байгаад урд хөршийнхөө эдийн засгийн хараат байдалд орж магадгүй болж байна. Энэ бол бодлоготойгоор явж байгаа. Энэ бодлогыг хэрэгжүүлдэг тодорхой тооны түшиц газрууд одоо Улаанбаатарт байна гэсэн ийм л зүйлийг ярьсан юм. Түүнийг л ороосон байдаг юм.&nbsp;</span><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><strong style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Заавал гишүүнээсээ эхлээд түтгэлзүүлчих гэж та яагаад хүссэн юм бэ?</strong><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><span style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-1990 оноос хойш, Улсын бага хурал бүрэлдсэнээс хойш олон хүн УИХ-ын гишүүнээсээ гэмт хэрэгт холбогдоод ингэж чөлөөлөгдөж байсан байх гэж би бодсон.&nbsp; Гэтэл&nbsp; “гэмт хэрэгт холбогдлоо, энэ гишүүнээс асууж тодруулах зүйл байна” гээд хуулийн байгууллагаас хандахад өөрийн хүсэлтээрээ “За, УИХ-ын гишүүний бүрэн эрхээс намайг чөлөөлж өгнө үү, би шалгуулъя” гэсэн хүн сонирхолтой нь надаас&nbsp; өөр байхгүй юм билээ. Тэр үед УИХ-ын дарга Н.Багабанди дарга байсан юм. Тэр өдөр тэр хурлыг дэд дарга нь Ж.Гомбожов гуай удирдаж байсныг би сайн санадаг юм. “Намайг гэмт хэрэгт холбогдуулан шалгах болсон тул УИХ-ын гишүүний үүрэгт ажилаас чөлөөлж өгнө үү” гэж&nbsp; ганц өгүүлбэр бичээд дор нь УИХ-ын гишүүн Цахиагийн Элбэгдорж гэж гарын үсгээ зураад л хурал даргалагчид өгч байсан. Тэгэхэд миний араас С.Зориг “Чи болио, хэрэггүй” гэж татаж байсан. Да.Ганболд, Р.Гончигдорж гээд нөхөд минь хэлж байсан л даа. Би тэдний үгийг аваагүй.Энэ&nbsp; бол одоо ч миний баримталдаг зарчим. Хууль хяналтын байгууллагын үйл ажиллагаанд албан тушаалаараа далайлгаж саад болох ёсгүй. Нөгөө талаар албан тушаалаараа далимдуулж хуулийн шударга хэрэгжилтээс зугтах ёсгүй. Харин ч хуулийг тэгш хэрэгжүүлэх гээд явж байгаа тэр хүмүүсийн ажилд нь туслах ёстой. Төрийн алба хашигчид өөрсдөө үлгэрлэх ёстой. Үүнийг би&nbsp; тэр үед ч баримталж байсан, өнөөдөр ч&nbsp; баримталдаг. Яагаад гэвэл бид ийм нийгмийг амь насаа золихын наагуур зүтгэж явж байгуулж байгаа улсууд. Бид явсан&nbsp; ч энэ тогтолцоо, сайн соёл үлдэх л ёстой. Ийм зорилгын төлөө бид бүгдээрээ зүтгэсэн биз дээ.&nbsp;</span><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><strong style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">&nbsp;-1996 онд “Наадмаа авцгаая” гэж уриалсаар, сонгуульд намаа аваад орж байлаа. Өнөөдөр бид тавуулаа байна, эргэж тавиулаа болж орж ирнээ гээд парламентын хаалгыг хааж гараад сонгуульд ялалт байгуулж байлаа. Монголчууд амны бэлэгтэй, зөнтэй нь үнэн. Гэхдээ та арай илүү зөнтэй юм шиг санагддаг уу?</strong><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><span style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Ер нь хүмүүсийнхээ, хүнийхээ хүчинд , ард иргэдийнхээ хүчинд итгэж байгаа тэр мэдрэмж магадгүй тэр зөнг биелэхэд тусалдаг байх. Тэр зөнг авчирдаг ч байх.&nbsp;</span><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><strong style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br>-Та тэгээд л гарч байсан. Гэхдээ 96 оны ялалтыг үнэхээр байгуулсан л даа. Нэг харахад л унаж яваа харагддаг ч, цахилж яваад ялдаг. 1996 оны ялалтын цаад гол хүч юу байсан бэ?</strong><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><span style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-1994 онд би УИХ-аас гараад дараа нь намын даргад өрсөлдсөн юм. Тэгэхэд бид нар ярьж байгаад намын даргыг уралдаан, сонгууль байдлаар явуулъя гэж шийдсэн. Марафон гэж нэрлэж байлаа ш дээ. Нам дотроо сонгууль явуулж байна шүү дээ. Тэр үед анх удаа болж байсан үйл явц. Бараг жил орчим үргэлжилсэн. Бүх аймгийг тойрсон. Тэр үед Да.Ганболд намын дарга байсан. Би бол нэр дэвшигч. Тэгээд хоёулаа мөрийн хөтөлбөрөө гаргаад бүх аймгийг тойроод л таниулаад, санал хураалгаад явсан. Аймаг бүхэнд очиход үнэхээр хамгийн сонирхолтой сэдэв нь л энэ үйл явдал байсан. Ер нь хүн хүнийг л сонирхдог. Тэр аймагт хэн нь ялав, хэн нь гарав. Тэр мэдээ бүхэн сум руу очдог. Тэр мэдээг тэр үед иргэд телевизээрээ хардаг. Тийм ч олон телевиз байгаагүй. Ерөөсөө бүх орон даяараа тухайн нам руу, дэвшүүлж байгаа хөтөлбөр лүү, тухайн хоёр хүн рүү анхаарал нь хандчихаж байгаа юм. Тэгээд бүх&nbsp; аймаг, хот, орон даяар, Улаанбаатарын бүх дүүргүүд дээр санал хурааж байлаа шүү дээ. Тэгээд санал хураалтынхаа дүнг намын их хурлаар баталгаажуулж байсан юм. Тэр их давалгаа 1996 онд анх удаа Ардчилсан хүчин 50 суудал авахад хүргэсэн. Би нөхөдтэйгээ ярьж байсан нэг яриагаа маш сайн санадаг юм. “Бидний төрийн эрх авах он бол 1996 он биш, харин УИХ-д&nbsp; 25-аас дээш л суудал авах ёстой шүү. Бидний ялалтын он бол 2000 он” гэж. Гэтэл 1996 онд ялчихсан. Би бол Баянхонгорт&nbsp; Шаргалжуутын рашаан дээр Улаанбаатар луу гарах гээд байж байхдаа ялалтын мэдээг сонсч байсан. Тэгээд л нэг шөнийн дотор төр эргэчихсэн юм. Тэр бол Монголын нэн шинэ түүхэнд төр солигдож байгаа анхны үйл явдал байсан.</span><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><strong style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br>-Тэгвэл 2009 оны ялалтын тань гол оноог цуглуулсан зүйл юу гэж та боддог вэ. Мэдээж тэр үеийн Ерөнхийлөгч Н.Энхбаярын нэр хүнд унасан байсан. Энэнээс өөр гол хүч юу вэ?</strong><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><span style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Мэдэхгүй юм даа.&nbsp;</span><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><strong style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br>-Тэгвэл саяны танай намын ялалт. Таны нөмөр нөөлгөөс өөр юу байв. Бас л эрх баригчдын нэр хүнд шаварт хутгалдсан нь уу?&nbsp;</strong><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><span style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Амжилт бол олон хүнийх байдаг. Сая сая хүнийх байх нь ч бий. Харин дутагдал, ялагдал бол ихэнхдээ нэг хүн, хэсэг хүнтэй холбогдох нь их. Сонгуулийн дүнг энд нэг хүн тайлбарлах боломжгүй шүү дээ. Ард түмний хийчихсэн сонголт. Нөгөө талаас сонгуулийн үйл явцад нэг шинэ жишиг тогтож байна. Тэр нь хууль бусаар сонгуулийн дүнд нөлөөлсөн, хууль зөрчиж сонгогдох гэж оролдсон зүйл гарах юм бол хариуцлага тооцдог ийм жишиг . Энэ бол өнөөгийн манай цөөнх олонх байхдаа олон талаасаа ярьж байгаад хариуцлагыг чангатгана гэж хуулинд оруулж ирсэн сайн жишиг шүү дээ. Хуулийн дагуу авсан 100 санал бол хууль бусаар авсан 1000 саналаас хүчтэй гэдгийг бас харуулж байгаа юм. Хууль зөрчигдсөн бол шүүх хуулийн дагуу зөв бурууг нь шүүж байгаа. Өөрсдөө хууль гаргаж хариуцлага тооцдог болгочихоод мэдэн будилаад баймгүй байгаа юм.&nbsp;</span><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><strong style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-1996-2000 онд танай нам эрх барьсан. Засгийн газруудаа байн байн огцруулж, төрд тогтворгүй байдал нүүрлэсэн. Анхны авилгын хэрэг гарч, гурвын гурван гишүүн нь шүүхээр орж ял сонссон. Ний нуугүй хэлэхэд тэр үед танайхныг гайхширмаар их эвдэрсэн гэдэг. Танд мэдрэгддэг байсан уу?<br></strong><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><span style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Эвдрэх биш ээ. Эвдэрсэн юм юу ч байгаагүй. Анхны, залуу цагийн юм. Хэнд ч тийм зүйл тохиолддог. Зүгээр л тухайн үед туршлагагүй л байсан. Нөгөө талд нь эрх баригчдын, өмнө нь эвдэрчихсэн&nbsp; улсуудын хорон үйл явц бол дэндүү уршигтай байсан. Улс орноо, эх орноо боддоггүй, хойч үеэ ойлгодоггүй. Тийм сайхан шижигнэсэн залуучууд гарч ирээд ажил хийгээд явж байхад дэмждэггүй. Тэр үеийн төрийн ёс зүй, арга барил үнэхээр эвдэрсэн байж дээ л гэж боддог.&nbsp;</span><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><strong style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Одоо ч гэсэн “Эд нар ингэдэг, эд нар төрийн албыг самардаг, хүмүүсийг үй олноор нь халдаг сольдог. Шинэ үзэгдэл биш” гэсэн яриа хавтгай тархаж байна.</strong><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><span style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Төрийн эрх мэдэл авсныхаа дараагаар нэг мартаж болохгүй зүйл байдаг. Эрх мэдэл рүү хүрэх гэж явж байхдаа хэлж байсан зүйлээ мартаж болохгүй. Тэр хөтөлбөрөө, тэр сэтгэлээ, тэр итгэл үнэмшлээ эрх аваад өөрчилж болохгүй.&nbsp;</span><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><strong style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Тэгэхээр та олон жилийн өмнө Ерөнхий сайдын үүрэг гүйцэтгэгч байхдаа улс төрийн гацаа үүссэн хүнд үед МАХН, Ардчилсан холбоо гэдэг их эвслийн Засгийн газар байгуулах хувилбар байхыг үгүйсгэхгүй гэж мэдэгдэж байсан удаатай. Түүнээс хойш 20 жил тэмцэлдсэн хоёр том хүчин олон удаа засаг барьлаа . Одоо бол өөр МАХН-тай эвсээд явж байна. Энийг та улстөрчийн хувьд юу гэж боддог вэ?<br></strong><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><span style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Нөхцөл өөр болоход дүгнэлт өөрчлөгддөг. Тухайн цаг үедээ тэр дүгнэлт зөв ч байсан байж магадгүй.&nbsp;</span><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"></p><div style="margin-bottom: 0px; padding: 0px; color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: center;"><strong>УЛСАА ХӨТӨЛДӨГ ХӨДӨЛГҮҮР ЛҮҮГЭЭ ДАЙРЧ БОЛОХГҮЙ.&nbsp;<br><br>ОДОО ТӨР УХРАХ ШААРДЛАГАТАЙ БОЛЖ БАЙНА<br><br></strong></div><p><img id="8290" src="http://resource.baabar.mn/baabar/ganchimeg/photo/2013/2/12fc33efbce75719/9fbee722592b2a6dgreat.jpg" height="401" hspace="10" vspace="5" width="600" style="border-style: none; margin: 10px; color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><strong style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Сонгууль дөхөөд&nbsp; Ерөнхийлөгч шоу хийж байна гэж таныг шүүмжилж байна. Жишээлбэл, бондтой холбоотойгоор таны хийсэн мэдэгдэлд иргэд талархаж байхад зарим нь шоу гэж үзэж байх юм?&nbsp;</strong><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><span style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Шоу гэдэг бол өөрөө шалгууртай зүйл. Хэрвээ тэр улстөрчийн үйлдэл иргэдэд ашигтай тусвал ажил. Ашиггүй бол шоу. Тэгэхээр хүнд яаж тусахаас л шалтгаална .</span><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><strong style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Одоо ч ашиггүй тал нь давамгайлаад байгаа юм биш үү?&nbsp;</strong><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><span style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Ер нь хүн хорон. Сайн юм хийх гэж яваад муу үр дүнд хүрдэг ийм адтай амьтан л даа. Сайхан эхлээд муухай төгсөх. Үүнээс сэргийлэх арга бол үнэт зүйл л байдаг юм. Хүн өөрийн гэсэн баримтлах үнэт зүйл, зарчимтай байх ёстой. Тэр үнэт зүйлийг дагаж, зарчим дагаж амжилтанд хүрч байгаа бол тэр зөв.&nbsp;</span><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><strong style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br>-Бондын мөнгийг булаалдаад л салбар болгон ийш тийш чангааж байна. Гэхдээ энэ бол их хурд шаардсан, их үр дүн шаардсан эмзэг зээл. Их өр. Та монголчуудад агуулгыг нь маш сайн ойлгуулж өгөх шиг боллоо.&nbsp;&nbsp;</strong><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><span style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">&nbsp;</span><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><span style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Монгол улс хариуцлагатай улс болсон. Энэ нь юу гэсэн үг вэ гэхээр Монгол улс өдөр бүхэн Монгол улсыг сонирхсон, мөнгөө өгсөн, зээл өгсөн, тэр бонд худалдаж авсан&nbsp; хүмүүсийн шалгалтаар орж байгаа. Бид үүнийг байнга бодож байх ёстой.&nbsp;&nbsp;</span><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><strong style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Бид хэт гэмээр эрх чөлөөг эдэлж ирлээ. Үнэхээр ингэтэл зоргоороо эдлэхэд ч утга учирт нь эргэлзмээр задгай эрх чөлөө. Эрх чөлөө өөрөө жаахан ч гэсэн хязгаарлалтад эмзэг юм байна. Одоо жишээ нь, бид унаа тэрэгнийхээ асуудлаас болоод бөөн уур уцаар сууцгааж байна.&nbsp;<br></strong><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><span style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Эрх чөлөөнд сайныг бүтээх зорилго байдаггүй юм. Эрх чөлөөнд эрх бүхэн шударга хуваарилагддаг. Тэнд сайн ажил хийх ч хүн байна, муу ажил хийх ч хүн байна. Сайн амьдрах ч хүн байна. Муу амьдрах ч хүн байна. Тэгэхээр эрх чөлөөнд эрх бүхэн шударга хуваарилагдаж байгаа биз. Ер нь нийгмийн дархлаа гэдэг бол ёс зүйдээ байдаг юм. Зарим дарга нар ичихээ байж байна л даа.</span><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><strong style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Ичих булчирхайтай дарга ер нь байна уу?</strong><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><span style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Бишгүй л байгаа байх. Ичдэг хүн бол хөгждөг хүн байхгүй юу. Жишээ нь, би Э.Бат-Үүлийг их сайн мэднэ. Тэр бол их ичимхий хүн. Хүн дутагдлыг нь онож, зөв шүүмжлэх юм бол Э.Бат-Үүл хамгийн түрүүнд хүлээж авч чадна. Бас засч залруулж чадна.&nbsp;&nbsp;</span><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><strong style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Төрийн хүний нэр төр, туулж ирсэн замнал нь үнэт зүйлээрээ тодорхойлогдоно гэж та хэлдэг. Харин бид улстөчдийг сонгохдоо үнэт зүйлийн тухайд эргэцүүлж үзэхгүйгээр л дугуйлдаг. Үүнээс болоод л төрдөө эргээд л сэтгэл дундуурсаад байдгаа мэддэггүй бололтой?</strong><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><span style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Үнэт зүйл, үнэтэй зүйл хоёр хоорондоо ялгаатай байхгүй юу. Хүмүүс үүнийг холиод байдаг юм. Үнэт зүйл гэдэг бол энэ улс орны бүрэн эрхт байдал, хүний эрх, эрх чөлөө, хуулийн тэгш хэрэгжилт юм. Үнэтэй зүйл гэдэг бол үнэтэй машин, үнэтэй байшинг хэлнэ. Үнэтэй зүйлийг хөөцөлдөх нь төрийн ажил биш байхгүй юу. Үнэт зүйлийг дагаж явах нь төрийн ажил байгаа юм. Миний нэг баримтлах гэж оролддог зүйл бол аливаа байдлаар асуудалд хандахдаа тэр үзэл санааг нь хүмүүст ойлгуулах гэж л оролддог. Үнэт зүйлийг нь ойлгуулах гэж оролддог. Аливаа үнэт зүйл&nbsp; гэдэг бол байгалийн үзэгдлээр хэлэх юм бол бороо орохоор ган тайлагддагтай л адил зүйл. Үнэт зүйлийн дагуу л асуудал шийдэгдвэл зөв шийдэгддэг байхгүй юу. Ийм зарчим дээр суурилсан шийдлүүд нийт хүмүүсийн тусын тулд&nbsp; л байдаг. Манай төрд гурван том дутагдал байна.</span><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><strong style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Нэрлэж болох уу?<br></strong><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><span style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">&nbsp;Нэгд, эрх шилждэггүй. Хоёрт, Төрийн ажлыг ашгийн ажил шиг хардаг. Гуравт нь, хариуцлага тооцдоггүй. Ийм гурван том&nbsp; дутагдал байгаа юм.&nbsp;</span><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><strong style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Төрийн үйл ажиллагаа хувь хүний эрх чөлөө, хувийн хэвшлийн үйл ажиллагаа руу арай дэндүү эрээ цээргүй орж байна. Үүнтэй холбоотой бухимдал нийгэмд ихэсч байгаа. Нураана, хураана, торгоно, татвар нэмнэ л гэсэн харгис төр хөмсгөө зангидаж байдаг боллоо.&nbsp;&nbsp;</strong><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><span style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Зах зээлийн эдийн засаг, зах зээлийн нийгмийг хөтлөгч нь хувийн хэвшил. Хувийн хэвшлийг хөтлөгч нь ашиг. Өмнөх социалист нийгмийн үед бол социалист үзэл суртал гэдэг зүйл нь нийгмээ хөтөлж явж байсан юм. Тэр намын гишүүн байх ёстой гэсэн үзүүлэлт. Тэр одон медаль, тэр баярын бичгүүд гээд бүгд тэр үзэл суртлын чухал хэсгүүд шүү дээ. Эдгээр нь нийгмээ&nbsp; хөтөлж байсан байхгүй юу. Энэ нийгмийг бол хувь хүний бүтээлч чанар нь, эрх чөлөө нь л хөтөлж байгаа юм. Бид нийгмээ хөгжүүлье гэж бүгдээрээ ярьж байгаа. Бүгд л улсаа хөгжүүлэх гэж гарч ирсэн. Гэтэл улсаа хөтөлдөг мотороо унтрааж болохгүй биз дээ. Гол хөдөлгүүрээ. Улсаа хөтөлдөг, тэр нийгмийг хөтөлж байгаа хөдөлгүүр лүүгээ тэгэхээр дайрч болохгүй. Хувийн хэвшилд гайхамшигтай чанар олон бий. Хувийн хэвшил бол хэрэглэгчийн сонирхлыг илүү зардалгүй хангахыг зорьдог. Иймээс нөөц баялагийг хамгийн үр ашигтай зарцуулдаг. Ер нь төрийн зүгээс нийгмийн амьдралд орох оролцоо 30-20 хувь дотор хязгаарлагдах ёстой гэж. Үлдэж байгаа 70-80 хувь бол иргэдийн байх ёстой орон зай, хувийн хэвшлийнхний байх ёстой орон зай байхгүй юу. Иргэдийн үүсгэл санаачлагын байгууллагуудын байх ёстой орон зай юм. Гэтэл өнөөдөр манай төрийн оролцоо зөвхөн төсвөөр нь дамжуулж үзэх юм бол бараг тал хувиас илүү гарчихаад байна. Тэгэхээр одоо төр ухрах шаардлагатай болж байна. Хувийн хэвшил рүү, иргэд рүүгээ энэ давшилтаа үргэлжлүүлэх биш, ухрах.</span><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><strong style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br>-Төрийн байх байр суурийн талаар ярьдаг хүн их цөөрсөн юм шигээ. Таниас өөр хэн ч энэ талаар амнаасаа үг унагахгүй юм, энэ лидер улстөрчдийн дотроос?&nbsp;</strong><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><span style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Төрийн албанд би бүр анхан шатнаас нь л явсан хүн. Улсын үйлдвэрийн газар засварчин хийж явлаа. Кран оосорлогч, ачигч, машинч гээд ажил&nbsp; хийж явлаа. Улсын төлөө төрийн үйлдвэрт ажиллаж явсан гэсэн үг. Төрийн байр суурь бол төрд ажиллаж байгаа хүний байр сууриар тодорхойлогддог. Би юунд хүрэх вэ гэдгээр биш, улс орон маань юунд хүрэх вэ гэж л. Төрийн хүний явдал бол үүгээр л тодорхойлогдох ёстой. Нэмж хэлэхэд төр гэдэг бол сайн соёлыг түгээгч. Сайн жишиг тогтоогч гэж л би байнга хэлж байгаа. Түүнээс биш төр бол хүний өмнөөс ажил хийдэг, хүний өмнөөс хүний зовлон жаргалыг шийддэг тийм байгууллага биш. Төр&nbsp; авилгалыг багасгах ёстой. Төр хулгайтай тэмцэх ёстой. Төр жишээ нь, энэ архидалт буруу байна гэж хэлэх ёстой. Би хувьдаа амьдралдаа гурван зүйлд цэг тавих юмсан гэж бодож байсан.&nbsp;</span><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><strong style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Ямар гурван зүйл юм бол?</strong><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><span style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Ядууралд цэг тавих ёстой. Авлигад цэг тавих ёстой. Архидалтад цэг тавих ёстой. Гэхдээ цэг тавихын тулд мэдээж эхлэх ёстой. Энэ чиглэлд Монгол улс бол маш том алхам хийсэн гэж бодож байгаа. Ядуурлын төвшний бууралтыг дэлхийн банкны мэдээллээс харж болно. Өөр нэг амжилтаар 2011 онд Монгол улс дэлхийд гайхагдлаа шүү дээ. Тэр нь хамгийн хурдтай өсч байгаа эдийн засаг. 2012 онд Монгол улс дахиад нэг шинэ мэдээ дуулгалаа. Авлига нь хамгийн хурдан буурч байгаа орон гэсэн. Өөрөө мэднэ шүү дээ. Монгол улс авлигын төвшнөөр 120-д явж байна гэж их бичсэн. Өнөөдөр 94-р байранд явж байна. 26 орноор ганцхан жилийн дотор бид нар бууж чадсан. Энэ бол төр сайн жишгийг тогтоохын төлөө явж байгаагийн илрэл. Аливаа айл гэр, аливаа байгууллагад аав нь ямар байна, дарга нь ямар байна гэдгээс л бүх зүйл тодорхойлогддог. Тэр хүн шударга, тэр хүн зөв байх юм бол тэр айл, тэр байгууллагын амьдрал зөв л явдаг. Энэ ярилцлага бол удаан үлдэнэ. 50 жилийн дараа ч хүн уншиж магадгүй. Тэгэхээр төрийн тухай дахиад нэг юм хэлэхэд хүнийг жаргаах гэсэн төрийн оролдлогоос л нийгмийн олон тогтолцоо сүйрсэн байдаг юм. Тэгэхээр хүний зовох тэр эрхийг хүнд нь үлдээх хэрэгтэй. Монголчууд гайхалтай онож хэлсэн. Зовсны эцэст жаргадаг гэж.&nbsp;</span><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><strong style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">–Зарим дарга нар ч инээж байгаад&nbsp; хорлоод байх шиг?</strong><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><span style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Төр хүний өмнөөс хүндэрдэггүй л байхгүй юу. Хүчээр хүнийг жаргааж болдоггүй юм.</span><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"></p><div style="margin-bottom: 0px; padding: 0px; color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: center;"><strong>ШУДАРГА ЁС БОЛ БАЯЛАГ</strong><br></div><p><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><img id="8289" src="http://resource.baabar.mn/baabar/ganchimeg/photo/2013/2/a7c4432dfe59d2ae/a9f5d06f06da980great.jpg" height="401" hspace="10" vspace="5" width="600" style="border-style: none; margin: 10px; color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><strong style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Тийм ээ, Төр ажиллаж байна. “Төр эзэнгүй байна”, “Түүний эзгүйд сүйрлээ”&nbsp;&nbsp; гэж бүх монголчууд хэлээгүй. Төр бидний хувийн амьдрал руу хэт зааж зааварлах гээд байна л гэж байгаа?&nbsp;&nbsp;&nbsp;<br></strong><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><span style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Өөрөө дарга биш байгаагаа төр эзгүй байна гэж ойлгож болохгүй ээ л гэж хэлмээр байгаа юм.&nbsp;</span><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><strong style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Хэдэн хүн мөнгө аваад уйлж байхад нийгэм бас тийм юманд инээдэг болсон шүү дээ. Хүмүүс ийм юманд автахаа больж, итгэхээ больж, төвөгшөөдөг болсон байна. Энэ бол бас бидний олсон ахицын л нэг байх гэж хардаг юм.</strong><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><span style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Ахиц. Нийгэм маань чөлөөт нээлттэй нийгэм учраас бид бүгдээрээ суралцаад л яваад байгаа. Ерөнхийлөгч нь ч сурч байгаа. Энэ өөрөө ард түмний их сургууль.</span><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><strong style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Төр эзэнгүй байна, түүний эзгүй Монгол гээд л уйлуулаад байдаг. Хараад үнэхээр гайхширдаг юм. Ийм жүжиг гэхдээ дуусах биз дээ.</strong><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><span style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">&nbsp;-Энэ бол даргын асуудал биш. Энэ бол хуулийн асуудал байхгүй юу. Төрийн эзэн бол хууль. Хууль хэрэгжихгүй байгаа бол төр эзэнгүй байна гэж хэлж болно. Түүнээс биш нэг дарга төрийг сандайлж суухгүй байгаа бол, эзэгнэж суухгүй бол эзэнгүй байна гэж хэлж болохгүй. Энэ бол шал өөр ойлголт юм. Тэнгэр газар шиг өөр ойлголт. Төрийн эзэн бол хууль байх ёстой. Ер нь сайн төрийн эцэг бол шударга ёс. Сайн төрийн эцэг бол хуулийн шударга хэрэгжилт. Тэгэхээр энэ бол хүний асуудал биш. Тухайн төрд, тухайн нийгэмд, тухайн улсад хууль хэрэгжиж байна уу, үгүй юу гэсэн ийм асуудал юм. Улстөрч хүний шалгалт бол шударга ёс юм гэж, би түрүүн хэлсэн. Тэр шалгалтын хаалгаар, тэр хуулийн хаалгаар өнөөдөр төрөл садны чинь ч хүн ороод ирж магадгүй, нэг намын чинь ч хүн ороод ирж магадгүй. Хамгийн дотны найз чинь ч ороод ирж магадгүй байхгүй юу. Тэгэхэд тэр хууль ялгамжгүй хэрэгжих ёстой, шүүх ямар нэгэн хараат бус байдлаар шийдвэрээ гаргаад явах ёстой. Нэгэнт л хэрэг хийсэн бол, нэгэнт л хууль зөрчсөн бол тийм зүйлд хуулиар ямар хариуцлага тооцно гэж байна тэр нь тооцогдох ёстой гээд л хараад сууж байх ёстой. Манай монголчууд их тийм зөв ёс зүйтэй улсууд шүү дээ. Нэгэнт хэрэг хийсэн бол нэгэнт тийм муу юм хийсэн хүн бол одоо хариуцлагаа хүлээх л ёстой шүү дээ. Нэгэнт идсэн уусан бол хариуцлагаа хүлээх л ёстой шүү дээ гэж хэлж байдаг. Тэгэхээр би энд юу гэж хэлэх гэсэн бэ гэхээр шударга ёсыг найрч болдоггүй юмаа. Шүүхэд нөлөөлөөд өгөөч гэсэн шударгуудын шаардлагыг сонсоод би гайхдаг. Ямар том зүрхтэй хүн бэ гэж. Шударга ёс бол баялаг. Нийгмийн хамгийн том баялаг. Тэр баялгийг нэг хүн мэрээд сууж байж болохгүй. Нэг хэсэг хүний шаардсанаар ч гажуудуулж болохгүй.</span><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><strong style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Тийм шаардлагыг авилгач өөрөө, эсвэл түүнд оролцсон, түүнийг өмөөрсөн хүмүүс л танд тавьдаг байх?&nbsp;</strong><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><span style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Авилгал гэдэг бол өөрөө маш онцлог, онцгой ийм гэмт хэргийн төрөл байгаа юм л даа. Эрх мэдэлтэй, нөлөөтэй, мөнгөтэй хүний үйлддэг л гэмт хэрэг байхгүй юу. Түүнээс биш зүгээр шударгаар ажлаа хийгээд явж байгаа, шударгаар амжилтанд хүрсэн, шударгаар баялаг бүтээгээд явж байгаа хүмүүсийн асуудал биш байхгүй юу. Манайд бас сонин юм бий. Авилгалтай тэмцээд өг, энэ авилгалчдыг шийтгээд өг гээд орилно. Тэгсэн атлаа эргэж буцна. Яг нөгөө хүсэл нь хэрэгжихээр. Түрүүн өөрөө асууж байсан. Юу болоод ингээд хамаг юмаа золиослоод шударга ёс тогтоох гээд, авилгалтай тэмцэнэ гэж яваад байгаа юм бэ гэж. Дэвшил гаргах гэж л тэр шүү дээ. Нийтээрээ урагшлах гэж.&nbsp;</span><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><strong style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Дэвшил гарч байгаа. Шударга бус шийдвэр гаргасан. Хүн хэлмэгдүүлсэн даргын хаалгыг нь тогшиж авилга өгөх, аргадаж гуйхын оронд шударгаар шүүмжилж, үнэн мөнийг нь илчилж бичихэд тэр хүн алдаагаа ойлгож байна. Саяхан надад ийм зүйл тохиолдлоо. Би хувьдаа дарга нар ч гэсэн дотор хүнтэйгээ ярьдаг, өөрөө өөрийгөө дэнсэлдэг болж гэж баярлаж байгаа?</strong><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><span style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Нийгэмд өөрчлөлт гарч байгаа. Нийгэмд ямар өөрчлөлт гарч байна гэхээр даргад даруулга хэрэгтэй юм байна, иргэнд эрх чөлөө хэрэгтэй юм байна гэдгийг хүмүүс ойлгож байна. Би хувьдаа энэ үнэт зүйлийг тогтоохын төлөө зүтгэсэн. Төрийн албыг эрээ цээргүй үнэлдэг байсан, худалддаг байсан.&nbsp; Энэ явдал бол алга болж байгаа. Ямар ч тохиолдолд багассан гэж би хувьдаа бодож байгаа. Өнөөдөр жирийн бизнес эрхэлдэг хүн “Би төрөөс авах ёстой тендерийг авилгал өгөлгүй авлаа шүү дээ” гэж баярлаад явж байгаа тухай би сонсч байна. Өмнө нь заавал мөнгө ярьдаг, өмнө нь заавал шат шатандаа авилгал ярьдаг байсан хүмүүс чинь одоо “Төрийн хууль чанга болсон” гээд тэр нэхдэг юмаа нэхэж чадахгүй, үйлчилгээгээ үзүүлээд гаргаж байна гэж байгаа юм. Бид энэ л соёлыг тогтоох ёстой. Бид энэ соёлыг үнэхээр тогтоож чадах юм бол энэ соёл зуун жилээр тогтоно. Чингис хаан яагаад агуу байсан бэ гэхээр энэ хуулийг л, төрийн хууль гэдэг юмыг л, төрийн дэглэм журам гэдэг юмыг л ялгамж үгүй хэрэгжүүлсэн хүн байхгүй юу. Төрд байх дэглэм соёлыг тогтоосон хүн. Түүгээрээ л агуу. Түүгээрээ л өнөөгийн ертөнцийг үндэслэгч гэж хэлэгддэг шүү дээ. Үнэхээр үр дүн сонирхож байгаа бол өнгөрсөн найман жилийг дөрөв,&nbsp; дөрвөөр нь хуваагаад харьцуулаад үз. Дэвшил гарсан шүү. Нийгэмд соёлын том өөрчлөлт хийгдсэн.&nbsp;</span><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><strong style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Шинэчлэлийн Засгийн газрын үйл ажиллагаанд та сэтгэл хэр ханамжтай байна?&nbsp;</strong><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><span style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Ханамжтай ч, ханамжгүй ч юм байна.</span><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><strong style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Би шинэчлэлийн гэдэг овгийг нь тодруулж асуух гэсэн юм?</strong><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><span style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Шинэчлэл бол дүрэм өөрчлөхөөс эхэлдэг. Хууль шүүхийн байгууллагын асуудлыг шийдэхийн тулд 20 гаруй хуулинд өөрчлөлт оруулах болж байна. Энд дүрэм л өөрчилж байгаа юм. Тоглох хүмүүс тэр шинэ дүрмийг л баримтлах хэрэгтэй болно. Шинэчлэл гэснээс бас нэг юмыг цохож хэлмээр байгаа юм. Даргад таалагдахгүй байгааг биш, иргэнд таалагдахгүй байгааг өөрчлөхийг шинэчлэл гэнэ шүү.&nbsp;</span><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><img id="8291" src="http://resource.baabar.mn/baabar/ganchimeg/photo/2013/2/be12f80416b0cd1f/80b8057822872ea7great.jpg" height="401" hspace="10" vspace="5" width="600" style="border-style: none; margin: 10px; color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"></p><div style="margin-bottom: 0px; padding: 0px; color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: center;"><strong><br>МОНГОЛ ХҮН ЭРХИЙН, ӨМЧИЙН МЭДРЭМЖ ӨНДӨРТЭЙ<br></strong></div><p><strong style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br>-Бидний олж авсан хамгийн том баялаг бол эрх чөлөө. Одоо эргээд тэрийгээ хумьсан бодлого явуулах гэж байгаа юм уу. Сонгуульд хэрвээ чи санал өгөөгүй бол чамайг төрийн албанд авахгүй шүү гээд л. Японд явж байсан хуучин машин оруулж ирээд унаад амин зуулгаа хийгээд явж байхад нь “Аан чи ингэхгүй ээ” гээд л. Хувийн машинтай ч байж болохгүй юм уу. Тэд дэх өдөр уна, ингэ тэг гээд. Нөгөө хувийн жаахан жаргал руу маань эргээд халдаад эхэлж байгаа юм шиг санагдаад дотуураа атираад, уур хүрээд&nbsp; байгаа юм л даа.&nbsp;</strong><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><span style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Би боддог юм. Улс орноо удирдахын тулд ард түмнээ ойлгох хэрэгтэй гэж.&nbsp;</span><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><strong style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Та дээшээ л хяргах гээд байдаг. Дарга нарт бол их ширүүн. Доошоо, ард түмэндээ&nbsp; та хургаж чадсан уу, ард түмэн таныг үнэхээр ойлгосон уу?</strong><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><span style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Төр бол хүний үргэлжлэл байхгүй юу. Төр бол ард түмний үргэлжлэл. Ард түмэн бол даргын үргэлжлэл биш шүү дээ. Тийм учраас таны хэлж байгаа шиг миний тэр дээшээ хяргаад байдаг, доошоо буулт нь зөөлөн байдаг чинь ерөөсөө л тэр. Ер нь төрийн ард түмэндээ хандсан буулт нь зөөлөн байх ёстой. Авилгал, албан тушаал тойрсон тэр даварч байгаа улсуудад бол хатуу байх ёстой. Энэ бол Монгол төрийн уламжлал. Энэ бол ардчиллын ч юм биш. Энэ бол Монгол төрийн үнэт зүйл байхгүй юу. Монголыг удирдах гэж байгаа улсууд монголчуудаа ойлгох хэрэгтэй. Ард түмнээ ойлгох хэрэгтэй. Манай ард түмэнд цагаа болоход хоёр чухал чанар байгаа юм. Төртэй холбоотой.Төрийн тухай ойлголт нь их нандин, эрхэмсэг. Яагаад хүмүүс бухимдаад байдаг вэ гэхээр тэр сайхан төр лүү, сайхан юм руу маань муухай хүн оччихлоо гэж шүү дээ. Нэг бол тэр сайхан эрхэмсэг зүйл дээр очсон итгэсэн тэр хүн маань муухай юм хийгээд эхэллээ гэж бухимдаад байгаа юм. Хоёрдахь юм бол саяын өөрийн чинь асуусан асуулт. Монгол хүн эрхийн, өмчийн мэдрэмж өндөртэй. Адгийн коммунизм хүртэл таргийн таван ямаа, чөдрийн ганц морийг нь хурааж зүрхлээгүй, үлдээж байсан байхгүй юу. Энэ бол олон зуун жил монгол хүнээс салгаж чадаагүй үнэт зүйл. Энэ бол Монгол хүний илэрхийлэл. Тэр хүний эрх чөлөөндөө эзэн байгаагийн илэрхийлэл. Тэгэхээр монгол хүн бол эзэн заяатай. Эрхэндээ эзэн байх дуртай. Өөрийн өмч хөрөнгөндөө эзэн байх дуртай. Сонголтондоо, эд баялагтаа эзэн байх дуртай.Эзэн байж чаддаг. Эрх, эд баялагтаа эзэн болж ч чаддаг. Тэгэхээр аль нэгэн албан тушаалд ажиллах гэж байгаа бол эхлээд монгол хүнээ ойлго. Хаана ажил явуулах гэж байгаа юм, хэний эрх ашгийн төлөө явуулах гэж байгаа юм. Ямар байгууллагад ямар хүмүүстэй ажиллах гэж байгаа юм гэдгийгээ ойлгох асуудал их чухал.&nbsp;</span><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><strong style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Гэхдээ өөрчлөлт болгонд дасах дандаа хэцүү байдаг. Зүгээр, бусдын хийчихсэн байсан бэлэн төслүүдийг барьж аваад л би хийчихлээ гэж сурталчлаад байх нь зохисгүй санагдаад байгаа юм. Бусад тэр дүрэм журамд бид дасах л байх л даа.&nbsp;</strong><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><span style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Сайхан муухай хоёрт хоёуланд нь дасаж болдоггүй гэж нэг үг байдаг. Тийм учраас хүн бол үнэлэмжээ бариад тэр үнэмжийнхээ шаардлагын дагуу ажиллаад л байх юм бол байнга шинэ байна. Сайхан зүйлд ч өөрчлөлт хэрэгтэй байгаа. Муухай зүйлд ч өөрчлөлт дэвшил хэрэгтэй байгаа. Зарим хүмүүс асуудаг. Энэ Засгийн газрын хийх гээд байгаа ажлыг урдах хүмүүс яагаад хараагүй юм болоо гэж. Замын-Үүдээс наашаа явдаг зарим вагон олон хонодог. Даргын вагон бол хоногтоо давхиад ороод ирдэг. 24 цагийн дотор. Хахуулиа өгсөн вагон бол жирэлзээд байдаг. Өгөөгүй жирийн бизнесмэний чингэлэгтэй вагоныг хүлээлгийн зам дээр хаячихдаг байсан шүү дээ. Гэтэл өнөөдөр ямар ч вагон Улаанбаатарт 24 цагт орж ирж байгаа. Ийм болгож чадсан. Тэгэхээр энэ бол сэтгэлээ өгч ажил хийж байгаагийн л илрэл юм.</span><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><strong style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Яагаад урьд нь ийм юм санаанд нь ордоггүй байсан юм бол?&nbsp;</strong><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><span style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Санаа сохор бол, заяа сохор гэж. Сэтгэлгүй л байсан байхгүй байхгүй юу. Санаанд нь орохын урьтал бол ард түмнээ гэсэн, асуудлыг шийдэх юмсан гэсэн суурь сэтгэл л байх хэрэгтэй. Тэгэх юм бол тэр хүнд&nbsp; шийдлийн санаа орж ирнэ. Санаа ороод ирэх юм бол заяа нь, үйл хэрэг нь зөв зүйл рүү л хөтөлнө гэсэн үг л дээ.</span><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><strong style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Энэ засаг гарч ирээд хийж байгаа сайхан зүйлүүд бий л байх. Харин Та өмнөх засгаар яагаад саяын ярьснаа шийдүүлж чадаагүй юм бол?</strong><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><span style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Засаг өөрөө ажлаа хийх үүрэгтэй. Заавал нөхүүлж, шахуулж байж өнхөрдөг хагарсан дугуй биш. Засаг бол хийх үүрэгтэй, тийм хуультай.&nbsp; Миний хувьд бүр Ерөнхийлөгч болохоосоо ч өмнө ярьж байсан нэг ийм санаа байдаг юм. Би болж өгвөл энэ улс оронд гарч байгаа зөв санаа, санаачлага бүхнийг дэмжихийн төлөө л явна. Би бүх зөв зүйлийг олж хийж чадахгүй. Эрх чөлөөт нийгмийн гайхамшиг нь бол&nbsp; өглөө босоод ирэхэд л сайхан мэдээ сонсогдож байдаг. Тэнд нэг шинэ үйлдвэр баригдаж гэнэ. Тэнд нэг шинэ юм нээгдэж гэнэ. Тэнд нэг шинэ ажлын байр бий болж гэнэ. Тэнд хэдэн хүн нийлээд их гоё бүтээлч ажил хийчихсэн байна гэнэ. Тэгэхээр гайхамшиг бүхэн эрх чөлөөт нийгэмд төрөх боломжтой. Эрх чөлөөтэй хүн бол хариуцлагатай. Хариуцлагатай хүн бол бүтээлч. Бүтээлч хүн бол хөгжил рүү л нийгмээ чирч явдаг байхгүй. Ийм учраас хүмүүс эрх чөлөөнд хайртай байдаг.</span><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><strong style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Монголоо алдсанаас сэнтийгээ алдсан ч яахав ээ гэж та түрүүн ярилцлагын өмнө хэлнэ лээ. Яг ийм бодол ямар үед төрдөг вэ. Жишээ нь, Оюутолгойг&nbsp; бариад авахад тань ямар бодлууд орж ирж байсан бол?&nbsp;</strong><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><span style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">- Оюутолгой бол том уурхай. Монголын том бүтээн байгуулалт. Бидэнд энэ үйлдвэрийг тойруулаад хийх маш их ажил байгаа.&nbsp;</span><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><strong style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Энэ бол Монголын эрх ашиг. Оюутолгой руу та хүртэл дайрахаар төсөл яах юм бэ. Би энэ төслийн сурталчилгаанд огт оролцоогүй. Гэхдээ одоо эргэж ноцолдох нь бидэнд ашиггүй биш үү ?</strong><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><span style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">&nbsp;-Оюутолгойтой холбогдсон асуудлаар нээлттэй ярилцана. Эхлээд Засгийн Газар, УИХ-ынхаа хүрээнд. Гадныхан хичнээн хүч чадалтай байсан ч Монгол бол төртэй бол төртэй, хуультай бол хуультай орон. Ард түмэн нь эрхээ мэддэг, эдэлдэг орон шүү.&nbsp;</span><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><strong style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Таны тухай бодохоор гайхаад байдаг юм. Хүнд хувийн амьдрал, хувийн жаргал гэж байдаг. Тэр хайран, заримдаа харамсмаар биш үү л гээд байгаа юм ?&nbsp;&nbsp;&nbsp;</strong><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><span style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Намайг хүний дайтай болгоход тусалсан гурван гол юм бий. Нэг нь миний төрж өссөн ахуй. Хоёр дахь нь цэргийн хүмүүжил. Удаахь нь эрх чөлөө. Тэгэхээр би өөрөө бас гайхаж байна. Тэмцэл хийгээд сайн, муу хэлүүлээд л явдаг. Юутай болов гээд асуух гээд байна уу. Лав л хувь хүний хувьд эрх чөлөөнөөс илүү чухал юм гэж юу байна. Ер нь цэргийн эсвэл малчин хүнд нэг их юм хэрэггүй байдаг ш дээ.&nbsp;</span><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><strong style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Нээрээ тийм ч юм уу. Тэнгэр нь сайхан байх. Мал нь бүрэн бүтэн. Дагаад санаа нь амар амгалан. Элдэв хүсэл шунал&nbsp; байхгүй.&nbsp;</strong><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><span style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Тийм, тэнгэр нь сайхан байх. Энэ үнэн шүү. Тэгээд л мал нь онд мэнд тарган тавтай орох. Хэдэн сар сумынхаа төв рүү очихгүйгээр малчин хүн амьдраад л явчихдаг шүү дээ. Тэгэхээр тэр хүмүүжил, тэр миний цусанд байгаа алаг бөөм намайг бий болгосон. Тийм учраас би илүү юманд шунадаггүй. Малчин хүнд нэг их олон мал ч хэрэггүй байж магадгүй яг хувийнх нь хэрэгцээнд бол. Гэтэл малчин хүн дандаа бусдыг бодож байдаг. Би нэг охинтой юм хөөрхий. Нэг өдөр нэг хүргэн ороод ирнэ дээ. Хэдэн малтай болгоод гаргах ёстой шүү дээ гэж. Тийм агуу сэтгэлтэй. Би хүүгээ гэрлүүлнэ. Таван хүүтэй айл. Ингэхийн тулд наад зах нь бүгдийг нь мал малын захтай болгоод өгөх ёстой. Нөгөө талаар малчин хүн бол мянган мэргэжлийн эзэн. Тэнгэр хараад шинжих нь цаг уурч шиг . Морио шинжээд зогсож байгаа нь малзүйч шиг, хүүхэд, мал нь өвдөж халуурч бүлээрвэл эмч домч шиг.&nbsp;</span><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><strong style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Яг тийм?&nbsp;</strong><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><span style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Тэгээд тэр нүүгээд явж байгаа, тэр соёлыг хадгалж байгаа нь ямар гоё вэ. Ямар ч мундаг эрдэм номтой, ямар ч мундаг академич хүнээс илүү амьдралын ухаантай. Дээр нь жирийн амьдрал. Эрдэнэт үйлдвэрт ажил хийгээд ажилчидтай, тэр олон Орос, Монгол хүмүүстэй хамт&nbsp; л тосонд хутгалдаад гүйж явсан. Цэргийн сургууль, ардчилал эхэлсэн тэр он жилүүд. Тэр дурсамжууд сэтгэлээс гардаггүй юм байна. Энэ бүхэн надад өөр өөрийн мөрийг үлдээсэн.&nbsp;</span><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><strong style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br>-Та Монгол улсын Ерөнхийлөгч боллоо. Дөрвөн жил ажиллалаа. Одоо удахгүй ээлжит&nbsp; сонгууль болох гэж байна. Таны энэ улсад үлдээх өв юу байх бол. Мэдээж дараагийн сонгуульд өрсөлдөе гэж бодож байгаа байх ?</strong><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><span style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-За яахав, өрсөлдөх энэ тэрд санаа зовох юм алга. Цагийн юм цагтаа. Өвийн хувьд, сайн зүйл үлдээхийг л хичээж байна. Жишээ нь, сүү өргөхөд л архины асуудал яаж өөр болж байгааг харж байгаа биз.</span><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><strong style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">&nbsp;-Импортын сүү бол бараг алга болсон.&nbsp; Үндэсний сүүний үйлдвэрүүд асар их хөгжсөн. Өөр болсон шүү.&nbsp;</strong><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><span style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">- Архины нэг үйлдвэр хаагдаад арьс ширний үйлдвэр болсон гэж сонссон уу.&nbsp;</span><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><strong style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Сонсоогүй юм байна. Үнэхээр сайхан явдал юм ?&nbsp;</strong><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><span style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">- Тийм ээ, сайхан явдал.&nbsp;</span><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><strong style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br>&nbsp;-Та түрүүн борооны тухай ярьж байсан.&nbsp; Арван хэдэн янзаар бороо ордог байжээ гэж. Нээрээ амьдралд маань байсан гайхалтай гоё байгалийн үзэгдлүүд нэг хоёроороо өөрчлөгдөөд ч байгаа юм шиг?</strong><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><span style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-За, тэр бороо яахав. Цас чимээгүй ордог. Өглөө босоход л орчихсон байдаг. Зуны тэр их дуу чимээтэй аадар аюултай. Ялангуяа шөнө орой бол. Айл амьтан урсгачих гээд. Заримдаа шөнө босоод Онцгой байдал, хотын хэдэн дарга нар луу утасдаад амраахгүй шүү дээ би ч.</span><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><strong style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Зөв шүү дээ, Ерөнхийлөгч өө. Тэд чинь хүний төлөө хариуцлага хүлээсэн хүмүүс шүү дээ.&nbsp;</strong><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><span style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Сүүлийн үед залуу малчдын асуудал их санаа зовоох юм. Орлого нь нэмэгдэхгүй бол тэднийг барьж&nbsp; тогтооход бэрх болоод байх шиг.</span><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><strong style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Улс төр, бизнесийн баячууд мориор уралдаад байх юм. Та болохоор хүүхэд өргөж аваад байдаг. Би бол дотроо таны энэ чанараар маш бахархдаг. Мөнгөтэй болж байгаа, баян чинээлэг болж байгаа улсууд нэг ч болов хүүхдийн элгийг дэвтээдэг байгаасай. 20-иод хүүхэд өсгөж яваа гэхээр үнэхээр сайхан санагддаг юм?<br></strong><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><span style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Баярлалаа.&nbsp;</span><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><strong style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Та ер нь морь уядаг уу?</strong><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><span style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Уямаар л байна. Олны буян. Бэлэгний голдуу олон хурдан буян миний нэрэн дээр уралдаж л байгаа байх. Би уяачдыг их дэмждэг хүн. Маш их чимхлүүр тэгээд эрдэм шаардсан ажил юм билээ. Монгол хүн морио уяж уралдуулахгүй юм бол юугаа уяж уралдуулах юм бэ. Монголын мөн чанарын нэн чухал шижим нь адууны соёлд үлдсэн байдаг юм шүү.</span><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><img id="8288" src="http://resource.baabar.mn/baabar/ganchimeg/photo/2013/2/58bd257629e83433/d4dac0d84755c2c8great.jpg" height="430" hspace="10" vspace="5" width="600" style="border-style: none; margin: 10px; color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"></p><div style="margin-bottom: 0px; padding: 0px; color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: center;"><strong><br>БИД ОРОСУУДАД БАЯРЛАЛАА ГЭЖ ХЭЛЭХ ЁСТОЙ<br></strong></div><p><strong style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br>-Тэгэхээр Ерөнхийлөгч асан Н.Энхбаяртай холбоотой асуудлаар таныг нэлээдгүй дайрч байгаа. Түүнийг баривчилсан аргачлал нь болхи байснаас үүдэж нийгэмд янз бүрийн үймээн үүсэв үү, эсвэл ерөөсөө тэдний намынхны үзэж байгаа шиг та өрсөлдөгчөө дарж авч байгаа юм уу. Энэ үйл явцын талаар таниас хэдэн асуулт асуувал та хариулах уу?</strong><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><span style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Хариулъя.&nbsp;</span><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><strong style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Н.Энхбаярыг хэлмэгдүүлж байна гэсэн ойлголт хавтгай түгчихлээ. Асар том мэдээллийн компанитай ч хүн юм. Үнэхээр Монгол орныг “угааж “ байна л даа. Улс төрийн өрсөлдөгчөө нухчин дарж байна гэж тэд таныг буруутгаж байгаа.&nbsp;</strong><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><span style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Би Н.Энхбаяртай Ерөнхийлөгч байхад нь өрсөлдөж байсан. Миний улс төрд өнгөрүүлсэн амьдрал бүхэлдээ л өрсөлдөөн байсан. Би өрсөлдөөнийг өөрийнхөө сайн нөхөр гэж ойлгодог. Өрсөлдөөн л намайг хурцалдаг. Тэгэхээр миний амьдралд өрсөлдөгчөө нухчин дарж байсан түүх байхгүй. Хуулинд бичсэнийг л хууль, шүүхийн байгууллагынхан хэрэгжүүлж байгаа шүү дээ.&nbsp;</span><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><strong style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br>-Түүнийг шүүхээр яллагдахын өмнөх өдрүүдэд энэ хүний хийсэн гавьяат үйлсийн тухай бөөн суртал цацагддаг л даа. Их өрийг тэглэж, энгүй гавъяа байгуулсан хүн гээд л. Их өрийг тэглэсэн гэх тэр домог үнэндээ олон сонин бодлууд төрүүлдэг юм.&nbsp;</strong><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><span style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Монгол улс Н.Энхбаяр гэдэг хүнд өртэй байгаагүй. Монгол улс ОХУ-д хуучин тогтолцооноос үүдсэн өртэй гэж яригддаг байсан. Өрийг тэглэсэн тухай асуудал яривал эхлээд бид Оросуудад “баярлалаа” гэж хэлэх ёстой. ОХУ-ын Ерөнхийлөгч, Төрийн Дум, Засгийн газарт “баярлалаа” гэж хэлэх ёстой. Яахав энэ өрийн дундуур манай Баабарын дүрсэлж хэлдгээр “Айлын гэр шатаж байхад хулгай хийх гэж ороод авах юмаа аваад, гадаа хүмүүс хашгирахаар&nbsp; хүүхдийг нь тэврээд гараад ирдэг”-тэй агаар нэгэн зүйл болсон байхыг үгүйсгэхгүй. Манайхны л хийсэн ажил.&nbsp;</span><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><strong style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br>-Түүгээр явсан гайг үүгээр юунд дуудав гэгчээр тэр өрийн асуудал чинь өөрөө явцдаа тэглэгдэх ёстой байсийм биш үү!</strong><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><span style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Хуучин, Зөвлөлтийн гэдэг өрийн асуудлаа улс орнууд янз бүрээр л шийдсэн байх. Судлах л хэрэгтэй. Өр тэглэсэн гэдэг ярианд&nbsp; шүүмжлэлтэй ханддаг хүмүүс байдаг л юм. Тухайлбал Оюу Толгойн ордын ашиглалтын лицензийн асуудал байна. Фрийдландад Оюутолгойг толгой мэдэж ашиглах тэр чухал эрхийг зүгээр л өгчихсөн. Өр тэглэхэд мөнгө зээлж тусалсан гэдэг барьцаанд шүү. 2003 оны Зул сарын баярын үеэр. 50 сая доллар гуйсаныхаа төлөө шүү. Ингэж л Оюутолгой буруу замаар орсон. Одоо хойноос нь яаж хөөцөлдөж байна. Эрдэнэт үйлдвэр гэхэд өдийд бараг 100 хувь монголын талд ирчихсэн байх ёстой байсан. Яг тэр өр тэглэх хэлэлцээр дээр Эрдэнэт үйлдвэрийн бараг Монголын талын 70 хувьд хүрч явсан хувийг буцаан ухраагаад&nbsp; 51 хувь дээр царцаасан байгаа юм. Нэр алдарт хэт шунах аюултай. Түүнийг хэн нэгний гавьяа болгож ярих бүр аюултай. Өрийнхөө асуудлыг шийдүүллээ гэж хөөрцөглөхдөө тэр үед Эрдэнэт, Оюутолгой тойрч үүсэж байсан алтан боломжийг бид давхар алдчихсан.</span><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><span style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">&nbsp;</span><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><strong style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Түүнийг шүүсэн хурлууд дээр энэ бүхэн яагаад хөндөгддөггүй юм бэ?</strong><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><span style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Тухайн үед Олон улсын валютын сангаас хүртэл наад асуудалд чинь “Бохир юм орчихлоо” гэж анхааруулж байсан. Улирсан баларсан юм ч бий л байх. Анхаарах, сургамж авах ч юм бий л байх. Арваад жилийн өмнөх явдал шүү дээ, энэ чинь. Өнөөдөр бол би “Оросууд шиг&nbsp; бай л даа” гэж&nbsp; хэлмээр байгаа юм. Оросууд бол манай улсын эрх чөлөө, тусгаар тогтнолыг хамгаалахын тулд халуун амиа зольж, цусаа асгаруулж явсан хүмүүс. Өөр ямар ч үндэстэн ийм зүйл бидний төлөө хийж байгаагүй юм шүү.&nbsp;</span><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><strong style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Ингэж хараалгуулан байж хийх гэсэн, энэ улс оронд үлдээх гэсэн гол юм чинь юу юм бэ. Одоо баахан ээж нар уйлаад намын байранд хэвтэж байна. Орой болгон л таныг загнаж, буруутгаж байна. Өршөөчихөж болдоггүй юм уу?</strong><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><span style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Сая сая хүний сайн сайхны төлөө яваа хүн нэг хэсэг хүний хараал зүхэлд бүдрэх ёсгүй л дээ. Уул давах гэж яваа хүн бол сондуулд бүдэрч болохгүй л байхгүй юу. За тэр уул давахыг нь болъё. Өөрөө бол их олон зүйл эргүүлж тойруулж асуугаад байна. Тэр хийсэн хэрэгтэй нь холбоотой асуудлаар надад бол ярих зүйл байхгүй. Гэхдээ нэг л дүгнэлт надад байгаа юм. Энэ хүн мөнгө ихтэй хүн юм. Хууль биелүүлэхээс зугтдаг ийм нэг ноцтой дутагдалтай хүн юм даа гэсэн. Өршөөлийн тухайд гэвэл энэ бол Ерөнхийлөгчийн бүрэн эрхийн асуудал биш. Ерөнхийлөгчид байдаг нэг бүрэн эрх бол уучлал. Яг тодорхой хувь хүн дээр. Тэр хувь хүн нь өөрөө өргөдлөө гаргах ёстой. Өөрөө үйлдсэн гэмт хэргээ хүлээн зөвшөөрч, уучлал хүсэх ёстой юм.&nbsp;</span><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><strong style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Уйлуулж майлуулж, хүүхэд хөгшдийг ашиглаж зовоохоо болиод зүгээр л уучлал хүсвэл та уучлах юм уу?<br></strong><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><span style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Хэрэв завшсан эд хөрөнгөө оруулаад ирэх юм бол уучлахад болохгүй зүйл байхгүй шүү дээ. Та надаас тэгж болдоггүй юм уу, ингэж болдоггүй юмуу гээд асуугаад байх юм. Би бол нэг юмыг бодож байна. Хүний үйлийн үрийг би яалтай билээ. Төрийн хуулийн энэ хэрэгжилт зарим хүмүүст засал ч болж байж магадгүй. Тэр буруу үйлийг нь засах засал. Би боддог. Авилгал гэдэг зүйл бол Монгол улсад учирсан, Монгол үндэстэнд учирсан гай. Энэ гайг Монголын замаас, заяанаас холдуулах амаргүй. Авилгалтай тэмцэнэ гэдэг бол аливаа улс төрийн албанд ажиллаж байгаа хүний давах ёстой хамгийн хэцүү шалгалт. Энэ шалгалтаа тухайн хүн хэрхэн давж байна гэдгээр л бид асуудлыг шүүж харах ёстой.</span><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><strong style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Насан турш иймэрхүү эрсдлийг үүрээд л яваад байх уу ?&nbsp;</strong><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><span style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Би заримдаа боддог. Монголоо алдсанаас, суудлаа алдсан ч яахав гэж. Тийм юм бодогдох үе гардаг юм. Жишээлбэл, ашигт малтмалын лицензийг асар замбараагүй тараасан байсан. Түүгээр дамжуулаад улс орны хэзээ ч нөхөгдөхгүй энэ баялаг муу гарт, буруу гарт шилжиж байсан. Газар нутгийн маань бараг тал хувь. Тэгээд үүнийг гурван жил хориглохоос өөр сонголт надад байгаагүй. Үнэхээр улс оронд минь амин чухал шаардлагатай бол би өөрийгөө ямар ч эрсдэл рүү түлхэж чадна. Цэргийн тангараг өргөчихсөн хүн учраас тэгж л боддог. Цэргийн хүмүүс энэ улсыг нэг бүтнээр нь харчихдаг юм шиг байгаа юм. Хүний атгахан зүрх их зайтай. Эх орон нь багтдаг. Эх орныхоо төлөө амиа өргөх. Ийм аргагүй байдалд тангараг өргөсөн цэрэг хүн л ордог. Дээр нь би Ерөнхийлөгчийн тангараг өргөсөн хүн. Яг амь насаа тавиад ч хамаагүй энэ орны тусгаар тогтнол, бүрэн эрхт байдлыг хамгаална гээд бодчихсон ийм улсууд өөр байдаг юм шүү. Тийм учраас надад суудлын төлөө өрсөлдөөнөөс Монголын төлөө өрсөлдөөн чухал. Суудлын төлөөх өрсөлдөөнөөс болоод Монголоо зольсоноос, Монголын төлөө өрсөлдөөнөөс суудлаа солих нь хамаагүй дээр. Тэгэхээр энэ сонголтыг л хийж чаддаг хүн бол жинхэнэ төрийн хүн. Дэндүү Монголоо алдаж туухад хүргэсэн, тийм даварсан үйл ажиллагаа явуулах юм бол зогс гэж хэлэх ёстой ийм цорын ганц албан тушаал бол Монгол Улсын Ерөнхийлөгч гэж би боддог. Аливаа ажлыг хийхийн тулд хийж байгаа ажлынхаа мөн чанарыг л ойлгосон байх ёстой.</span><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><strong style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Таныг ингэж ярихаар зүрх өвдөх шиг болох юм. Энэ тухай ингэж ярьж ажиллах нь байтугай ингэж бодож байгаа хүн байна уу гэмээр заримдаа санагддаг.&nbsp;</strong><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><span style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">Хуулиас зугатсан хүмүүс юу ч хийхээс буцахгүй байна. Монголын нэрийг асар их унагаж байна. Яахав ээ, Монголд явагдаж байгаа дуулиант хэргүүд бол маш нээлттэй байгаа, хүмүүсийн нүдэн дээр. Энэ нь өөрөө сургалт болж байгаа юм. Бид ийм юм үзэх ёстой байж. Бид энэ дундуур л гарах хэрэгтэй. Энэ хэцүү харагдаж байгаа байх. Яаж энэ их шүүмжлэл, атаа жөтөө, хорсол, зүхэл, занал дундуур ингэж гардаг юм бол гэж зарим нь зовнин харж байгаа байх. Тэгж хартал нь энэ бүх үйл явц ил тод явж байгаа. Нөгөө талдаа хэрэгт сэжиглэгдэж байгаа хүн бол өөрийгөө хамгаалах эрхтэй. Гэхдээ Монголын нэрийг хугалах эрхгүй. Дэлхий даяар Монголын тухай худлаа мэдээлэл тарааж өөрийнхөө гэмт үйлдлийг нуусан ийм үйл ажиллагаа явуулахад би харамсдаг. Монголд явуулж байгаа үйл ажиллагааг бол би тэвчиж чадна. Эндээс Монголчууд бүгдээрээ сургамж авч байгаа. Гадна талд явагдаж байгаа, Монголын нэрийг хугалж байгаа үйл ажиллагааг тэвчихэд хэцүү. Би нэг зарчмыг хатуу барьж байгаа. Миний нэр хугарвал хугараг. Монголын нэр бүү хугараг. Энэ зарчмаас хазайсан ямар ч хүнтэй бид хариуцлага тооцох л ёстой. Ер нь төрийн хүний мөн чанар гэдэг бол хууль биелүүлэхдээ байдаг шүү дээ. Би энийг их үнэтэй үг гэж боддог юм. Хүн бүр хуулийн өмнө тэгш эрхтэй. Дарга, дарга байсан хүн илүү эрхтэй гэсэн зүйл заалт манай хуулинд байхгүй.</span><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><strong style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Та өмнөх Ерөнхийлөгч нартайгаа хэр олон уулзсан бэ?</strong><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><span style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Уулзнаа уулзана. Гурвуулангий нь, цугт нь уриад дөрвүүлээ уулзаж суух гээд би хоёр&nbsp; ч удаа оролдсон. Нэлээд зүтгэсэн болоогүй. Гэхдээ нэг өдөр дөрвүүлээ уулзана даа л гэж бодох юм.&nbsp;</span><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><strong style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br>-Өнгөрсөн дөрвөн жилийн гол ололт чухам юу вэ гэж асуувал хэтэрхий давчуу санагдах байх. Гэхдээ ?<br></strong><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><span style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">&nbsp;-Тогтвортой байдал. Бид хоёр түрүүн 1996-2000 оны хооронд Засгийн газрууд олон огцордог байсан тухай ярьж байсан. Тэгэхээр ер нь төрийн тогтвортой байдал гэдэг бол яг улс орны хөгжилд тухайн цаг мөчид хамгийн чухал зүйл болохыг бид үнэхээр гашуун сургамжаасаа мэдэрсэн. Өнгөрсөн дөрвөн жилийг хоёр үгээр тодорхойлвол “Тогтвортой байдал” л гэж тодорхойлно. Өнгөрсөн дөрвөн жилд нэг ерөнхий сайд өвчний улмаас чөлөөлөгдсөн. Тэр ерөнхий сайдыг сольж өөр ерөнхий сайд ирсэн. Засгийн газрын кабинет хадгалагдаад л цаашаа явсан. Дараа нь дахиад сонгууль болсон. Сонгуулиар дахиад шинээр ерөнхий сайд гарч ирээд одоо ажлаа хийж байна. Бид энэ байдлыг хадгалах ёстой. Бид нэг хүнийг 40 жилээр тавиагүй. Дөрвөн жилийн бүрэн эрх өгөөд л тавьсан. Энэ хооронд нь бид хариуцлага асуугаад хийх юмыг нь хийлгэх хэрэгтэй.</span><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><strong style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Хуваагдал, улс төржилтийг Та зарим талаар цэгцлэх гээд байх шиг. Гэхдээ яамны төвшнөөс доош, зарим газар орон нутагт улангассан хэвээр л байна.&nbsp;</strong><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><span style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Хэтэрхий их хуваагдсан, улс төржсөн энэ хандлагад бидний үед цэг тавигдах ёстой. Үүнд цэг тавих арга нь бүтээлч ажил. Асуудлыг шийдэх арга байхгүй юу. Өнөөдөр бодлого гаргаж байгаа улсуудын дунд нэг сайн зүйл байна. Ямар асуудал тулгамдаж байна вэ гэдгийг бүгд мэддэг болж. Нийгэм нь ч мэддэг болж. Монголд хамгийн чухал асуудлууд юу вэ гэвэл хуруугаа дараад жагсаагаад хэлэх чадвартай болчихсон. Түүнийг ямар арга замаар шийдэх үү, яаж үр дүнд хүрэх үү гэдэг энэ шийдэл дээрээ бид нар сайн тогтож чадахгүй явж ирсэн. Одоо бид энэ шийдэл рүүгээ орж байна. Энэ Засгийн газарт нэг сайн тал байгаа. Асуудлыг шийдэх сэтгэл. Ерөнхий сайд, энэ засгийн газар асуудлыг олон талаас нь харж шуурхай шийдэх гэж оролдож байна.&nbsp;</span><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><strong style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Та өнөөдрийн Засгийн газрынхныг бүрэн бүрэлдэхүүнээр нь суулгаж байгаад нэлээн ширүүн зэмлэх шиг боллоо. Өөрийн, Ардчиллынхан засаг барьж байгаа учраас магадгүй танд уушгаа нээх, уураа гаргах, улам ташуурдах ийм бололцоо байгаа байх л даа. Үнэхээр төмөр замын гацаа зэрэг олон нийтийн анхаарлыг татаад байгаа энэ зүйлүүдээс болж байна уу. Таны хүссэн хурдад хүрч өгөхгүй байна уу?</strong><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><span style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Асуудлыг яриад л орхиж болохгүй. Асуудлыг шийдэх хэрэгтэй. Хоёрдугаарт: асуудлын гүйцэтгэл чухал. Төмөр замын тухай шийдвэр гарсан бол тэр нь баригдаад эхэлчихсэн байх ёстой. Баригдаад эхэлчихсэн бол тэр бүтээн байгуулалт дууссан байх ёстой. Тэр бүтээн байгуулалт дууссан бол ач буяныг нь олон түмэн хүртэх ёстой. Тавдугаар цахилгаан станц гээд л 2000 онд шавыг нь тавьж байсан. Одоо болтол барьж эхлээгүй л байгаа.&nbsp;</span><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><strong style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br>-Төмөр замын энэ сэдэв шуугианы бай болж байна. Тэгэхээр сайд Х.Баттулгын явуулж байгаа бодлого тодорхой хардлага сэрдлэгийг дагуулж байдаг л даа. Таны ойр дотны хүн гэх үндэслэлээр түүнийг хар сэр бүчдэг. Тийм болохоор та энэ асуудал руу илүү хагалж олон нийтийн өмнө яръя гэж бодсон уу?</strong><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><span style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Өнгөрсөн Засгийн газрын ч, одоогийн Засгийн газрын сайдуудаас ч би Х.Баттулгад хандаж хамгийн хатуу үгийг хэлдэг. Бас энд шалтгаан байгаа юм. Х.Баттулга бол үг даадаг, итгэл даадаг, муу юм санадаггүй хүн. Нөгөөтэйгүүр, Төмөр замын асуудлыг өнөөдөр Х.Баттулга биш А.Гансүх гэдэг сайд хариуцаж байгаа. Би бол А.Гансүх сайдыг өнөөдөр Монгол Улсын төрийн сайд гэж ойлгож байгаа. Түүнээс биш хэн нэг хүний халаасны хүн биш гэж ойлгож байгаа. Одоо төмөр зам баригдахгүй байгаа асуудлыг А.Гансүхтэй л ярь.&nbsp;</span><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><img id="8287" src="http://resource.baabar.mn/baabar/ganchimeg/photo/2013/2/e63558742b825f6a/8d37ae734e43065agreat.jpg" height="404" hspace="10" vspace="5" width="600" style="border-style: none; margin: 10px; color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"></p><div style="margin-bottom: 0px; padding: 0px; color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: center;"><strong><br>БИ МОНГОЛ ХҮНД ХЭРЭГТЭЙ ЕРӨНХИЙЛӨГЧ БАЙХЫГ ХИЧЭЭНЭ<br></strong></div><p><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><strong style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Та эрхэмлэдэг зүйл, барьдаг зарчмуудынхаа талаар ярьсан. Гэхдээ нэг хоёроор дуусахгүй байх. Олон зүйл байдаг байх. Та хурал бүхэн дээр, уулзалт бүхэн дээр яг тэр агаарт нь таарсан үнэ цэнтэй юмыг олж хэлдэг. Тэр бүхэн нь итгэл найдвар, догдлол дагуулж байдаг?</strong><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><span style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Би зүгээр л Монгол хүнд хэрэгтэй Ерөнхийлөгч байхыг л хичээсэн. Хичээнэ.&nbsp;</span><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><span style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">&nbsp;&nbsp;</span><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><strong style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Монголд төдийгүй гадаадын улс оронд хүртэл таны илтгэх чадварыг үнэлдэг. Бас л нэлээд хэдэн орчинд нүдээрээ харж байлаа?</strong><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><span style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Мэдээж Монгол дотроо бид сайн муугаа бүгдээрээ л мэднэ. Гадна талд Монгол Улсын Ерөнхийлөгч сайн зүйл хэлээд, улсынхаа нэрийг сайнаар гаргах зүйл хийж явах бол улсаа зөв л харагдуулдаг. Улс орон маань үнэлэгддэг. Би нэг зүйл дээр бардам хэлж чадна. Би Монголынхоо нэрийг сайнаар гаргахад хувь нэмэр оруулж чадна. Чадсан ч гэж боддог. Манай орны цөмийн зэвсэггүй&nbsp; бүсийн статусыг НҮБ-ын Аюулгүйн Зөвлөлийн байнгын таван гишүүн тавуулаа баталгаажуулж гарын үсгээ 2012 оны 9 дүгээр сард зурсан. Мөн Монгол&nbsp; улс энэ бүс нутгаас Европын аюулгүй байдал , хамтын ажиллагааны байгууллагын бүрэн эрхт гишүүнээр анх удаа элсэж чадлаа. Манай орон өнөөдөр олон улсын ардчиллын хөдөлгөөний даргалагч хийж байна. Хэдэн жилийн өмнө зүүдэнд ч ороход бэрх байсан амжилтууд шүү.&nbsp;</span><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><strong style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Тийм ээ, бид ийм байх ёстой. Гэхдээ бас аялагч Ерөнхийлөгч гэж таныг шүүмжилж байгаа?&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;</strong><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><span style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Шүүмжлэх бол хүний эрх. Энэ бол Монголын давуу тал. Монголд намайг явж байхад Элбэгдорж явж байна, Ерөнхийлөгч явж байна гэж хардаг. Гадаадад бол Монгол явж байна гэж хардаг. Ерөөсөө л Монгол улсын төлөөлөл явж байна гэж хардаг байхгүй юу. Өөр нэг юм би хэлэх гэсэн юмаа. Монгол бол дэлхийд ганцхан улс биш. Гэхдээ ОХУ, БНХАУ хоёрын хүрээлэлд ганцаар оршдог орон. Монгол улс&nbsp; үнэлэмжээрээ, эдийн засгийн харилцаа холбоогоороо, улс төрийн, хүмүүнлэгийн харилцаа холбоогоороо&nbsp; олон улстай, олон эрх ашигтай&nbsp; хамааралтай болох тусам Монголын тусгаар тогтнол баталгаажиж байдаг. Монголын бие даасан байдал баталгаажиж явдаг юм. Гадаад харилцаа бол манай улсад маш чухал.&nbsp;</span><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><strong style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Та бол Монгол улсын тэргүүн дипломатч. Аливаа орон төрийн тэргүүнээ ингэж авч үздэг. Манай орноос хөршүүдтэйгээ харилцах харилцаа ямар байна вэ?</strong><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><span style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">- Монголын нэрийг гадаад улс орон, олон улсад төлөөлөх тэр онцгой бүрэн эрх Төрийн тэргүүнд ноогддог. Би боддог юм. Бид эн тэргүүнд хоёр хөрштэйгөө итгэлцсэн, маш&nbsp; найрсаг, хамтын ажиллагаагаа үргэлж бэхжүүлж байх ёстой. Бидний хоёр хөрштэйгөө харилцах харилцаа Монголд хамгийн чухал харилцаа. Манай хоёр хөрш бол манай улсын аюулгүй байдал, гадаад бодлогын анхдагч орчин.&nbsp; Бид энэ хоёр хөрштэйгөө харилцан ашигтай хамтын ажиллагааг идэвхтэй хөгжүүлэх ёстой. Бид хөршүүдтэйгээ хамтдаа хөгжих ёстой. Бид энэ хоёр хөршдөө бас нэг зүйлийг ойлгуулах ёстой. Монгол улс идэвхтэй гадаад&nbsp; харилцаатай байх нь зөв. Гуравдахь талаас Монголд хөрөнгө оруулалт орж ирэх нь сайн. Тэгэх юм бол Монголын нийгэмд бүтээгдэх баялаг нэмэгдэнэ. Тэгэхээр манай хоёр хөршийн Монголтой харилцан ашигтай ажиллах боломж өснө, орон зай улам л нэмэгдэнэ. Би нэг сонин баримт хэлье. Зарим хүн санадаг юм билээ. 2005 онд би Ерөнхий сайд байхдаа&nbsp; УИХ- д нэг үг хэлж байсан. “Энэ оноос эхлээд Монгол улсын дотоодын нийт бүтээгдэхүүн триллион төгрөгөөр тоологдох боллоо. Үүнийг орчуулах юм бол их наяд юм байна” гэж. Одоо бол бүгдээрээ их наяд, гээд яриад сурчихаж. Тэр үед байсан нэг их наяд, өнөөдөр 13 их наяд болчихсон байхгүй юу. Монголын эдийн засаг дахиад 10 жилийн дотор 100 их наяд болох боломжтой. Тэр хэмжээгээр Монголтой харилцан ашигтай хамтын ажиллагаа хөгжүүлэх боломж өснө. Монголчуудын эдийн засгийн байдал сайжраад л байх юм бол хөрш айлын амьдралд сайнаар л нөлөөлдөг. Ийм байдлаар хоёр хөрштэйгээ, бусадтай харилцах харилцааг харж байгаа.&nbsp;&nbsp;</span><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"></p><div style="margin-bottom: 0px; padding: 0px; color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: center;"><strong>МУУ ХҮН ХҮҮХДИЙНХЭЭ ХООЛЫГ БУЛААДАГ. МУУ ТӨР ИРГЭНИЙХЭЭ ЭРХИЙГ БУЛААДАГ<br></strong></div><p><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><strong style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Гадаадад Монголын үзэгдэх нэр нүүрийн талаар таны баримталж байгаа байр суурийг сонслоо. Та дотооддоо орон нутгийн эрх, хүний эрхийн талаар бүхэл бүтэн цогц бодлого явуулсан. Ямар өөрчлөлт гарав аа?</strong><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><span style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Том. Арван жилийн өмнө нийт аймгуудад өгч байгаа төсөв ойролцоогоор 20 тэрбум төгрөгөөс хэтэрдэггүй байсан. Өнөөдөр зөвхөн орон нутгийн хөгжлийн санд өгч байгаа мөнгө 246 тэрбум төгрөг болсон. Дээр нь татварын тодорхой төрлүүд орон нутагт шилжих&nbsp; учиртай. Мөн баялагаа мэдэх түүнээсээ хүртэх эрх нь орон нутагт байх ёстой. Яагаад энэ эрх шилжих ёстой вэ гэхээр хүнээр дамжсан эрх хүнд наалддаггүй юмаа . Энгийнээр л хэлье. Хүний жаргал хүнд наалддаггүй. Миний эрхийг л надад өгчих. Би даргаар эрхээ мэдүүлэх биш зүгээр л өөрөө л мэдье. Болоо. Тэгэхээр энэ эдийн засгийн эрх, боловсон хүчний эрх гэдэг бол орон нутгийн эрхийн үндэс нь юм л даа. Муу хүн хүүхдийнхээ хоолыг булаадаг. Муу төр&nbsp; иргэнийхээ эрхийг булаадаг байхгүй юу. Нөгөө талд нь сайн хүн бол хүүхдийнхээ хоолыг бэлдэж өгдөг, хуримтлал бэлдэж өгдөг. Ажилтай болгодог. Сайн төр бол иргэнээ улам эрхтэй болгодог, улам сайхан амьдрахад нь тусалдаг. Үнэндээ хорь гаруй жил манай иргэд, орон нутгийнхан эрхийн хувьд бариу гуталтай л явлаа. Хөл нь холгож явлаа. Хөлийг нь холгодоггүй хөлд нь таарсан гутлаа авч өмсөх тэр боломжийг бид иргэддээ өгөх хэрэгтэй байгаа юм.&nbsp;</span><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><strong style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Нөгөө талдаа Ерөнхийлөгч өө, энэ чинь халамжийн бодлого шүү дээ.&nbsp;&nbsp;&nbsp;</strong><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><span style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Иргэн нь эрхгүй нийгэмд төр нь халамжийн болоод байдаг байхгүй юу. Хүмүүс бүгд шүүмжилдэг. Бэлэн мөнгө хүмүүст тараагаад байна аа. Энэ залхууралдаа дасгаад, Монгол үндэстэнг устгах, муутгах ийм бодлого болж хувирлаа гэж та нар шүүмжилдэг. Энэ яг үнэн. Баялгаа бий болгоод, тэр баялагаасаа татвар аваад түүнийгээ захиран зарцуулдаг тэр эрхийг нь иргэддээ өгөөгүй учраас мөнгө тараагаад байгаа юм. Тэр мөнгөө, баялгаа өөрсдөө олоод, татвараа өөрсдөө бий болгоод, төсвөө өөрсдөө бүрэлдүүлээд явах эрхийг нь өгчихсөн бол энэ мөнгийг тараахгүй байхгүй юу. Одоо ойлгогдож байгаа биз дээ. Тийм тараах мөнгө төрд олдох ч үгүй. Тэгэхээр иргэн нь эрхгүй нийгэмд төр нь халамжийн болж хувирдаг. Иргэн нь эрхтэй нийгэмд төр нь үйлчилгээний болж хувирдаг. Нэмж хэлэхэд манай орон нутгийнханд ямар эрх үлдсэн бэ гэхээр өнөөдөр телевиз үзэх л эрх үлдсэн байгаа. Улаанбаатарынхны шоуг үзэх. Улаанбаатарт болж байгаа хэвлэлийн бага хурал, мэдэгдэл хийгчдийг үздэг. Манай нийгэмд мэдэгдэл хийгчдийн хэнээ хэтэрлээ шүү дээ. Энэ байдалд хэвлэлийнхний&nbsp; бүр дургүй хүрдэг байх гэж би боддог юм.&nbsp;</span><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><strong style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Яагаад очоод шавж суугаад байдаг юм, би бас гайхдаг ?</strong><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><span style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Хэдэн хэнхэгтэй улсууд гарч ирээд мэдэгдэл хийгээд байдаг. Тэгээд л нэг тийм хурлаар, хурлын дараах мэдэгдлээр манай ажил явж байгаа. Яг үнэндээ бүтээн байгуулалтаар, бүтээлээр өнөөдөр ажил хэмжигдэхээ больсон. Юм бүтээх гэж байгаа улсуудаа очиж хорлож зогсоочихоод, тэгээд өөрсдөө мэдэгдэл хийгээд. Энэ улс төр чинь буруу яваад байна. Бид нар бүгдээрээ нэг ийм буруу орчинд орчихлоо. Буруу өндгөн дотор яваад орчихлоо. Одоо өндгөө хагалж гадагшаа гаръя аа. Арай өөр өнцгөөр амьдралыг харъя.&nbsp;</span><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><strong style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Эмэгтэйчүүдийн эрхийн асуудал дээр таны нөмөр нөөлөг үнэхээр их байлаа. Бид танд талархах ёстой.</strong><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><span style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-УИХ-д орж ирсэн 11 эмэгтэй сайн ажлаасай гэж бодож байгаа. Энэ эмэгтэйчүүд хүүхдийн эрхийг,&nbsp; эмэгтэйчүүдийн эсрэг хүчирхийлэлийг түлхүү яриасай. Энэтхэгт ямар шуугиан болж байна. Яг энэ шиг босгож тавиасай. Эмнэлгийн, цэцэрлэгийн, сургуулийн асуудал, тэр хүүхдийн эмч, хүүхдүүдийн төрөх гээд олон асуудлуудыг хөндөөд хөндөөд тавиасай. Эдгээрийн цаана Монголын асар том асуудал шийдэгдэж байгаа юм. Нийгэм маань өөрөө илүү хүнлэг болж байгаа байхгүй юу. Энэ үйл ажиллагаанд манай эмэгтэйчүүд хувь нэмэр оруулж чадна. Оруулаад эхэлж байгаа гэж би хувьдаа бодож байна. Хамгийн гол нь энэ 11 эмэгтэй яаж ажиллахаас дараа нь УИХ-д хичнээн эмэгтэй сонгогдох нь шалтгаална. Тийм учраас энэ 11 эмэгтэйгийн одоогийн үүрч байгаа ачаа өмнө нь байсан цөөн эмэгтэйн үүрч байснаас&nbsp; илүү. Хариуцлага нь илүү. Би нэг үг хэлэх дуртай. Гэрийн ажилд түүртдэггүй эмэгтэй, төрийн ажилд ер ажрахгүй ээ гэж. Манай бүсгүйчүүд тийм л харагдаж байгаа юм.&nbsp;</span><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><strong style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Засгийн газрын хурал дээр утааны асуудлаар өргөн хэлэлцүүлэг хийсний дараа та бид хоёр уулзлаа. Сэдэв нь ч халуухан, таны шахалт шаардлага ч халуухан байлаа.&nbsp;</strong><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><span style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Тэр тухай нэгэнт Засгийн газрын хурал дээр ярьчихсан учраас ярих шаардлагагүй гэж бодож байна. Ганцхан зүйлийг нэмж хэлэхэд би энэ агаарын бохирдлын эсрэг хуулийг санаачилж оруулж байхдаа хариуцлагын асуудал их чухал гэж бодож бүр тусад нь нэг зүйл оруулсан юм. Хэрвээ энэ агаарын бохирдол буураагүй бол, жилээр нь дүгнээд, хэмждэг багажаар нь хэмжээд буураагүй бол тэр дүүргийн даргатай, тэр хорооны даргын буруутай үйл ажиллагаанаас болсон бол тэр хорооны даргатай, Нийслэлийн засаг даргатай, тэгээд бүр Засгийн газрын асуудал хариуцсан гишүүнтэй, бүр томруулаад Засгийн газартай хариуцлага тооцдог болъё л гэж би оруулсан юм. Хоёр жилийн өмнө. Тэгээд харамсалтай нь тэр хариуцлагатай холбогдсон хэсгийг хасаад хаячихсан юм л даа, Их Хурал. Үнэхээр агаарын бохирдлоос болоод нэг сайд огцорч байгаа бол, нэг дүүргийн засаг дарга энэ асуудлаас болоод өөрчлөгдөж байгаа бол энэ агаарын бохирдол хурдан буурах байж дээ гэж би боддог. Хоёрдугаар цахилгаан станц түшиглэж&nbsp; шахмал түлшний үйлдвэр байгуулах асуудалд хариуцлагагүй этгээдүүд нөгөө л нэг хариуцлагагүй байдлаараа хандсан.&nbsp; Хог оруулж ирээд шахчихсан. Ямар ч техникийн горим хангагдаагүй учраас одоо үйлдвэр нь байхгүй. Хэрэв тэр үйлдвэр ашиглалтанд орчихсон бол энэ жил агаарын бохирдол Улаанбаатар хотод 50 хувь буурах байсан. Утааны бохирдлоос гарах нэг арга зам бол Монголын нөхцөлд хагас кокс байгаа юм. Гэтэл тэр үйлдвэрийг ийм хариуцлагагүй этгээдүүд хоёр жил зогсоосноос болоод хэдэн эцэг эхийн хүүхэд нь зулбаж, хэдэн ураг гажигтай төрж, хичнээн хүн энэ утаанаас үүдэлтэй өвчлөлөөр өвдөж байна. Хичнээн айл өрх хохирч байна. Үүнийг ингэж л зүрхэндээ ойрхон харах юм бол манай төрийн ажил, энэ бохирдлын асуудал шийдэгдэх юм л даа. Үүний цаана нөгөө л яриад байгаа хариуцлагын л асуудал байж байгаа. Тэгэхээр энэ асуудлыг бид заавал дахин дахин хөндөж ярих шаардлагатай. За ингээд дуусгая. Хангалттай олон асуултад хариулж, удаан суулаа.</span><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><strong style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br>-Одоо нэг л асуулт. Та УИХ-д хаалттай мэдээлэл хийсэн гэсэн. Би сэтгүүлч хүн. Тэнд юу ярьсан сонин байна. Хүмүүс янз бүрээр л ярих юм. Та ямар сэдвээр ярьсан бэ?</strong><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><span style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Аюулгүй байдлын сэдвээр ярьсан. Сэдэв нь нээлттэй, агуулга нь хаалттай.&nbsp;</span><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><strong style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Аюулгүй байдал гэж яг юу вэ, та нэг хэлээч?</strong><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><span style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Би хариулъя. Наян настан цочихгүй, найман настан айхгүй амьдрах тэр орчныг л, тэр нөхцлийг л аюулгүй байдал гэж байгаа юм. Бидэнд иргэнээсээ нуух юм байхгүй. Гэхдээ бид энэ дэлхий дээр ганцаараа байгаа улс биш. Бид бас төрийн хувьд төрийн бодлогын хувьд хурлаа хааж байгаад ярих зүйл байна. Ер нь нууцаа, технологийн нууцаа сайн хадгалж чадсан улс орон илүү хурдан хөгжсөн байдаг шүү дээ. Тэгэхээр бас улсын хөгжил чинь тэр нууцын хадгалалт, хамгаалалттай ч харилцан уялдаатай байх сонин зүй тогтол бий. Нөгөө талаас нь хэлье. Хийх юмтай орон, нуух юмтай байдаг юм. Тэгэхээр Монгол бол хийх юмтай орон болж хувирч байна. Тэгж хар.</span><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><img id="8293" src="http://resource.baabar.mn/baabar/ganchimeg/photo/2013/2/afef905c9febd466/7b8ee4f020631ecfgreat.jpg" height="709" hspace="10" vspace="5" width="600" style="border-style: none; margin: 10px; color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"></p><div style="margin-bottom: 0px; padding: 0px; color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: center;"><strong><br>МОНГОЛЧУУДЫН ЦАГ ДАХИАД ИРЖ БАЙГАА<br></strong></div><p><strong style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br>-Сайхан хариулт байна. Ахиад нэг гоё асуулт асуугаад дуусгая. Та бол тамирчдыг баярлуулсан түүхэн шийдвэр гаргасан хүн. Үнэхээр бид нар медаль авчрахаар нь&nbsp; бүгдээрээ баярлачихаад сарын дараа мартчихдаг. Гэтэл та бол сар бүхэн ард түмэн чинь чиний энэ гавъяаг мартахгүй шүү гэж урамшуулал өгдөг болсон. Энэ үнэхээр&nbsp; гайхалтай байлаа. Үнэхээр Монголын залуу үеийнхэнд, Монголчуудад өгсөн их урам байлаа.&nbsp;<br></strong><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><span style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">&nbsp;-Тамирчдын гавьяа дэвжээн дээрээ тэмцээн хаагдахад дуусах ёсгүй. Олимп дэлхийн тэмцээний гавьяа бол улсынхаа нэртэй цуг үлддэг эд. Улсын нэр мөнх. Тэр сайн нэрэнд оруулсан тамирчдын хувь нэмрийг насан туршид нь үнэлж урамшуулах нь зөв. Бас чадалтай, эрдэмтэй, авьяастай шинэ үеийнхэндээ зорилготой байх, амжилт нь баталгаатай байх боломжийг төр, ард түмэн нь өгч байна.</span><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><strong style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Та зорилго мөрөөдлийн тухай сайхан үг хэллээ.Улсаараа бүгдээрээ нэг зорилго мөрөөдөлтэй байж болох уу?</strong><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><span style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Бололгүй яахав. Заавал нэг хариулахаас аргагүй юм асууж байна шүү. Ойрын 20-30 жилд Монгол хүн баянаараа дэлхийд эхний 20-д оръё. Монголын нийгэм шударгаараа, цэврээрээ, хүн ажиллаж амьдрах боломжоор бас эхний 20-д оръё. Зарим үзүүлэлтээр бид нэг рүү орчихсон байгаа. СNN-ий санал асуулгыг сонссон байх. Монгол улс хүмүүсийн хамгийн их очихыг хүссэн орноор шалгарсан шүү дээ. Энэ бол гайхамшигтай үзүүлэлт биз дээ. Монголын батаарын хэрэг АНУ-д 2012 онд гарсан хамгийн хачирхалтай хэргээр тодорч байгаа шүү дээ. (инээв)</span><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><strong style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Гэхдээ л гоё байна.</strong><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><span style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Тийм. Спортын тал дээр миний санааг олон хүмүүс маш зөв ойлгосонд би их баярладаг. Түүний дотор манай Бат-Үүл. Асар их зөв ойлгосон. Ойрын 20-хон жилийн дотор Монголын нийслэл дэлхийн сайхан орчинтой нийслэлүүдийн тоонд дөхөөд оччих юм бол бид энэ спортын том наадмуудыг авах боломжтой байгаа юм. Надад заримдаа зөн юм уу бусдын санаанд оромгүй зүйлс орж ирдэг. Заримдаа би энэнийг сайн зөн гэж боддог. Би биелээсэй гэж бодож байна. Олимпын хорооны ерөнхийлөгчтэй уулзаад миний хийсэн алхмын тухай чи их асууж байсан. Би урьд шөнө нь бодоод л хоносон. Би нэг удаа хэлж байсан. Монголоо бодож сэрлээ гэж. Ер нь л өглөө болгон хийх ажлаа бодож сэрдэг. Тэгээд би бодож байсан юм. За, би Олимпийн хорооны ерөнхийлөгчтэй уулзана. Ерөөсөө Монгол улс тэдэн онд олимп авъя гэсэн сайхан мөрөөдлийн гэрээ байгуулаад ирье гээд. Зуны олимпод манай Улаанбаатар 2032 онд нэрээ дэвшүүлээд үзэг. За, авч чадахгүй байж магадгүй. Дахиад 2036 онд нэрээ дэвшүүлээд үзэг. Авч чадахгүй байж магадгүй. 2040 онд авах ёстой гэж бодсон. Тэгээд л би тэгж бичсэн юм. Зуны олимпийг 2040 гэж бичсэн байна. Наана нь Азийн тоглолт гэж байгаа юм. ( Тэр үеийн дэвтрээ гараж үзүүлэв. Их танил дэвтэр байнаа) Тэгэхээр Азийн тоглолтыг 2018 онд авах гэж бид нэрээ дэвшүүлье. Тэгээд 2022 онд авъя. Урьд нь нэр дэвшүүлээд чадахгүй бол дахиад дэвшүүлж болно. Сонгуультай л адилхан. Гэтэл бас Ази дотроо зүүн Азийн тоглолт гэж байгаа юм. Зүүн Азийн тоглолтыг би 2017 онд авчих юмсан гэж бодож байна. Одоо манай олимпийн хороо төлөвлөгөө гаргаад энэ зүүн Азийн тоглолтыг авахын төлөө ажиллах хэрэгтэй.&nbsp;&nbsp;</span><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><strong style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Хөл бөмбөгийн мөрөөдлөө бас та тэр үед явж байхдаа ярьж байсан.</strong><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><span style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Улс төрөөс гадна миний цагийг авдаг зүйл бол хөл бөмбөг. Би үнэхээр энэ хөл бөмбөг гэдэг юмнаас сэтгэлийн таашаал авч амьдардаг. Хөл бөмбөгийг үзэх, хөл бөмбөгийг сонирхох, хөл бөмбөгт дурлах гэдэг бол миний амьдралын нэг хэсэг. Надад зөвхөн гадаадад балиашигладаг&nbsp; хөл бөмбөгийн багууд байдаг&nbsp; төдийгүй, Монголд бас дэмждэг хөл бөмбөгийн баг байгаа. Миний өөрийн бүр авч явдаг баг байгаа. Би заавал нэрлээд, энэ тэндэх гавъяа зүтгэлээ яриад байх шаардлага байхгүй гэж бодож байна. Жишээлбэл байт сурын төрлийг би байнга дэмжиж авч явдаг. Тэгэхээр хөл бөмбөгийн дэлхийн аваргыг би 2050 онд авъя гэж байгаа юм. Олон улсын хөл бөмбөгийн холбооны ерөнхийлөгчтэй мөрөөдлийн гэрээнд гарын үсэг зурчихсан.&nbsp;</span><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><strong style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Хөл бөмбөгийн дэлхийн аварга шүү дээ. Хэцүү сонсогдож байна.</strong><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><span style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Монгол улсын нийслэл Улаанбаатар хот 2042 онд нэг нэрээ дэвшүүлнэ. 2046 онд дэвшүүлнэ. Бас нэлээн дөхнө, аман хүзүүднэ. 2050 онд авна. Бас Азийн цом гэж байдаг юм. 2027 онд Монгол Улс нэрээ дэвшүүлнэ. Нэлээн дөхнө, 2031 онд дахиад нэрээ дэвшүүлнэ аман хүзүүднэ. 2035 онд Азийн цомыг авна гэж. Тэгэхээр бүгдээрээ сайхан мөрөөдөлтэй амьдаръя. Улсаараа мөрөөдөлтэй болъё. Мөрөөдөл гэдэг бол зорилго бий болгодог. Зорилгодоо хүрэх үйл ажиллагааг&nbsp; бодлого гэж нэрлэдэг юм. Түүнийг төр нь гаргадаг. Монголчууд зорилгодоо хүрэх боломжтой. Би үл бүтэх ямар нэг “изм” байгуулах тухай яриагүй байна. Олимп, хөл бөмбөгийн төрлийн тэмцээнийг Монголдоо зохион байгуулах тухай л ярилаа. Дэлхийд хамгийн том гүрэн байгуулж явсан хүмүүсийн хойч үе ийм зорилго тавихад хэн гайхах билээ. Монголчуудын цаг дахиад ирж байгаа. Би хувьдаа үүнд итгэдэг.&nbsp;</span><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><strong style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">- Таны энэ өөдрөг, халуун, гэрэл үсчүүлсэн үгс тэр чигээрээ дуудлага шиг буудаг. Бос гээд татах шиг л тийм хүчтэй мэдрэмж ард иргэдэд төрдөг байх. Үнэндээ цаг гаргаж ярилцсанд, манай сонины уншигчдад ийм том хүндэтгэл үзүүлсэнд баярлаж байна.&nbsp;<br></strong><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><span style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Хааяа ярилцаж суухад сайхан ш дээ.</span><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><em style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><strong>-Баярлалаа. Танд амжилт хүсье.</strong></em><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><strong style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><em>Хориод жилийн хугацаанд түүнтэй олон удаа ярилцлагын ширээний ард сууж явжээ. Өнгөн дээрээ тэгтэл дотносч сүйд болохгүй, заримдаа бүр шал өөр хүн болчихсон ч юм шиг санагдаж “зэвүү” хүргэх. Заримдаа олон жилийн тэртээ алга болсон аав шиг минь голоос ягуухан халуун бүлээн зүйл юу юугүй өгсүүлсэн “хэцүү” зэм өгч хамгийн ойроос хашраах.&nbsp;<br><br>Миний бодлоор тэр монголчуудын хамгийн их таньсан хүн. Таньсан хүн ямар ч цаг үед таньсан л хүн байдаг. Унаж босч, тэмцэж, түүчээлж, сэрээж явсан түүх түүнийх. Тэр бидний өмнө халирч, халгаж няцаж, эргэж буцаж үзээгүй. Идэж ууж, түйвээж үймрүүлж явсангүй. Тийм болохоор магнай тэнүүн инээсээр л уяан дээр бууж байдаг. Хаалга сэв хийтэл татаад орж ирдэг. Ийм л юм.&nbsp;&nbsp; &nbsp;</em></strong><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"></p><div style="margin-bottom: 0px; padding: 0px; color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: right;"><strong>Ярилцсан Б.ГАНЧИМЭГ</strong></div> /%D3%A9%D0%BD%D0%B3%D3%A9%D1%80%D1%81%D3%A9%D0%BD-%D0%B4%D3%A9%D1%80%D0%B2%D3%A9%D0%BD-%D0%B6%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D0%B9%D0%BD-%D0%B3%D0%BE%D0%BB-%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%BB%D1%82-%D0%B1%D0%BE%D0%BB-%D1%82%D0%BE%D0%B3%D1%82%D0%B2%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%BE%D0%B9-%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%BB/ <p><span style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify; text-decoration: underline;"><em><strong><img src="/media/elbegdorj/content/gadaadHariltsaa/БанГиМүн_3.jpg" style=""><br></strong></em></span></p><p><span style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify; text-decoration: underline;"><em><strong>“Ярилцъя” булангийн маань хоймор Могой жилийн анхны зочин болж Монгол Улсын Ерөнхийлөгч Цахиагийн Элбэгдорж уригдлаа.&nbsp;</strong></em></span><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><span style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">Бидний ярилцлага Засгийн газрын хуралдаан дээр Ерөнхийлөгч сууж, жавтий хүртээсэн халуухан хуралдааны дараа төрийн ордноо болсон юм. Уулзалтын маань маргааш тэр Давосын олон улсын чуулганы зүг хөлгийн жолоо залсан билээ. Ярилцлагаа ч Могой жилийн анхны дугаартаа залахаар бид хав дарав. Учир нь тэрбээр энэ дөрвөн жилд нэг ч удаа ийм хэмжээний дэлгэрэнгүй ярилцлага сонин хэвлэлд өгөөгүй юм.&nbsp;</span><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><span style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">Одоогоос хоёр жилийн өмнө Давосын ээлжит чуулганы индрээс Ерөнхийлөгчийнхөө цахилуулсан, цохилуулсан цогтой үгсийг сонсч, баярлаж бахдаж байсан минь дурсагдана. Тэр бол шинэ Монголын шинэ нүүр царай. Гадагшаа биднийг сурталчилдаг хамгийн том сурталчилгаа. Ийм хүн дэлхийтэй Монголыг төлөөлж гар барьж байх ёстой. Тэр нь Монголд л&nbsp; ашигтай.&nbsp;</span><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><span style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">Альпийн нуруунаа орших алдарт Давосын тосгонд ч, Америкийн Цагаан ордонд ч Тэр хүн Монголоо л сурталчилдаг. Мэддэг, мэдэрсэн учраас сэтгүүлчийн хувьд би ийнхүү зоригтойгоор хэлж байгаа юм. Ингээд уншигч олон та бүхнийгээ Монгол Улсын Ерөнхийлөгчтэй илэн далангүй, халуун дотно хөөрөлдсөн энэ өдрийн хоймортоо урин залж байна.&nbsp;&nbsp;</span><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"></p><div style="margin-bottom: 0px; padding: 0px; color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: center;"><strong>ОЛОН ХҮҮТЭЙ АЙЛД ОЛОН САЙН БЭР ЗАЯАДАГ<br></strong></div><p><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><strong style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Хүмүүс нас&nbsp; жилээ тэр бүр ил зарлаад явахыг хүсдэггүй. Харин танд бол нуух эрх бага. Байхгүй ч гэж&nbsp; хэлж болно. Энэ жил та 50 хүрнэ. Зуугийн тал руу ороод ирлээ гэсэн үг. Гэтэл танд ямар ч өөрчлөлт алга. Тантай хамгийн анх 20-оод жилийн өмнө танилцаж байхад яг ийм л хүн байсан. Гэхдээ дотуураа авч байгаа насны мэдрэмж гэж байх юм уу ?</strong><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><span style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-За даа, бараг алга даа.</span><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><strong style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br>-Туулай жилдээ та хайртай юу. Гэнэн, бүтгэнэсэн, бүх хүнээр хайрлуулж байдаг дэлдгэр хөөрхөн туулай жилийг олж төрсөн хүмүүсийн дотор Ерөнхийлөгч хүн ер нь байдаг болов уу ?</strong><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><span style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Хүн төрөх газраа олж төрнө гэдэг бол их буян гэж би боддог. Энэ улсыг олж төрөх, энэ улсыг олохын тулд энэ дэлхийг олох. Энэ дэлхийг олохын тулд энэ гариг ертөнцийг олох. Ийм том юмнаас бид төрөх газраа, төрөх улсаа олж төрнө гэдэг гайхамшигтай биш гэж үү.</span><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><strong style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Тийм шүү. Ингэхэд ивээл жил гэдэг манайхны зан заншилд явдаг нэг ойлголтын талаар та юу боддог вэ.&nbsp; Харилцаанууд дээрээ ийм өнцгөөс “юм бодож” байсан тохиолдол бий юу?</strong><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><span style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Ер нь жил харж байгаагүй. Тийм ивээл жил, харш жил гэсэн шалгуурууд надад байхгүй.&nbsp;</span><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><strong style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Тэгэхээр сүсэг бишрэл багатай хүн гэсэн үг үү?</strong><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><span style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Яалаа гэж. Сүсэг бишрэлтэй байлгүй яахав. Би их шүтлэгтэй хүн. Тэнгэр газартаа шүтнэ. Ард түмнийхээ хувь заяанд шүтнэ.&nbsp;</span><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><strong style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Хамгийн гоё нь ард түмнийхээ хувь заяанд шүтэх тухай ойлголт байх. Одоо манайд өрнөж байгаа тэнгэризм, бөө гэх мэт үзэгдэлд та хэр хандаж байгаа вэ. Та байр сууриа илэрхийлээгүй байгаа шүү дээ.&nbsp;</strong><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><span style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Төрийн оролцох юм бий, оролцохгүй юм бий. Нэлээн харж ул суурьтай хөдлөх ёстой байх.&nbsp;</span><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><strong style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br>-Таны гэргий түрүүнд ярьсан ивээл жилд гэдэг зүйлд хэр ач холбогдол өгдөг вэ. Тэр төрийн хэрэгт хошуу дүрдэггүйгээрээ алдартай гэргий болохоор зориуд хувийн зүйлсээр дамжуулж ч болов сонирхмоор байна ?</strong><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><span style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Миний хань бол хүүхдийн буянтай хүн. Ганц манай хүн ч биш ер нь монгол эмэгтэйчүүд тийм.&nbsp;</span><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><strong style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br>-Өнөөдөр нэг тиймэрхүү барилдлагатай өдөр байна. Холын замд гараад хэрэггүй дээ гэх маягийн зөвлөгөөг өгөх үү?</strong><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><span style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Бараг үгүй дээ.&nbsp;</span><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><strong style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Саяхан нэг телевизээр асуулт хариултын хэлбэртэй шоу нэвтрүүлэг явж байна. Монгол Улсын тэргүүн хатагтайн нэрийг хэлнэ үү гэдэг асуултад хүүхдүүд зөвлөлдөж зөвлөлдөж Отгонтуул гэдэг нэр гаргаж ирсэн. Түүнийг тэргүүн хатагтайнх нь хувьд огт “ил” гаргаж ирсэнгүй гэж шүүмжилбэл та хүлээж авах уу?</strong><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><span style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Монголын тэргүүн хатагтайн хийдэг ажил, байдаг ачаалал лав миний хийдэг ажил, над дээр байдаг ачааллаас багагүй. Энэ бүхний хажуугаар ил гараад байх зав нь болдоггүй биз дээ.&nbsp;</span><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><strong style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Тийм үү, энэ нь төрийн хэрэгт хутгалдах гэж оролдсон зарим эхнэрүүдтэй холбоотой ард олны дунд яригддаг домгоос үүдэж таны тавьсан хязгаарлалт уу. Эсвэл өөрийнх нь хувийн ёс суртахуунтай холбоотой зарчим юм уу?</strong><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><span style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Төрөл төрлөө олно гэдэг дээ. Надад сайн хань заяажээ л гэж боддог.&nbsp;</span><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><strong style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Асрах газрын ажил мэдээж хариуцлагатай ажил. Гэхдээ бүхэл бүтэн улсын тэргүүн хатагтайн хувьд бид түүний зүгээс өөр ямар нэгэн үйл ажиллагаа хүлээж байсан.&nbsp;</strong><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><span style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Манайх асрах газар биш шүү дээ. Зүгээр л тэдгээр олон хүүхдүүдийн ээж аав нь болоод явж байгаа хүмүүс. Энэ ажлаас гадна манай гэрийн хүний ажил мундахгүй ээ. Жишээлбэл, бөөрний аппаратанд орох шаардлагатай, хүндээр өвдсөн хүмүүст аппарат хүрэлцэхгүй байна гээд л бөөн асуудал яригддаг байсан. Түүнийг шийдэж тэнд 10 аппарат өгсөн байгаа. Өнөөдөр монголын бөөрний гол тасгийн ачаалал яг тэр 10 аппарат дээр л тулгуурлаж явж байгаа. Эх нялхсын төвд байдаг дутуу төрсөн хүүхдүүдийн ордог аппарат байгаа. Тэрний хамгийн гол аппаратуудыг бас манай хүний сангаас нийлүүлсэн. Дээрээс нь эмч нарт сургалт хийсэн. Мөн хавдартай хүмүүст зориулсан хөнгөвчлөх үйлчилгээнүүдийг нээсэн. Бид энэ бүхнийг ярьдаггүй л дээ. Олон эмнэлэгт чухал тусламжуудыг сангаараа дамжуулж хүргэсэн .Болороогийн авч явдаг хоёр сан бий. Нэг нь “ Итгэл-Хавдаргүй Монгол” ,нөгөө нь “Болор сан”.&nbsp;</span><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><strong style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br>-Өөрийнх нь хувийн түүх, туулж ирсэн амьдралтай нь холбоотойгоор хийсэн сонголтууд уу. Эсвэл манайхны өвчлөлтийн дотор түгээмэл байдаг зовлон зүдгүүрийг хараад энэ чиглэлд юм хийе гэж шийдсэн юм болов уу. Ямартай ч маш сайхан ажил байна.&nbsp;</strong><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><span style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">&nbsp;&nbsp;</span><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><span style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Аливаа хүний сонголт өөрийнх нь явж туулж ирсэн замналаас үүддэг. Жишээлбэл, бид яагаад хавдрын эсрэг үйл ажиллагаанд нэгдэе гэж бодсон бэ гэхээр анх бид хоёр танилцаж, үерхэж байхдаа эмээгийндээ л анх орж ирсэн юм.&nbsp; Сүүлдээ эмээгийндээ байдаг болсон. Залуу байсан. Аав ээжээсээ зовдог болгоомжилдог ч байсан юм уу, эмээдээ л илүү итгэдэг байсан. Эмээ маань бид хоёртой тэр танилцсан цагаас хойш хориод жил хамт байгаад хавдраар өөд болсон юм. Тэгээд хавдартай хүнийг эмчлэх, хавдартай хүнийг асрах, амьдралынх нь сүүлчийн саруудад хамт байх гэдэг ямар их чухал зүйл вэ гэдгийг үнэхээр амьдралаараа ойлгосон. Нөгөө нэг чиглэл нь өнчин хүүхдүүдийг халамжлан хүмүүжүүлдэг. Учир нь манай хүн бас л багаасаа ааваасаа өнчирсөн. Аав нь багад нь нас барсан. Манай хүн чинь ээжээрээ овоглодог юм шүү дээ.&nbsp;</span><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><strong style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Хажидсүрэн гэж ээжийнх нь нэр байж?</strong><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><span style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Тийм. Уг нь бол аавынх нь нэр Сүхбаатар. Тэр Сүхбаатар гэдэг хүнийг би үнэхээр гайхамшигтай гавьяатай хүн гэж боддог юм. Эрдэнэт үйлдвэрийг нээсэн хүн шүү дээ.&nbsp;</span><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><span style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">Эрдэнэтийн овоог нээсэн. Эрдэнэтийн уурхайг хайх, олох, нээхээс нь&nbsp; авахуулаад хамгийн сүүлд хайгуулынхаа дүнг хүлээлгэж өгөх хүртэл ажилласан. Эрдэнэтийн ордыг нээх хайгуулын ангийн дарга нь байсан хүн юм. Эрдэнэтэд 1960-аад оноос эхлээд Чехууд их анхаарал тавьж хайж байсан. Тэгээд 1968 онд Чехословакад гарсан үйл явдлаас болоод тэд буцсан. Түүний дараа 70-аад оны эхээр Оросууд орж ирсэн. Тэр хооронд&nbsp; монголчууд ажиллаж байсан. Энэ үед бүх үйл ажиллагааг удирдаж байсан хүн. Хамт ажиллаж байсан хүмүүсээс нь олон алдар цуутнууд, хөдөлмөрийн баатар, гавьяатууд төрсөн. Их нэр хүндтэй хүмүүс байдаг юм. Тэгэхээр бас сонин хувь заяа шүү. Эрдэнэтийн ордыг манай хадам аав олсон, нээсэн, Би тэнд ажил амьдралынхаа гарааг эхлэсэн. Эрдэнэт, эрдэнэтчүүд надад төдийгүй бүх монголчуудад их буянаа өгсөн.</span><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><strong style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Тийм шүү. Сонин түүх байна.</strong><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><span style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">- Бас нэг сонин юм ярьж өгье. Манай&nbsp; хадам аав Ховдод нэг удаа ажлаар явж ирэхдээ байгалийн цэвэр болор олсон байгаа юм. Тэгээд ирэхэд нь охин нь төрсөн. Тэгээд охиндоо Болормаа гэж нэр өгч байсан түүхтэй юм билээ.</span><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><strong style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">&nbsp;&nbsp;<br>-Та анх гэргийнхээ эмээ дээр орж ирж танилцаж байсан юм байна. Хамгийн анх тогшсон хадмын хаалга эмээгийн хаалга байжээ. Тэд ирээдүйн хүргэнээ ямархуу угтаж байв аа?&nbsp;&nbsp;</strong><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><span style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Эмээ маш сайхан хүлээж авч байсан.</span><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><span style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">&nbsp;</span><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><strong style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Айхтар сонжино биз дээ?&nbsp;</strong><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><span style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Сонжиж хараагүй байхаа. Заяаны хоёр байна даа. Эд маань хувь заяагаа олжээ л гэж баярлаж байсан болов уу. Манай эмээ надад маш сайн байсан л даа.</span><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><strong style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Та хүүхдүүдээ төрсний дараа&nbsp; даавуу угааж байв уу. Маш залуугаасаа&nbsp; улс төрийн замналаа эхлүүлсэн хүн болохоор тийм ч&nbsp; нямбай чамбай, эхнэр хүүхэд гэр орноо бөөцийлж гүйдэг, юм юм амжуулдаг сүрхий нөхдүүд шиг байж чадаагүй болов уу гэж тааж байна?</strong><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><span style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Харин ч их хүүхэдсэг, гэр бүлсэг. Эхнэр хүүхдээ асарсан, даавуу угаасан, сүү халаасан тийм хүн байсан шүү. (инээв)</span><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><strong style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Тийм гэж үү?&nbsp;<br></strong><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><span style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Тийм байдлаар л би гэр бүлийнхээ амьдралыг эхэлсэн гэж бодож байна. Анх удаа хугацаат цэргийн албанаас, барилгын цэргээс&nbsp; ЗХУ-д дээд сургуульд явж байлаа.&nbsp; Оюутан болоод миний тавьсан нэг гол зорилго бол хамгийн түрүүн хань болох хүнээ олж авах, сурч байх хугацаандаа аав болох. Би тэр зорилгоо биелүүлсэн л дээ. Цэргийн байрнаасаа гараад л гэргий рүүгээ гүйдэг залуу байлаа. Ганцхан хагас сайнд л чөлөө олдоно. Миний маршрут маш тодорхой. Тэр Львов гэдэг хотод байсан хоёр номерын трамбайнд суугаад л эцсийн буудал дээр буугаад, хайртай хүнийхээ амьдардаг нийтийн байранд гүйсээр ордог байлаа.</span><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><strong style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br>-Хүүхдүүдийнхээ нэрийг та өгдөг үү. Нэр өгөхдөө голчлон юу боддог байсан бэ?</strong><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><span style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Өөрөө өгнө. Бас номтой, буянтай хүмүүсээс асууж авсан нэр ч бий.&nbsp;</span><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><strong style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Нэг удаа би танаас төрсөн хүүхдээсээ өөр хүүхдүүдийг хамаагүй өөрийнхөө нэрээр овоглох дэмий биш үү гэж асууж байсан. Та дуугараагүй.&nbsp; Та одоо олон хүүхэдтэй аав боллоо. Миний тэр асуулт их атгаг асуулт шиг санагдаж байсан байх даа.&nbsp;</strong><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><span style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Олон хүн тэгж боддог байж магадгүй л дээ. Гэхдээ хүний сэтгэл гэдэг бол хязгааргүй зүйл юм. Сайхан сэтгэлийн үр хожим нь дандаа сайнаар эргэдэг. Сайхан сэтгэлийн үзүүрт тос гэж. Хүнд сайхан хандахаар, ялангуяа хүүхдэд сайхан хандахаар тэр ач заавал эргэдэг гэж би боддог. Манай ээж хэлдэг юм. Хөгшин хүнийг, бас хүүхдийг их сайн асарвал ач буян нь заавал тэр хүндээ эргэж очдог юм гэж.&nbsp;</span><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><strong style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br>-Таныг өсгөж байгаа хүүхдүүд тань Амбаа гэж дууддаг хэвээрээ юу. Эсвэл&nbsp; Аав руу шилжиж байна уу?<br></strong><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><span style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Амбаа аав гэдэг юм. Миний аавыг манай нутгийнхан, манай сумынхан Амбаа гэж хүндэтгэж дууддаг байсан юм. Нэрээр нь дууддаггүй, дандаа Амбаа&nbsp; л гэдэгсэн. Тэгээд би энэ дурсгалыг бодож хүүхдүүддээ Амбаа гэж дуудаарай гэж захьсан юм. Эхлээд Амбаа байснаа, Амбаа аав болоод, сүүл рүүгээ аав болоод л явж байна даа.&nbsp;</span><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><strong style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Хүүхдүүд тань бусдаас өөр орчинд өсч хүмүүжиж яваа. Ирээдүйд нь эцэг хүний хувьд зовних үе байдаг уу?</strong><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><span style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Зөвхөн ирээдүйд нь бишээ, би өдөр болгон л зовниж байдаг. Өглөө болгон л зовниж байдаг. Орой бүхэн манай гэрт хүүхдүүдийн тухай яриа болдог. Аав ээж дээрээ биш өөр хүмүүсийн гар дээр хүн болж байгаа тэдгээр хүүхдүүдийн төлөө юу эсийг бодох билээ. Өмнөөс нь хүн үйлчлээд, бүх юмыг нь хийж өгөөд, бүх зүйлд нь санаа тавиад байхаар тэр хүүхэд өөрөө өөрийнхөө асуудлыг шийдэж чадахгүй, зовлон учрахад яаж түүнийгээ давах вэ гэдгээ мэдэхгүй болчих вий. Халуун хүйтэн гэдгийг мэдэхгүй явах вий гэж санаа зовдог. Хүүхдийн энэ урт амралтаар бид нэг их сайн арга олсон. Одоо манай хүүхдүүд бидний таньдаг мэддэг, ойр дотны хүмүүсийн гэрт байгаа. Заримынх нь аав ээж нь ойрхон байгааг нь тэдэн рүү нь явуулж уулзуулахаар шийдсэн. Зарим нь өнчин өрөөсөн, аав ээжгүй хүүхдүүд ч бий. Хүнд амьдралтай, айлын хажууд байдаг улсууд ч бий л дээ. Хүүхдүүд мань яваад 10-аад хонож байна. Бид нар бас эргэж тойроод байгаа. Хамгийн сайхан нь бүгд очсон айлууддаа их сайн нэртэй байгаа. Ямар сайхан ажилтай охин бэ гэдэг ч юмуу, ямар сайн хүү вэ ч гэдэг юм уу. Их хүмүүжил сайтай юм гэсэн ийм сайн үгсийг бид сонсч байгаа. Нэг үгээр хэлэх юм бол бид&nbsp; тиймэрхүү байдлаар бусад хүмүүс ямар орчинд амьдарч байна вэ гэдгийг хүүхдүүддээ үзүүлж мэдрүүлэх гэсэн юм. Хүүхдүүд хоолоо идэхгүй, идэж байгаа хоолоо дундуур орхих ч юмуу, нэг бол идэхгүй цаашаа түлхвэл би их дургүйцдэг юм. Өнөөдөр хоол олдохгүй байгаа хүүхдүүд зөндөө л байгаа. Тэгэхээр бас амьдралыг үзэх, амьдрал дунд орох нь тэр хүүхдүүдэд сургамж болох байх. Заримдаа өөрийнхөө төрсөн хүүхдүүдээс илүү тэр хүүхдүүдэд хандах тийм нандин хандлага ч гарах юм аа.&nbsp;&nbsp;</span><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><strong style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Танай хүүхдүүдийг ангийнхан нь Ерөнхийлөгчийн хүүхэд гээд мэдчихдэг байх л даа. Хүүхэд гэдэг энэ хорвоогийн хамгийн мэдрэмтгий амьтан шүү дээ. Яг энэ сэдвээр танд гомдол хэлдэг үү. Ямар нэгэн байдлаар ялгаа зааг гараад байдаг байх?</strong><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><span style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Гайгүй дээ. Гэхдээ уйлсан, унжсан, анги дээрээ бас тийм янз бүрийн байдалд орсон ганц нэг тохиолдлууд сонсогдож л байдаг юм. Нөгөө талаараа манай хүүхдүүд нэлээн тийм ээжээ дагасан хүмүүжилтэй. Манай хүн чинь дөрвөн хүү төрүүлж өсгөсөн хүн. Банди нар голдуу ээж амьтай байдаг шүү дээ. Ээжийн гараар, ээжийн гэх тэр өвөрмөц сахилгаар явчихсан учраас гайгүй шүү. Намайг дууриасан бол бас л хэцүү байх. (инээв)</span><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><strong style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Таныг бэртэй болох гэж байна гэх мэдээ гардаг. Хэрэв үнэн бол та ойрын жилд өвөө болох нь ээ дээ?</strong><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><span style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Өвөө болохоо бол мэдэхгүй байна. Зүгээр манай том хоёр хүү насанд хүрчихсэн. Гэр бүл болох насан дээрээ яваа залуус. Нэг нь найз охинтой болсон. Нэг нь бүр сүйн бөгж солилцчихсон. Сайхан л юм.&nbsp;</span><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><strong style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Танайх шиг олон хөвгүүдтэй айлд охид орж ирэх сонин байна уу?</strong><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><span style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Сонин биш ээ. Манайх чинь үндсэндээ 12 охинтой болчихоод явж байгаа айл шүү дээ.</span><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><strong style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br>-Танай хүүхдүүдийг наадмын үеэр буфетны хуушуур дээр шавчихсан идэж байгаа нэг зураг гарсан. Ерөнхийлөгчийн гэр бүлийн аюулгүй байдал ийм дархлаагүй байдаг гэж үү гэсэн асуулт тэр үед төрж байсан?</strong><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><span style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Юун сүржин юм. Надад хүртэл наадмын хуушуур гээд л бариад ирдэг юм. Наадмын хуушуур сайхан ш дээ.&nbsp;&nbsp;</span><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><strong style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br>-Та ч гэсэн хөдөө явж байхдаа айлын тавагнаас хамаагүй л аваад идэж байдаг. Зарим ерөнхийлөгч тэгж байгаагүй шүү. Одоо бол цаг өөр болчихсон шүү дээ.</strong><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><span style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Мэдэхгүй. Би бол таарснаа л ууж идээд явдаг.&nbsp;</span><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><strong style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Ерөнхийлөгч ч гэсэн хүн. Хүн юм болохоор хүний ёсны элдэв л асуудалд энэ дэлхийн ерөнхийлөгч нар орооцолддог. Эдийн засгийн бүлэглэлүүдтэй холбогдож хардагдана.&nbsp; Бүсгүйчүүд хийгээд хайр дурлалын сэдвээр хэрэг мандаана. Таны тухайд энэ сэдвээр ямар нэг баримт дэлгэгдээгүй байна. Үнэхээр тийм чанд хүн үү?<br></strong><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><span style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-За, мэдэхгүй юм даа. Хариулж мэдэхгүй л асуулт байна.&nbsp;</span><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><strong style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br>-Хамгийн хийгүй гэгддэг Ерөнхийлөгч Н.Багабанди гуайг ч гэсэн нэг эмэгтэйтэй холбосон шуугиан гарч байсныг санаж байна. Дэлхийн бүх Ерөнхийлөгч нарт янз бүрийн асуудал байдаг болохоор л асууж байгаа юм.&nbsp;</strong><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><span style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Дэлхийн бүх Ерөнхийлөгчид байдаг юм надад яагаад байдаггүй юм бол. Тэгэхээр би нэг бол их азгүй, эсвэл их азтай ч хүн юм уу.&nbsp;</span><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><strong style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Ийм залуу хүний хувьд жаахан сонирхолгүй, гунигтай амьдрал биш үү?</strong><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><span style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Хүн бүр л өөрийнхөөрөө амьдарч яваа. Би цэргийн амьдралаар явчихсан хүн. Цэргийн алба хаагаад, цэргийн сургуульд таван жил сурсан. Надад олдсон хамгийн чухал юмны нэг бол цэргийн хүмүүжил. Одоо ч би өөрийгөө цэргийн алба хааж байна л гэж бодож байна. Улс орныхоо, ард түмнийхээ эрх ашгийн манаанд л үүрэг аваад зогсож байгаа хүн. Үүрэг хүлээсэн цаг дор “үгүй”,”чадахгүй” гэж хэлэх эрх цэргийн хүнд байдаггүй юм.</span><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><strong style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br>-Ерөнхийлөгч гэхээр л их тийм хатуу ширүүн, халдашгүй гэж бодоод байдаг&nbsp; юм болов уу, сэтгүүлчид хүрч асууж чаддаггүй сэдэв шүү дээ. Тэгээд л?&nbsp;</strong><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><span style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">&nbsp;-Асуулт чинь дуусаагүй байгаа юм уу.</span><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><strong style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Дуусгая, энэ сэдвийг хаалаа. Та бол их спортлог хүн. Цанаар гулгана. Тэшүүрээр бүр гайхамшигтай. Бас сэлнэ. Гэхдээ дуртай, хорхойтой байх нэг хэрэг. Эрсдлээс айдаггүй хэрэг үү?</strong><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><span style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Ер нь бол эрсдлээс айхгүй шүү.&nbsp;</span><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><strong style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br>-Хөвсгөлд таныг спортын мастеруудыг гайхширтал гулгаж байхыг харсан. Гэхдээ хамгаалалтын алба түгшүүртэй байх шиг санагдаж байсан. Бас аль далайд гэв ээ, бүр ёроол руу нь шумбасан гэсэн?</strong><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><span style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Байгаль далайн гүнд 437 метрийн гүнд орсон. Одоо яг ажлаа хийж байгаа&nbsp; Ерөнхийлөгч нараас анхны хүн нь би болсон. Путин бол Ерөнхий сайд байхдаа орж байсан.&nbsp;</span><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><strong style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Тань шиг эрсдэлд дуртай хүнд сонирхолтой л түүх үлдсэн байх. Гэхдээ таны амь бие бол монголын ард түмний мэдэлд шүү дээ. Та бол дураараа хамгаалалтаас гарч яваад зах руу ч алхаад орчихдог, тэр бүү хэл хүүхдийн баяраар Спайдермэн болоод талбай дээгүүр дугуйгаар явдаг. Хүмүүс ерөөсөө таниагүй гэж сонссон. Заримдаа таны дотор байгаа хөвгүүн багын дүрсгүй зан сэрж, энэ мэт хачирхалтай алхмуудыг хийгээд байдаг юм уу?</strong><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><span style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Тийм юм болж байсан.&nbsp;</span><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><strong style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Таныг Төрийн хамгаалалтын албаныхан зэмлэхгүй юу?</strong><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><span style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Зэмлэхэд ч хэцүү юм болсон. Далайн гүн рүү намайг явчихна&nbsp; гэж хэн ч бодоогүй байх. Дөрвөн цаг болсон. Гараад ирэхэд хачин царайлчихсан бас хачин их баярлачихсан хүмүүс угтсан.</span><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><strong style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Инээд хүргээд байх юм. Гэхдээ таны амьдралд золгүй явдал тохиолдож&nbsp; л байсан шүү дээ?</strong><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><span style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Яахав. Сайн муу нийлж байж л сав дүүрдэг хорвоо шүү дээ.&nbsp;</span><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><strong style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br>-Таны эрүүл мэндтэй холбоотой мэдээллүүд харин хааяа цацагддаг. Ямар нэг асуудал байхгүй биз дээ?</strong><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><span style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Санаа зовох зүйл байхгүй ээ.</span><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><strong style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Таны ээж Хонинхүү гуай сайн биз дээ. Нас сүүдэр хэдийг зооглож байна?</strong><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><span style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Одоо 92 настай. 93 руугаа орж байх шиг байна.&nbsp;</span><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><strong style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Ой ухаан хэвээрээ юу?</strong><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><span style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Хэвээрээ, хэвээрээ. Хүн хөгшрөхөөр залуу цагийнх нь үзсэн, туулсан дурсамжууд нь улам л тодордог юм шиг байна.&nbsp;</span><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><strong style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Та ээж дээрээ ямар давтамжтай очдог вэ?</strong><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><span style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Манайд байнга амьдарч байгаа. Удаж байна. Хүүхэд асрах, хөгшин хүн асрах ажлыг бид хоёр сайн хийж байгаа. Бид бүгдээрээ л ахмадууд болно. Хөгшин хүнийг яг хүүхдээ хайрлаж байгаа юм шиг хайрлах, нялх хүүхэд асарч байгаа юм шиг асрах хэрэгтэй юм байна лээ шүү.&nbsp;</span><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><strong style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Танай ээж охинтой болохсон гэж боддог л байсан байхдаа. Одоо тэнхлүүн хэвээрээ л байна уу?</strong><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><span style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Айлын отгон нь болохоор ээж маань ямар бодолтой байсныг би яаж мэдэхэв. Олон хүүтэй айлд бас олон сайн бэр заяадаг. Миний ээж бол арваад жилийн өмнө таяг ч тулдаггүй тэнхлүүн хүн байсан. Таван давхар руу надтай цуг алхаад гарчихдаг. Одоо хөл нь их муудсан. Бас ямар жижигхэн болчихов. Хүүхэд шиг болчихсон. Ээжийг минь гэх хүн олон бий. Зөвхөн миний ээжээс үүссэн тэднийг дагасан хүний тоо лав 140-өөс илүү гарсан байх.</span><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><strong style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Олон хүүхэд өсгөх, хөгшнөө асрах, ажлаа хийх гээд танайх ч их ажилтай айл юм даа.</strong><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><span style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Хорь байтугай, хоёр&nbsp; хүүхэд өсгөх хэцүү л гэдэг. Бидэнд бол жаргал. Ээжтэйгээ цуг байх сайхан.</span><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><strong style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br>&nbsp;-Сайхан үг байна. Хөвгүүдээ цуглуулж байгаад хааяа нэг орой руу нь ортол жавтий хүртээдэг байсан гэж дуулсан. Одоо хэвээрээ юу. Сүүлийн үед тийм явдал ер нь болов уу?</strong><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><span style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Одоо 92 той хүн яаж залуу үеийнх шигээ байхав дээ. Залуу байхдаа манай ээж их чанга хүн байсан шүү. Хүүхдүүдээсээ ажилсаг байх, хөдөлмөрч байх, эртэч байх шаардлагыг тавьдаг байсан. Аль нэг хүүхэдтэйгээ ялгаж харьцдаггүй. Бага юм, том юм ч гэдэг юм уу, тийм ялгаа огт байгаагүй. Манай гэрт бүх журам эрх тэгш хэрэгждэг байсан.&nbsp;</span><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"></p><div style="margin-bottom: 0px; padding: 0px; color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: center;"><strong>ЦАГ ХУГАЦАА ЯРЬДАГ ЮМ<br></strong></div><p><strong style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br></strong><img alt="" id="8286" src="http://resource.baabar.mn/baabar/ganchimeg/photo/2013/2/7654f3cba3eae9bc/e51eb7cf3093c376great.jpg" align="right" hspace="10" vspace="5" style="border-style: none; margin: 10px; color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify; width: 320px; height: 462px;"><strong style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-13 жилийн өмнө тантай таны анд талийгаач С.Зоригийн амийг бүрэлгэсэн хэргийн талаар дэлгэрэнгүй ярилцлага хийж байлаа. Яг л ийм өвөл, яг ийм хүйтэн нэгдүгээр сар байсныг санаж байна. Тэр үед та уг хэргийг улс төрийн аллага гэж хэлж байж билээ. Одоо яг юу гэж боддог бол. Учир нь энэ хэргээр өрсөлдөгч улс төрийн хүчин тань хамгийн их хожоог хийж, та бүхэн олон жилийн турш энэ хэргийн шонгоос уяатай явсан шүү дээ?</strong><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><span style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Зоригийн амийг бүрэлгэсэн хэрэг илрээсэй гэж би байнга хүсдэг. Ерөнхийлөгчийн албан тушаалтай хүн энэ хэргийг илрүүлэхэд юу хийж болох вэ, ямар шийдвэр гаргаж чадах вэ. Би яг тэр төвшинд шаардлагатай шийдвэрийг нь ажлын хэсэг, хууль хяналтын байгууллагынханд гаргаж өгсөн байгаа.&nbsp;</span><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><strong style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br>-Зоригийн аллагад намайг хардахаар “бай”-гаа онохгүй байна даа гэж боддог гэж хэлээд аймаар гүн санаа алдаж байсныг тань мартдаггүй юм. Цаг хугацаа зөндөө их хурдалжээ. Таны улс төрийн амьдралд үүнээс хэцүү үе ер нь байсан уу?</strong><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><span style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Цаг хугацаа ярьдаг гэдэг тэр зарчим үнэн юм шиг байгаа юм. Цаг хугацаа ярьдаг юм.&nbsp;</span><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><strong style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Тухайн үед цагдаагийн толгойд байсан нэг хүн хэлж байсан юм. Тэр үед таныг “Хардаж болох бүх л хүнийг хард, шалгаж болох бүх л хүнийг шалга” гэхээс өөр үг хэлээгүй гэж. Гэтэл Э.Бат-Үүл та хоёр л хамгийн их хардагдсан. Энэ үеийн зовлон тань санагдах үед та өөртөө юу хэлдэг бол?</strong><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><span style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Намайг 1998 онд Ерөнхий сайдын албыг өгч байхад тэр үеийн цагдаагийн дарга надад хэлж байсан юм. Зоригийн амь насыг бүрэлгэсэн хэрэг долоо хоногийн дараа илэрнэ гэж. Би бол маш их баярлаж байсан. Бүр тэвэрч авч байсан. Гэвч илрээгүй.&nbsp;</span><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><strong style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br>-Одоог бодвол хэтэрхий зоримог, болгоомж муутай, зарим талаар мэргэжлийн өвчинд нэрвэгдсэн гэмээр явжээ. Танд Э.Бат-Үүлийг дотроо хардаж үзвэл.. гэсэн асуулт&nbsp; тавьчихаж байж билээ. Нүд тань ямар болсныг, үнэхээр арга нь тасрах гэж ямар байдгийг тэгж харж байснаа хааяа боддог юм.&nbsp;</strong><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><span style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Тэр үед харж байсан миний харц, тэр үед бодож байсан миний бодол хэвээрээ л байгаа. Өөрчлөгдөөгүй.&nbsp;</span><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><strong style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Тэр үед хэргийг улс төржүүлэх ганцхан өнгө л нөмөрч байсан. Гэвч үнэн хэрэг дээрээ С.Зориг агсан тухайн үед Ерөнхий сайдад нэр дэвших магадлал яг бүрдсэн байсан уу гэдэг асуултыг хэн ч барьж авахгүй нэг хэсэг нь шуугиулаад, нөгөө хэсэг нь байж боломгүйгээр намнуулаад л өнгөрсөн. Одоо бол энэ хэргийн талаар хөнддөг хүн бараг байхгүй болж дээ?</strong><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><span style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Тодорхой хүрээлэлд С.Зоригийг Ерөнхий сайд болгох тухай ярьж байсан байж магадгүй. Миний мэдэх юм бол би тэр тухай ерөөсөө сонсоогүй. Тэр өдрүүдэд Шадар сайд Ч.Пүрэвдорж гэдэг хүн бас таалал болоод С.Зориг оршуулах комиссынх нь дарга нь байсан шүү дээ.&nbsp;</span><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><strong style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Талийгаач С.Зориг таныг Ерөнхий сайд болсны дараа Д.Энхбаатарыг Батлан хамгаалахын сайдад санал болгож, бүр гуйж байсан баримт байдаг. Д.Энхбаатарыг орон шоронгийн хаалга татах үед ч, дараа нь гаргаж авах гэж&nbsp; ч та маш их зүтгэж байсан. Одоо ч тэр хүнийг та орхидоггүй. Энэ бүхэн талийгаач найзын тань дурсгалтай холбоотой юу, эсвэл?</strong><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><span style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Бидэнд нэг дутагдал бий. Хамгийн ойрхон байгаа хүмүүсээ л дутуу үнэлдэг. Нөхөрлөлдөө үнэнч байх явдал бол их чухал. Анд чинь бүдэрвэл татаад босгох хэрэгтэй.</span><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><strong style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br>-Ардчиллын үйл явцыг бүхэл бүтэн цогц зүйл гэх юм бол Баабар нэг хэсгийг нь бүтээж байсан байх. Бат-Үүл нэг хэсгийг нь бий болгож байсан байх. Нэг хэсгийг нь Зориг бүтээж байсан байх. Нэг хэсгийг нь Гончигдорж, Да.Ганболд хийж байсан байх. Аль нэг нь байхгүй байсан бол тэр үйл явц зогсдоггүй юм гэхэд дутуу байх байсан ч юм билүү гэж та олон жилийн өмнө хэлж байсан. Ардчиллын романтизм дуусчээ. Алтан үеийн лидерүүдээс та, Бат-Үүл, Гончигдорж нараас бусад нь төрийн ажлаас холдсон. Одоо дундаж, дунд үеийнхэн улс төрийн амьдралыг тодорхойлж байна гэвэл та юу хэлэхсэн бол?</strong><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><span style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Цаг үе хүн хүнд гүн гүнзгий мөр үлдээдэг. Заримдаа тэр нь муу талтай ч байж магадгүй, заримдаа бүр үнэт зүйл ч болдог.&nbsp;&nbsp;</span><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><strong style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Ер нь гарын арван хуруунд багтах хэдэн домог болсон улстөрчдөөс дундаж гэж хэлэх хүн харагддаггүй л байсан юм даа. Одоо бол дундаас доош төвшнийхэн л юу дуртайгаа хийгээд яваа харагддаг. Нэг тийм голонгуй мэдрэмж төрөөд байдаг юм. Таны чуулган дээр орж ирээд харж байгаа харцаас ч яг ийм зүйл заримдаа уншигддаг.&nbsp;</strong><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><span style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Бид бол өөрчлөгчид, шинэчлэгчид байхдаа амжилтанд хүрсэн хүмүүс. Түүнээс биш гомдогсод юмуу, эсвэл мөрөөдөгсөд, аль эсвэл цагийн завсраар гүйж орж ирэгсэд байгаагүй.&nbsp; Ард түмэн бол маш хэрсүү, ухаалаг. Сүүлийн 20 гаруй жил мөн ч олон юм үзлээ шүү дээ.&nbsp;</span><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><strong style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Ардчилсан хувьсгал бол бидний үеийнхний нүдээрээ үзсэн, амьдрал дээрээ нийгмээ эргэхийг харсан цорын ганц хувьсгал. Таны оройлон удирдсан, амьдрал, хувь тавилангаараа дэнчин тавьж явж хийсэн агуу их өөрчлөлт. Баабар, Бат-Үүл нарт шагнал өгөхдөө хэнтэй ч зөвлөөгүй, ганцаараа өрөөндөө юм бодоод суугаад байсан гэж дуулсан. Энэ хувьсгалын үйл хэрэгт&nbsp; хамт зүтгэж явсан нөхдөөсөө ахиад шагнах юмсан гэж боддог хүн бий юу?</strong><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><span style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Хөдөө орон нутагт, энд тэнд олон хүмүүс&nbsp; байгаа байх. Ерөнхийлөгчийн ажлын хамгийн хэцүү нь шагналын асуудал байдаг. Өнөөдөр 5000 гаруй хүний гавьяатын тодорхойлолт ирчихсэн байхад тэр дундаас сонголт хийж нүдийг нь олж шагнах гэдэг бол хэцүү зүйл.&nbsp;</span><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><strong style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Гэхдээ шагналыг тойрсон олон хардлага байсан.&nbsp; Бүр одонгуудыг&nbsp; нь үнэлчихсэн тухай баримтууд ч дуулддаг байлаа. Ерөнхийлөгчийн аппаратыг шагналтай холбоотой хэл амнаас та сугалсан. Ингэж өөрчлөхөд хэцүү байсан уу?</strong><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><span style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Өмнө нь ч ийм зүйл сэтгүүлчид асууж байсан. Хэрвээ одоо тэр шагнал тойрсон, шагналыг мөнгөөр үнэлсэн, шагналыг худалдах гэж оролдсон хүмүүс Тамгын газар дотроос гарах юм бол яг нэртэй нь, үйлдэлтэй нь, баримттай нь аваад ир гэж би хэлсэн. Би бол тэр хүнийг яг тэр мөчөөс ажлаас нь хална, хариуцлага тооцно. Би энэ зарчмаа хэлчихсэн. Ерөнхийлөгч болоод миний хэлсэн нэг тодорхой зүйл тэр.&nbsp;</span><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><strong style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Хүн бүр тэмцэгч байх, хүн бүр улс төрийн зүтгэлтэн байх тийм цаг үе ирлээ гэж та 1990 оны 2 дугаар сард Эрх чөлөөний талбайд хэлж байсан. Энэ үг тэр үед хүмүүсийн зүрх сэтгэлийг дагуулсан байх. Үүргээ биелүүлсэн үг байх. Одоо харин монголчуудаас улс төржихөө больж өгөөч гэж л&nbsp; гуймаар болчихсон юм шиг санагддаг юм?</strong><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><span style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Улстөрчдийг шүүмжилж байна&nbsp; гэдэг бол энэ салбарт, энэ хүмүүсийг тойрч хийх ажил их байна л гэсэн үг. Ингэж л хүлээж авах хэрэгтэй. Өмнөх нийгмээс ялгаатай нэг юм бол бид сүүдрээ нууж чадахгүй болсонд оршино.&nbsp; Хүмүүс өөрийн үзэл бодлоо нуудаггүй. Хэлэхээсээ, илэрхийлэхээсээ айдаггүй, эмээдэггүй. Ийм л болчихсон. Одоо баярлахаасаа ч эмээдэггүй. Уурлахаасаа ч эмээдэггүй. Түүнийгээ илэрхийлэхээсээ ч эмээдэггүй. Тийм л болчихсон сайхан нийгэм байхгүй юу. Би энэ эрх чөлөөг алтан нартай зүйрлэдэг. Яг л алтан наран биднийг адилхан ивээдэг шиг эрх чөлөө гэдэг зүйлийн тэр анагаах увидас нийгэмд адилхан л&nbsp; үйлчилж байгаа.</span><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><strong style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">&nbsp;-Таны түүхэнд олон адармаатай хэрэг явдал тохиолдож байсан. Монголчууд урд хөршийн бодлогыг мэддэг, мэдэрдэг, нийтээрээ өөдөөс нь сөрж зогсож чаддаг байсныхаа төлөө орчлонд гишгэх газар шороотой, өөрийн гэсэн дээвэртэй яваа юм гэж та улсын нууц задруулсан гэх хэргээр шүүхийн хаалга татаад шүүх хуралдаан дээр хэлж байсан. Таван цаг үг хэлсэн, бас өмгөөлөгчгүй ороод өөрөө өөрийгөө өмгөөлсөн гэх мэт зөндөө домог яригддаг л даа. Харин хожим Ерөнхийлөгчийн сонгуульд өрсөлдөж байхдаа Хятадын эрлийз гэж гүтгүүлсэн. Сонин тохиолдол биш үү?</strong><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><span style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Өмгөөлөгчтэй орж байсан. Жижиг Энхбат гэдэг маш сайн өмгөөлөгч байсандаа. Тэр хэргийг өмгөөлөөд бас их хүмүүст анзаарагдсан, нэлээн ч том шуугиан дэгдэж байсан. Шударга сайн өмгөөлөгч . Хоёрдугаарт, таван цаг үг хэлээгүй. Би бол 30 минут л үг хэлсэн. Харин шүүх шийдвэрээ гаргах гэж таван цаг болсон. Тэгээд шүүх шийдвэрээ гаргахдаа “Ц.Элбэгдоржтой холбоотой хэргийг гэмт хэргийн бүрэлдэхүүнгүй гэж үзлээ. Гэмт хэрэг үйлдээгүй байна. Нэр төрийг нь цагаатгасугай” гэсэн ийм тогтоолыг шүүх төрийн нэрийн өмнөөс гээд уншиж байсан. Тэгэхээр шүүх шийдэх ёстой зүйлээ шийддэг, хуулийнхан маань хуулийнхаа дагуу ажиллаж чаддаг гэсэн ийм итгэл надад их дээр үеэс суусан байгаа биз.&nbsp;</span><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><strong style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-УИХ-ын гишүүн байхдаа улсын нууц задруулсан гэх хэргээр шүүхэд дуудагдсан анхны хэрэг байх. Тэр үед таны бүрэн эрхийг түдгэлзүүлэх хүсэлт хэн ч хаанаас ч гаргаагүй. Харин та “Эхлээд намайг УИХ-ын гишүүнээс чөлөөлөөдөх” гэж урдаас нь хүсч байсан. Эгзэгтэй үе байсан. Яагаад тэгсэн бэ?</strong><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><span style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Тэнд нууцсаад байх юм байгаагүй. Хүн болгоны аман дээр явдаг байсан зүйлийг, гэхдээ жахан болгоомжилж ярьдаг байсан тийм зүйлийг л олон нийтийн цуглаан дээр ярьсан хэрэг. Ер нь бид нар ингэж явж байгаад урд хөршийнхөө эдийн засгийн хараат байдалд орж магадгүй болж байна. Энэ бол бодлоготойгоор явж байгаа. Энэ бодлогыг хэрэгжүүлдэг тодорхой тооны түшиц газрууд одоо Улаанбаатарт байна гэсэн ийм л зүйлийг ярьсан юм. Түүнийг л ороосон байдаг юм.&nbsp;</span><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><strong style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Заавал гишүүнээсээ эхлээд түтгэлзүүлчих гэж та яагаад хүссэн юм бэ?</strong><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><span style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-1990 оноос хойш, Улсын бага хурал бүрэлдсэнээс хойш олон хүн УИХ-ын гишүүнээсээ гэмт хэрэгт холбогдоод ингэж чөлөөлөгдөж байсан байх гэж би бодсон.&nbsp; Гэтэл&nbsp; “гэмт хэрэгт холбогдлоо, энэ гишүүнээс асууж тодруулах зүйл байна” гээд хуулийн байгууллагаас хандахад өөрийн хүсэлтээрээ “За, УИХ-ын гишүүний бүрэн эрхээс намайг чөлөөлж өгнө үү, би шалгуулъя” гэсэн хүн сонирхолтой нь надаас&nbsp; өөр байхгүй юм билээ. Тэр үед УИХ-ын дарга Н.Багабанди дарга байсан юм. Тэр өдөр тэр хурлыг дэд дарга нь Ж.Гомбожов гуай удирдаж байсныг би сайн санадаг юм. “Намайг гэмт хэрэгт холбогдуулан шалгах болсон тул УИХ-ын гишүүний үүрэгт ажилаас чөлөөлж өгнө үү” гэж&nbsp; ганц өгүүлбэр бичээд дор нь УИХ-ын гишүүн Цахиагийн Элбэгдорж гэж гарын үсгээ зураад л хурал даргалагчид өгч байсан. Тэгэхэд миний араас С.Зориг “Чи болио, хэрэггүй” гэж татаж байсан. Да.Ганболд, Р.Гончигдорж гээд нөхөд минь хэлж байсан л даа. Би тэдний үгийг аваагүй.Энэ&nbsp; бол одоо ч миний баримталдаг зарчим. Хууль хяналтын байгууллагын үйл ажиллагаанд албан тушаалаараа далайлгаж саад болох ёсгүй. Нөгөө талаар албан тушаалаараа далимдуулж хуулийн шударга хэрэгжилтээс зугтах ёсгүй. Харин ч хуулийг тэгш хэрэгжүүлэх гээд явж байгаа тэр хүмүүсийн ажилд нь туслах ёстой. Төрийн алба хашигчид өөрсдөө үлгэрлэх ёстой. Үүнийг би&nbsp; тэр үед ч баримталж байсан, өнөөдөр ч&nbsp; баримталдаг. Яагаад гэвэл бид ийм нийгмийг амь насаа золихын наагуур зүтгэж явж байгуулж байгаа улсууд. Бид явсан&nbsp; ч энэ тогтолцоо, сайн соёл үлдэх л ёстой. Ийм зорилгын төлөө бид бүгдээрээ зүтгэсэн биз дээ.&nbsp;</span><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><strong style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">&nbsp;-1996 онд “Наадмаа авцгаая” гэж уриалсаар, сонгуульд намаа аваад орж байлаа. Өнөөдөр бид тавуулаа байна, эргэж тавиулаа болж орж ирнээ гээд парламентын хаалгыг хааж гараад сонгуульд ялалт байгуулж байлаа. Монголчууд амны бэлэгтэй, зөнтэй нь үнэн. Гэхдээ та арай илүү зөнтэй юм шиг санагддаг уу?</strong><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><span style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Ер нь хүмүүсийнхээ, хүнийхээ хүчинд , ард иргэдийнхээ хүчинд итгэж байгаа тэр мэдрэмж магадгүй тэр зөнг биелэхэд тусалдаг байх. Тэр зөнг авчирдаг ч байх.&nbsp;</span><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><strong style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br>-Та тэгээд л гарч байсан. Гэхдээ 96 оны ялалтыг үнэхээр байгуулсан л даа. Нэг харахад л унаж яваа харагддаг ч, цахилж яваад ялдаг. 1996 оны ялалтын цаад гол хүч юу байсан бэ?</strong><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><span style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-1994 онд би УИХ-аас гараад дараа нь намын даргад өрсөлдсөн юм. Тэгэхэд бид нар ярьж байгаад намын даргыг уралдаан, сонгууль байдлаар явуулъя гэж шийдсэн. Марафон гэж нэрлэж байлаа ш дээ. Нам дотроо сонгууль явуулж байна шүү дээ. Тэр үед анх удаа болж байсан үйл явц. Бараг жил орчим үргэлжилсэн. Бүх аймгийг тойрсон. Тэр үед Да.Ганболд намын дарга байсан. Би бол нэр дэвшигч. Тэгээд хоёулаа мөрийн хөтөлбөрөө гаргаад бүх аймгийг тойроод л таниулаад, санал хураалгаад явсан. Аймаг бүхэнд очиход үнэхээр хамгийн сонирхолтой сэдэв нь л энэ үйл явдал байсан. Ер нь хүн хүнийг л сонирхдог. Тэр аймагт хэн нь ялав, хэн нь гарав. Тэр мэдээ бүхэн сум руу очдог. Тэр мэдээг тэр үед иргэд телевизээрээ хардаг. Тийм ч олон телевиз байгаагүй. Ерөөсөө бүх орон даяараа тухайн нам руу, дэвшүүлж байгаа хөтөлбөр лүү, тухайн хоёр хүн рүү анхаарал нь хандчихаж байгаа юм. Тэгээд бүх&nbsp; аймаг, хот, орон даяар, Улаанбаатарын бүх дүүргүүд дээр санал хурааж байлаа шүү дээ. Тэгээд санал хураалтынхаа дүнг намын их хурлаар баталгаажуулж байсан юм. Тэр их давалгаа 1996 онд анх удаа Ардчилсан хүчин 50 суудал авахад хүргэсэн. Би нөхөдтэйгээ ярьж байсан нэг яриагаа маш сайн санадаг юм. “Бидний төрийн эрх авах он бол 1996 он биш, харин УИХ-д&nbsp; 25-аас дээш л суудал авах ёстой шүү. Бидний ялалтын он бол 2000 он” гэж. Гэтэл 1996 онд ялчихсан. Би бол Баянхонгорт&nbsp; Шаргалжуутын рашаан дээр Улаанбаатар луу гарах гээд байж байхдаа ялалтын мэдээг сонсч байсан. Тэгээд л нэг шөнийн дотор төр эргэчихсэн юм. Тэр бол Монголын нэн шинэ түүхэнд төр солигдож байгаа анхны үйл явдал байсан.</span><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><strong style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br>-Тэгвэл 2009 оны ялалтын тань гол оноог цуглуулсан зүйл юу гэж та боддог вэ. Мэдээж тэр үеийн Ерөнхийлөгч Н.Энхбаярын нэр хүнд унасан байсан. Энэнээс өөр гол хүч юу вэ?</strong><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><span style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Мэдэхгүй юм даа.&nbsp;</span><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><strong style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br>-Тэгвэл саяны танай намын ялалт. Таны нөмөр нөөлгөөс өөр юу байв. Бас л эрх баригчдын нэр хүнд шаварт хутгалдсан нь уу?&nbsp;</strong><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><span style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Амжилт бол олон хүнийх байдаг. Сая сая хүнийх байх нь ч бий. Харин дутагдал, ялагдал бол ихэнхдээ нэг хүн, хэсэг хүнтэй холбогдох нь их. Сонгуулийн дүнг энд нэг хүн тайлбарлах боломжгүй шүү дээ. Ард түмний хийчихсэн сонголт. Нөгөө талаас сонгуулийн үйл явцад нэг шинэ жишиг тогтож байна. Тэр нь хууль бусаар сонгуулийн дүнд нөлөөлсөн, хууль зөрчиж сонгогдох гэж оролдсон зүйл гарах юм бол хариуцлага тооцдог ийм жишиг . Энэ бол өнөөгийн манай цөөнх олонх байхдаа олон талаасаа ярьж байгаад хариуцлагыг чангатгана гэж хуулинд оруулж ирсэн сайн жишиг шүү дээ. Хуулийн дагуу авсан 100 санал бол хууль бусаар авсан 1000 саналаас хүчтэй гэдгийг бас харуулж байгаа юм. Хууль зөрчигдсөн бол шүүх хуулийн дагуу зөв бурууг нь шүүж байгаа. Өөрсдөө хууль гаргаж хариуцлага тооцдог болгочихоод мэдэн будилаад баймгүй байгаа юм.&nbsp;</span><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><strong style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-1996-2000 онд танай нам эрх барьсан. Засгийн газруудаа байн байн огцруулж, төрд тогтворгүй байдал нүүрлэсэн. Анхны авилгын хэрэг гарч, гурвын гурван гишүүн нь шүүхээр орж ял сонссон. Ний нуугүй хэлэхэд тэр үед танайхныг гайхширмаар их эвдэрсэн гэдэг. Танд мэдрэгддэг байсан уу?<br></strong><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><span style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Эвдрэх биш ээ. Эвдэрсэн юм юу ч байгаагүй. Анхны, залуу цагийн юм. Хэнд ч тийм зүйл тохиолддог. Зүгээр л тухайн үед туршлагагүй л байсан. Нөгөө талд нь эрх баригчдын, өмнө нь эвдэрчихсэн&nbsp; улсуудын хорон үйл явц бол дэндүү уршигтай байсан. Улс орноо, эх орноо боддоггүй, хойч үеэ ойлгодоггүй. Тийм сайхан шижигнэсэн залуучууд гарч ирээд ажил хийгээд явж байхад дэмждэггүй. Тэр үеийн төрийн ёс зүй, арга барил үнэхээр эвдэрсэн байж дээ л гэж боддог.&nbsp;</span><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><strong style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Одоо ч гэсэн “Эд нар ингэдэг, эд нар төрийн албыг самардаг, хүмүүсийг үй олноор нь халдаг сольдог. Шинэ үзэгдэл биш” гэсэн яриа хавтгай тархаж байна.</strong><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><span style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Төрийн эрх мэдэл авсныхаа дараагаар нэг мартаж болохгүй зүйл байдаг. Эрх мэдэл рүү хүрэх гэж явж байхдаа хэлж байсан зүйлээ мартаж болохгүй. Тэр хөтөлбөрөө, тэр сэтгэлээ, тэр итгэл үнэмшлээ эрх аваад өөрчилж болохгүй.&nbsp;</span><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><strong style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Тэгэхээр та олон жилийн өмнө Ерөнхий сайдын үүрэг гүйцэтгэгч байхдаа улс төрийн гацаа үүссэн хүнд үед МАХН, Ардчилсан холбоо гэдэг их эвслийн Засгийн газар байгуулах хувилбар байхыг үгүйсгэхгүй гэж мэдэгдэж байсан удаатай. Түүнээс хойш 20 жил тэмцэлдсэн хоёр том хүчин олон удаа засаг барьлаа . Одоо бол өөр МАХН-тай эвсээд явж байна. Энийг та улстөрчийн хувьд юу гэж боддог вэ?<br></strong><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><span style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Нөхцөл өөр болоход дүгнэлт өөрчлөгддөг. Тухайн цаг үедээ тэр дүгнэлт зөв ч байсан байж магадгүй.&nbsp;</span><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"></p><div style="margin-bottom: 0px; padding: 0px; color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: center;"><strong>УЛСАА ХӨТӨЛДӨГ ХӨДӨЛГҮҮР ЛҮҮГЭЭ ДАЙРЧ БОЛОХГҮЙ.&nbsp;<br><br>ОДОО ТӨР УХРАХ ШААРДЛАГАТАЙ БОЛЖ БАЙНА<br><br></strong></div><p><img id="8290" src="http://resource.baabar.mn/baabar/ganchimeg/photo/2013/2/12fc33efbce75719/9fbee722592b2a6dgreat.jpg" height="401" hspace="10" vspace="5" width="600" style="border-style: none; margin: 10px; color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><strong style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Сонгууль дөхөөд&nbsp; Ерөнхийлөгч шоу хийж байна гэж таныг шүүмжилж байна. Жишээлбэл, бондтой холбоотойгоор таны хийсэн мэдэгдэлд иргэд талархаж байхад зарим нь шоу гэж үзэж байх юм?&nbsp;</strong><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><span style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Шоу гэдэг бол өөрөө шалгууртай зүйл. Хэрвээ тэр улстөрчийн үйлдэл иргэдэд ашигтай тусвал ажил. Ашиггүй бол шоу. Тэгэхээр хүнд яаж тусахаас л шалтгаална .</span><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><strong style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Одоо ч ашиггүй тал нь давамгайлаад байгаа юм биш үү?&nbsp;</strong><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><span style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Ер нь хүн хорон. Сайн юм хийх гэж яваад муу үр дүнд хүрдэг ийм адтай амьтан л даа. Сайхан эхлээд муухай төгсөх. Үүнээс сэргийлэх арга бол үнэт зүйл л байдаг юм. Хүн өөрийн гэсэн баримтлах үнэт зүйл, зарчимтай байх ёстой. Тэр үнэт зүйлийг дагаж, зарчим дагаж амжилтанд хүрч байгаа бол тэр зөв.&nbsp;</span><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><strong style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br>-Бондын мөнгийг булаалдаад л салбар болгон ийш тийш чангааж байна. Гэхдээ энэ бол их хурд шаардсан, их үр дүн шаардсан эмзэг зээл. Их өр. Та монголчуудад агуулгыг нь маш сайн ойлгуулж өгөх шиг боллоо.&nbsp;&nbsp;</strong><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><span style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">&nbsp;</span><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><span style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Монгол улс хариуцлагатай улс болсон. Энэ нь юу гэсэн үг вэ гэхээр Монгол улс өдөр бүхэн Монгол улсыг сонирхсон, мөнгөө өгсөн, зээл өгсөн, тэр бонд худалдаж авсан&nbsp; хүмүүсийн шалгалтаар орж байгаа. Бид үүнийг байнга бодож байх ёстой.&nbsp;&nbsp;</span><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><strong style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Бид хэт гэмээр эрх чөлөөг эдэлж ирлээ. Үнэхээр ингэтэл зоргоороо эдлэхэд ч утга учирт нь эргэлзмээр задгай эрх чөлөө. Эрх чөлөө өөрөө жаахан ч гэсэн хязгаарлалтад эмзэг юм байна. Одоо жишээ нь, бид унаа тэрэгнийхээ асуудлаас болоод бөөн уур уцаар сууцгааж байна.&nbsp;<br></strong><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><span style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Эрх чөлөөнд сайныг бүтээх зорилго байдаггүй юм. Эрх чөлөөнд эрх бүхэн шударга хуваарилагддаг. Тэнд сайн ажил хийх ч хүн байна, муу ажил хийх ч хүн байна. Сайн амьдрах ч хүн байна. Муу амьдрах ч хүн байна. Тэгэхээр эрх чөлөөнд эрх бүхэн шударга хуваарилагдаж байгаа биз. Ер нь нийгмийн дархлаа гэдэг бол ёс зүйдээ байдаг юм. Зарим дарга нар ичихээ байж байна л даа.</span><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><strong style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Ичих булчирхайтай дарга ер нь байна уу?</strong><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><span style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Бишгүй л байгаа байх. Ичдэг хүн бол хөгждөг хүн байхгүй юу. Жишээ нь, би Э.Бат-Үүлийг их сайн мэднэ. Тэр бол их ичимхий хүн. Хүн дутагдлыг нь онож, зөв шүүмжлэх юм бол Э.Бат-Үүл хамгийн түрүүнд хүлээж авч чадна. Бас засч залруулж чадна.&nbsp;&nbsp;</span><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><strong style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Төрийн хүний нэр төр, туулж ирсэн замнал нь үнэт зүйлээрээ тодорхойлогдоно гэж та хэлдэг. Харин бид улстөчдийг сонгохдоо үнэт зүйлийн тухайд эргэцүүлж үзэхгүйгээр л дугуйлдаг. Үүнээс болоод л төрдөө эргээд л сэтгэл дундуурсаад байдгаа мэддэггүй бололтой?</strong><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><span style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Үнэт зүйл, үнэтэй зүйл хоёр хоорондоо ялгаатай байхгүй юу. Хүмүүс үүнийг холиод байдаг юм. Үнэт зүйл гэдэг бол энэ улс орны бүрэн эрхт байдал, хүний эрх, эрх чөлөө, хуулийн тэгш хэрэгжилт юм. Үнэтэй зүйл гэдэг бол үнэтэй машин, үнэтэй байшинг хэлнэ. Үнэтэй зүйлийг хөөцөлдөх нь төрийн ажил биш байхгүй юу. Үнэт зүйлийг дагаж явах нь төрийн ажил байгаа юм. Миний нэг баримтлах гэж оролддог зүйл бол аливаа байдлаар асуудалд хандахдаа тэр үзэл санааг нь хүмүүст ойлгуулах гэж л оролддог. Үнэт зүйлийг нь ойлгуулах гэж оролддог. Аливаа үнэт зүйл&nbsp; гэдэг бол байгалийн үзэгдлээр хэлэх юм бол бороо орохоор ган тайлагддагтай л адил зүйл. Үнэт зүйлийн дагуу л асуудал шийдэгдвэл зөв шийдэгддэг байхгүй юу. Ийм зарчим дээр суурилсан шийдлүүд нийт хүмүүсийн тусын тулд&nbsp; л байдаг. Манай төрд гурван том дутагдал байна.</span><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><strong style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Нэрлэж болох уу?<br></strong><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><span style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">&nbsp;Нэгд, эрх шилждэггүй. Хоёрт, Төрийн ажлыг ашгийн ажил шиг хардаг. Гуравт нь, хариуцлага тооцдоггүй. Ийм гурван том&nbsp; дутагдал байгаа юм.&nbsp;</span><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><strong style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Төрийн үйл ажиллагаа хувь хүний эрх чөлөө, хувийн хэвшлийн үйл ажиллагаа руу арай дэндүү эрээ цээргүй орж байна. Үүнтэй холбоотой бухимдал нийгэмд ихэсч байгаа. Нураана, хураана, торгоно, татвар нэмнэ л гэсэн харгис төр хөмсгөө зангидаж байдаг боллоо.&nbsp;&nbsp;</strong><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><span style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Зах зээлийн эдийн засаг, зах зээлийн нийгмийг хөтлөгч нь хувийн хэвшил. Хувийн хэвшлийг хөтлөгч нь ашиг. Өмнөх социалист нийгмийн үед бол социалист үзэл суртал гэдэг зүйл нь нийгмээ хөтөлж явж байсан юм. Тэр намын гишүүн байх ёстой гэсэн үзүүлэлт. Тэр одон медаль, тэр баярын бичгүүд гээд бүгд тэр үзэл суртлын чухал хэсгүүд шүү дээ. Эдгээр нь нийгмээ&nbsp; хөтөлж байсан байхгүй юу. Энэ нийгмийг бол хувь хүний бүтээлч чанар нь, эрх чөлөө нь л хөтөлж байгаа юм. Бид нийгмээ хөгжүүлье гэж бүгдээрээ ярьж байгаа. Бүгд л улсаа хөгжүүлэх гэж гарч ирсэн. Гэтэл улсаа хөтөлдөг мотороо унтрааж болохгүй биз дээ. Гол хөдөлгүүрээ. Улсаа хөтөлдөг, тэр нийгмийг хөтөлж байгаа хөдөлгүүр лүүгээ тэгэхээр дайрч болохгүй. Хувийн хэвшилд гайхамшигтай чанар олон бий. Хувийн хэвшил бол хэрэглэгчийн сонирхлыг илүү зардалгүй хангахыг зорьдог. Иймээс нөөц баялагийг хамгийн үр ашигтай зарцуулдаг. Ер нь төрийн зүгээс нийгмийн амьдралд орох оролцоо 30-20 хувь дотор хязгаарлагдах ёстой гэж. Үлдэж байгаа 70-80 хувь бол иргэдийн байх ёстой орон зай, хувийн хэвшлийнхний байх ёстой орон зай байхгүй юу. Иргэдийн үүсгэл санаачлагын байгууллагуудын байх ёстой орон зай юм. Гэтэл өнөөдөр манай төрийн оролцоо зөвхөн төсвөөр нь дамжуулж үзэх юм бол бараг тал хувиас илүү гарчихаад байна. Тэгэхээр одоо төр ухрах шаардлагатай болж байна. Хувийн хэвшил рүү, иргэд рүүгээ энэ давшилтаа үргэлжлүүлэх биш, ухрах.</span><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><strong style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br>-Төрийн байх байр суурийн талаар ярьдаг хүн их цөөрсөн юм шигээ. Таниас өөр хэн ч энэ талаар амнаасаа үг унагахгүй юм, энэ лидер улстөрчдийн дотроос?&nbsp;</strong><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><span style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Төрийн албанд би бүр анхан шатнаас нь л явсан хүн. Улсын үйлдвэрийн газар засварчин хийж явлаа. Кран оосорлогч, ачигч, машинч гээд ажил&nbsp; хийж явлаа. Улсын төлөө төрийн үйлдвэрт ажиллаж явсан гэсэн үг. Төрийн байр суурь бол төрд ажиллаж байгаа хүний байр сууриар тодорхойлогддог. Би юунд хүрэх вэ гэдгээр биш, улс орон маань юунд хүрэх вэ гэж л. Төрийн хүний явдал бол үүгээр л тодорхойлогдох ёстой. Нэмж хэлэхэд төр гэдэг бол сайн соёлыг түгээгч. Сайн жишиг тогтоогч гэж л би байнга хэлж байгаа. Түүнээс биш төр бол хүний өмнөөс ажил хийдэг, хүний өмнөөс хүний зовлон жаргалыг шийддэг тийм байгууллага биш. Төр&nbsp; авилгалыг багасгах ёстой. Төр хулгайтай тэмцэх ёстой. Төр жишээ нь, энэ архидалт буруу байна гэж хэлэх ёстой. Би хувьдаа амьдралдаа гурван зүйлд цэг тавих юмсан гэж бодож байсан.&nbsp;</span><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><strong style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Ямар гурван зүйл юм бол?</strong><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><span style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Ядууралд цэг тавих ёстой. Авлигад цэг тавих ёстой. Архидалтад цэг тавих ёстой. Гэхдээ цэг тавихын тулд мэдээж эхлэх ёстой. Энэ чиглэлд Монгол улс бол маш том алхам хийсэн гэж бодож байгаа. Ядуурлын төвшний бууралтыг дэлхийн банкны мэдээллээс харж болно. Өөр нэг амжилтаар 2011 онд Монгол улс дэлхийд гайхагдлаа шүү дээ. Тэр нь хамгийн хурдтай өсч байгаа эдийн засаг. 2012 онд Монгол улс дахиад нэг шинэ мэдээ дуулгалаа. Авлига нь хамгийн хурдан буурч байгаа орон гэсэн. Өөрөө мэднэ шүү дээ. Монгол улс авлигын төвшнөөр 120-д явж байна гэж их бичсэн. Өнөөдөр 94-р байранд явж байна. 26 орноор ганцхан жилийн дотор бид нар бууж чадсан. Энэ бол төр сайн жишгийг тогтоохын төлөө явж байгаагийн илрэл. Аливаа айл гэр, аливаа байгууллагад аав нь ямар байна, дарга нь ямар байна гэдгээс л бүх зүйл тодорхойлогддог. Тэр хүн шударга, тэр хүн зөв байх юм бол тэр айл, тэр байгууллагын амьдрал зөв л явдаг. Энэ ярилцлага бол удаан үлдэнэ. 50 жилийн дараа ч хүн уншиж магадгүй. Тэгэхээр төрийн тухай дахиад нэг юм хэлэхэд хүнийг жаргаах гэсэн төрийн оролдлогоос л нийгмийн олон тогтолцоо сүйрсэн байдаг юм. Тэгэхээр хүний зовох тэр эрхийг хүнд нь үлдээх хэрэгтэй. Монголчууд гайхалтай онож хэлсэн. Зовсны эцэст жаргадаг гэж.&nbsp;</span><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><strong style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">–Зарим дарга нар ч инээж байгаад&nbsp; хорлоод байх шиг?</strong><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><span style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Төр хүний өмнөөс хүндэрдэггүй л байхгүй юу. Хүчээр хүнийг жаргааж болдоггүй юм.</span><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"></p><div style="margin-bottom: 0px; padding: 0px; color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: center;"><strong>ШУДАРГА ЁС БОЛ БАЯЛАГ</strong><br></div><p><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><img id="8289" src="http://resource.baabar.mn/baabar/ganchimeg/photo/2013/2/a7c4432dfe59d2ae/a9f5d06f06da980great.jpg" height="401" hspace="10" vspace="5" width="600" style="border-style: none; margin: 10px; color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><strong style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Тийм ээ, Төр ажиллаж байна. “Төр эзэнгүй байна”, “Түүний эзгүйд сүйрлээ”&nbsp;&nbsp; гэж бүх монголчууд хэлээгүй. Төр бидний хувийн амьдрал руу хэт зааж зааварлах гээд байна л гэж байгаа?&nbsp;&nbsp;&nbsp;<br></strong><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><span style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Өөрөө дарга биш байгаагаа төр эзгүй байна гэж ойлгож болохгүй ээ л гэж хэлмээр байгаа юм.&nbsp;</span><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><strong style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Хэдэн хүн мөнгө аваад уйлж байхад нийгэм бас тийм юманд инээдэг болсон шүү дээ. Хүмүүс ийм юманд автахаа больж, итгэхээ больж, төвөгшөөдөг болсон байна. Энэ бол бас бидний олсон ахицын л нэг байх гэж хардаг юм.</strong><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><span style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Ахиц. Нийгэм маань чөлөөт нээлттэй нийгэм учраас бид бүгдээрээ суралцаад л яваад байгаа. Ерөнхийлөгч нь ч сурч байгаа. Энэ өөрөө ард түмний их сургууль.</span><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><strong style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Төр эзэнгүй байна, түүний эзгүй Монгол гээд л уйлуулаад байдаг. Хараад үнэхээр гайхширдаг юм. Ийм жүжиг гэхдээ дуусах биз дээ.</strong><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><span style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">&nbsp;-Энэ бол даргын асуудал биш. Энэ бол хуулийн асуудал байхгүй юу. Төрийн эзэн бол хууль. Хууль хэрэгжихгүй байгаа бол төр эзэнгүй байна гэж хэлж болно. Түүнээс биш нэг дарга төрийг сандайлж суухгүй байгаа бол, эзэгнэж суухгүй бол эзэнгүй байна гэж хэлж болохгүй. Энэ бол шал өөр ойлголт юм. Тэнгэр газар шиг өөр ойлголт. Төрийн эзэн бол хууль байх ёстой. Ер нь сайн төрийн эцэг бол шударга ёс. Сайн төрийн эцэг бол хуулийн шударга хэрэгжилт. Тэгэхээр энэ бол хүний асуудал биш. Тухайн төрд, тухайн нийгэмд, тухайн улсад хууль хэрэгжиж байна уу, үгүй юу гэсэн ийм асуудал юм. Улстөрч хүний шалгалт бол шударга ёс юм гэж, би түрүүн хэлсэн. Тэр шалгалтын хаалгаар, тэр хуулийн хаалгаар өнөөдөр төрөл садны чинь ч хүн ороод ирж магадгүй, нэг намын чинь ч хүн ороод ирж магадгүй. Хамгийн дотны найз чинь ч ороод ирж магадгүй байхгүй юу. Тэгэхэд тэр хууль ялгамжгүй хэрэгжих ёстой, шүүх ямар нэгэн хараат бус байдлаар шийдвэрээ гаргаад явах ёстой. Нэгэнт л хэрэг хийсэн бол, нэгэнт л хууль зөрчсөн бол тийм зүйлд хуулиар ямар хариуцлага тооцно гэж байна тэр нь тооцогдох ёстой гээд л хараад сууж байх ёстой. Манай монголчууд их тийм зөв ёс зүйтэй улсууд шүү дээ. Нэгэнт хэрэг хийсэн бол нэгэнт тийм муу юм хийсэн хүн бол одоо хариуцлагаа хүлээх л ёстой шүү дээ. Нэгэнт идсэн уусан бол хариуцлагаа хүлээх л ёстой шүү дээ гэж хэлж байдаг. Тэгэхээр би энд юу гэж хэлэх гэсэн бэ гэхээр шударга ёсыг найрч болдоггүй юмаа. Шүүхэд нөлөөлөөд өгөөч гэсэн шударгуудын шаардлагыг сонсоод би гайхдаг. Ямар том зүрхтэй хүн бэ гэж. Шударга ёс бол баялаг. Нийгмийн хамгийн том баялаг. Тэр баялгийг нэг хүн мэрээд сууж байж болохгүй. Нэг хэсэг хүний шаардсанаар ч гажуудуулж болохгүй.</span><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><strong style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Тийм шаардлагыг авилгач өөрөө, эсвэл түүнд оролцсон, түүнийг өмөөрсөн хүмүүс л танд тавьдаг байх?&nbsp;</strong><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><span style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Авилгал гэдэг бол өөрөө маш онцлог, онцгой ийм гэмт хэргийн төрөл байгаа юм л даа. Эрх мэдэлтэй, нөлөөтэй, мөнгөтэй хүний үйлддэг л гэмт хэрэг байхгүй юу. Түүнээс биш зүгээр шударгаар ажлаа хийгээд явж байгаа, шударгаар амжилтанд хүрсэн, шударгаар баялаг бүтээгээд явж байгаа хүмүүсийн асуудал биш байхгүй юу. Манайд бас сонин юм бий. Авилгалтай тэмцээд өг, энэ авилгалчдыг шийтгээд өг гээд орилно. Тэгсэн атлаа эргэж буцна. Яг нөгөө хүсэл нь хэрэгжихээр. Түрүүн өөрөө асууж байсан. Юу болоод ингээд хамаг юмаа золиослоод шударга ёс тогтоох гээд, авилгалтай тэмцэнэ гэж яваад байгаа юм бэ гэж. Дэвшил гаргах гэж л тэр шүү дээ. Нийтээрээ урагшлах гэж.&nbsp;</span><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><strong style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Дэвшил гарч байгаа. Шударга бус шийдвэр гаргасан. Хүн хэлмэгдүүлсэн даргын хаалгыг нь тогшиж авилга өгөх, аргадаж гуйхын оронд шударгаар шүүмжилж, үнэн мөнийг нь илчилж бичихэд тэр хүн алдаагаа ойлгож байна. Саяхан надад ийм зүйл тохиолдлоо. Би хувьдаа дарга нар ч гэсэн дотор хүнтэйгээ ярьдаг, өөрөө өөрийгөө дэнсэлдэг болж гэж баярлаж байгаа?</strong><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><span style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Нийгэмд өөрчлөлт гарч байгаа. Нийгэмд ямар өөрчлөлт гарч байна гэхээр даргад даруулга хэрэгтэй юм байна, иргэнд эрх чөлөө хэрэгтэй юм байна гэдгийг хүмүүс ойлгож байна. Би хувьдаа энэ үнэт зүйлийг тогтоохын төлөө зүтгэсэн. Төрийн албыг эрээ цээргүй үнэлдэг байсан, худалддаг байсан.&nbsp; Энэ явдал бол алга болж байгаа. Ямар ч тохиолдолд багассан гэж би хувьдаа бодож байгаа. Өнөөдөр жирийн бизнес эрхэлдэг хүн “Би төрөөс авах ёстой тендерийг авилгал өгөлгүй авлаа шүү дээ” гэж баярлаад явж байгаа тухай би сонсч байна. Өмнө нь заавал мөнгө ярьдаг, өмнө нь заавал шат шатандаа авилгал ярьдаг байсан хүмүүс чинь одоо “Төрийн хууль чанга болсон” гээд тэр нэхдэг юмаа нэхэж чадахгүй, үйлчилгээгээ үзүүлээд гаргаж байна гэж байгаа юм. Бид энэ л соёлыг тогтоох ёстой. Бид энэ соёлыг үнэхээр тогтоож чадах юм бол энэ соёл зуун жилээр тогтоно. Чингис хаан яагаад агуу байсан бэ гэхээр энэ хуулийг л, төрийн хууль гэдэг юмыг л, төрийн дэглэм журам гэдэг юмыг л ялгамж үгүй хэрэгжүүлсэн хүн байхгүй юу. Төрд байх дэглэм соёлыг тогтоосон хүн. Түүгээрээ л агуу. Түүгээрээ л өнөөгийн ертөнцийг үндэслэгч гэж хэлэгддэг шүү дээ. Үнэхээр үр дүн сонирхож байгаа бол өнгөрсөн найман жилийг дөрөв,&nbsp; дөрвөөр нь хуваагаад харьцуулаад үз. Дэвшил гарсан шүү. Нийгэмд соёлын том өөрчлөлт хийгдсэн.&nbsp;</span><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><strong style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Шинэчлэлийн Засгийн газрын үйл ажиллагаанд та сэтгэл хэр ханамжтай байна?&nbsp;</strong><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><span style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Ханамжтай ч, ханамжгүй ч юм байна.</span><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><strong style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Би шинэчлэлийн гэдэг овгийг нь тодруулж асуух гэсэн юм?</strong><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><span style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Шинэчлэл бол дүрэм өөрчлөхөөс эхэлдэг. Хууль шүүхийн байгууллагын асуудлыг шийдэхийн тулд 20 гаруй хуулинд өөрчлөлт оруулах болж байна. Энд дүрэм л өөрчилж байгаа юм. Тоглох хүмүүс тэр шинэ дүрмийг л баримтлах хэрэгтэй болно. Шинэчлэл гэснээс бас нэг юмыг цохож хэлмээр байгаа юм. Даргад таалагдахгүй байгааг биш, иргэнд таалагдахгүй байгааг өөрчлөхийг шинэчлэл гэнэ шүү.&nbsp;</span><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><img id="8291" src="http://resource.baabar.mn/baabar/ganchimeg/photo/2013/2/be12f80416b0cd1f/80b8057822872ea7great.jpg" height="401" hspace="10" vspace="5" width="600" style="border-style: none; margin: 10px; color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"></p><div style="margin-bottom: 0px; padding: 0px; color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: center;"><strong><br>МОНГОЛ ХҮН ЭРХИЙН, ӨМЧИЙН МЭДРЭМЖ ӨНДӨРТЭЙ<br></strong></div><p><strong style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br>-Бидний олж авсан хамгийн том баялаг бол эрх чөлөө. Одоо эргээд тэрийгээ хумьсан бодлого явуулах гэж байгаа юм уу. Сонгуульд хэрвээ чи санал өгөөгүй бол чамайг төрийн албанд авахгүй шүү гээд л. Японд явж байсан хуучин машин оруулж ирээд унаад амин зуулгаа хийгээд явж байхад нь “Аан чи ингэхгүй ээ” гээд л. Хувийн машинтай ч байж болохгүй юм уу. Тэд дэх өдөр уна, ингэ тэг гээд. Нөгөө хувийн жаахан жаргал руу маань эргээд халдаад эхэлж байгаа юм шиг санагдаад дотуураа атираад, уур хүрээд&nbsp; байгаа юм л даа.&nbsp;</strong><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><span style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Би боддог юм. Улс орноо удирдахын тулд ард түмнээ ойлгох хэрэгтэй гэж.&nbsp;</span><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><strong style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Та дээшээ л хяргах гээд байдаг. Дарга нарт бол их ширүүн. Доошоо, ард түмэндээ&nbsp; та хургаж чадсан уу, ард түмэн таныг үнэхээр ойлгосон уу?</strong><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><span style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Төр бол хүний үргэлжлэл байхгүй юу. Төр бол ард түмний үргэлжлэл. Ард түмэн бол даргын үргэлжлэл биш шүү дээ. Тийм учраас таны хэлж байгаа шиг миний тэр дээшээ хяргаад байдаг, доошоо буулт нь зөөлөн байдаг чинь ерөөсөө л тэр. Ер нь төрийн ард түмэндээ хандсан буулт нь зөөлөн байх ёстой. Авилгал, албан тушаал тойрсон тэр даварч байгаа улсуудад бол хатуу байх ёстой. Энэ бол Монгол төрийн уламжлал. Энэ бол ардчиллын ч юм биш. Энэ бол Монгол төрийн үнэт зүйл байхгүй юу. Монголыг удирдах гэж байгаа улсууд монголчуудаа ойлгох хэрэгтэй. Ард түмнээ ойлгох хэрэгтэй. Манай ард түмэнд цагаа болоход хоёр чухал чанар байгаа юм. Төртэй холбоотой.Төрийн тухай ойлголт нь их нандин, эрхэмсэг. Яагаад хүмүүс бухимдаад байдаг вэ гэхээр тэр сайхан төр лүү, сайхан юм руу маань муухай хүн оччихлоо гэж шүү дээ. Нэг бол тэр сайхан эрхэмсэг зүйл дээр очсон итгэсэн тэр хүн маань муухай юм хийгээд эхэллээ гэж бухимдаад байгаа юм. Хоёрдахь юм бол саяын өөрийн чинь асуусан асуулт. Монгол хүн эрхийн, өмчийн мэдрэмж өндөртэй. Адгийн коммунизм хүртэл таргийн таван ямаа, чөдрийн ганц морийг нь хурааж зүрхлээгүй, үлдээж байсан байхгүй юу. Энэ бол олон зуун жил монгол хүнээс салгаж чадаагүй үнэт зүйл. Энэ бол Монгол хүний илэрхийлэл. Тэр хүний эрх чөлөөндөө эзэн байгаагийн илэрхийлэл. Тэгэхээр монгол хүн бол эзэн заяатай. Эрхэндээ эзэн байх дуртай. Өөрийн өмч хөрөнгөндөө эзэн байх дуртай. Сонголтондоо, эд баялагтаа эзэн байх дуртай.Эзэн байж чаддаг. Эрх, эд баялагтаа эзэн болж ч чаддаг. Тэгэхээр аль нэгэн албан тушаалд ажиллах гэж байгаа бол эхлээд монгол хүнээ ойлго. Хаана ажил явуулах гэж байгаа юм, хэний эрх ашгийн төлөө явуулах гэж байгаа юм. Ямар байгууллагад ямар хүмүүстэй ажиллах гэж байгаа юм гэдгийгээ ойлгох асуудал их чухал.&nbsp;</span><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><strong style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Гэхдээ өөрчлөлт болгонд дасах дандаа хэцүү байдаг. Зүгээр, бусдын хийчихсэн байсан бэлэн төслүүдийг барьж аваад л би хийчихлээ гэж сурталчлаад байх нь зохисгүй санагдаад байгаа юм. Бусад тэр дүрэм журамд бид дасах л байх л даа.&nbsp;</strong><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><span style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Сайхан муухай хоёрт хоёуланд нь дасаж болдоггүй гэж нэг үг байдаг. Тийм учраас хүн бол үнэлэмжээ бариад тэр үнэмжийнхээ шаардлагын дагуу ажиллаад л байх юм бол байнга шинэ байна. Сайхан зүйлд ч өөрчлөлт хэрэгтэй байгаа. Муухай зүйлд ч өөрчлөлт дэвшил хэрэгтэй байгаа. Зарим хүмүүс асуудаг. Энэ Засгийн газрын хийх гээд байгаа ажлыг урдах хүмүүс яагаад хараагүй юм болоо гэж. Замын-Үүдээс наашаа явдаг зарим вагон олон хонодог. Даргын вагон бол хоногтоо давхиад ороод ирдэг. 24 цагийн дотор. Хахуулиа өгсөн вагон бол жирэлзээд байдаг. Өгөөгүй жирийн бизнесмэний чингэлэгтэй вагоныг хүлээлгийн зам дээр хаячихдаг байсан шүү дээ. Гэтэл өнөөдөр ямар ч вагон Улаанбаатарт 24 цагт орж ирж байгаа. Ийм болгож чадсан. Тэгэхээр энэ бол сэтгэлээ өгч ажил хийж байгаагийн л илрэл юм.</span><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><strong style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Яагаад урьд нь ийм юм санаанд нь ордоггүй байсан юм бол?&nbsp;</strong><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><span style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Санаа сохор бол, заяа сохор гэж. Сэтгэлгүй л байсан байхгүй байхгүй юу. Санаанд нь орохын урьтал бол ард түмнээ гэсэн, асуудлыг шийдэх юмсан гэсэн суурь сэтгэл л байх хэрэгтэй. Тэгэх юм бол тэр хүнд&nbsp; шийдлийн санаа орж ирнэ. Санаа ороод ирэх юм бол заяа нь, үйл хэрэг нь зөв зүйл рүү л хөтөлнө гэсэн үг л дээ.</span><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><strong style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Энэ засаг гарч ирээд хийж байгаа сайхан зүйлүүд бий л байх. Харин Та өмнөх засгаар яагаад саяын ярьснаа шийдүүлж чадаагүй юм бол?</strong><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><span style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Засаг өөрөө ажлаа хийх үүрэгтэй. Заавал нөхүүлж, шахуулж байж өнхөрдөг хагарсан дугуй биш. Засаг бол хийх үүрэгтэй, тийм хуультай.&nbsp; Миний хувьд бүр Ерөнхийлөгч болохоосоо ч өмнө ярьж байсан нэг ийм санаа байдаг юм. Би болж өгвөл энэ улс оронд гарч байгаа зөв санаа, санаачлага бүхнийг дэмжихийн төлөө л явна. Би бүх зөв зүйлийг олж хийж чадахгүй. Эрх чөлөөт нийгмийн гайхамшиг нь бол&nbsp; өглөө босоод ирэхэд л сайхан мэдээ сонсогдож байдаг. Тэнд нэг шинэ үйлдвэр баригдаж гэнэ. Тэнд нэг шинэ юм нээгдэж гэнэ. Тэнд нэг шинэ ажлын байр бий болж гэнэ. Тэнд хэдэн хүн нийлээд их гоё бүтээлч ажил хийчихсэн байна гэнэ. Тэгэхээр гайхамшиг бүхэн эрх чөлөөт нийгэмд төрөх боломжтой. Эрх чөлөөтэй хүн бол хариуцлагатай. Хариуцлагатай хүн бол бүтээлч. Бүтээлч хүн бол хөгжил рүү л нийгмээ чирч явдаг байхгүй. Ийм учраас хүмүүс эрх чөлөөнд хайртай байдаг.</span><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><strong style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Монголоо алдсанаас сэнтийгээ алдсан ч яахав ээ гэж та түрүүн ярилцлагын өмнө хэлнэ лээ. Яг ийм бодол ямар үед төрдөг вэ. Жишээ нь, Оюутолгойг&nbsp; бариад авахад тань ямар бодлууд орж ирж байсан бол?&nbsp;</strong><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><span style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">- Оюутолгой бол том уурхай. Монголын том бүтээн байгуулалт. Бидэнд энэ үйлдвэрийг тойруулаад хийх маш их ажил байгаа.&nbsp;</span><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><strong style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Энэ бол Монголын эрх ашиг. Оюутолгой руу та хүртэл дайрахаар төсөл яах юм бэ. Би энэ төслийн сурталчилгаанд огт оролцоогүй. Гэхдээ одоо эргэж ноцолдох нь бидэнд ашиггүй биш үү ?</strong><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><span style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">&nbsp;-Оюутолгойтой холбогдсон асуудлаар нээлттэй ярилцана. Эхлээд Засгийн Газар, УИХ-ынхаа хүрээнд. Гадныхан хичнээн хүч чадалтай байсан ч Монгол бол төртэй бол төртэй, хуультай бол хуультай орон. Ард түмэн нь эрхээ мэддэг, эдэлдэг орон шүү.&nbsp;</span><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><strong style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Таны тухай бодохоор гайхаад байдаг юм. Хүнд хувийн амьдрал, хувийн жаргал гэж байдаг. Тэр хайран, заримдаа харамсмаар биш үү л гээд байгаа юм ?&nbsp;&nbsp;&nbsp;</strong><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><span style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Намайг хүний дайтай болгоход тусалсан гурван гол юм бий. Нэг нь миний төрж өссөн ахуй. Хоёр дахь нь цэргийн хүмүүжил. Удаахь нь эрх чөлөө. Тэгэхээр би өөрөө бас гайхаж байна. Тэмцэл хийгээд сайн, муу хэлүүлээд л явдаг. Юутай болов гээд асуух гээд байна уу. Лав л хувь хүний хувьд эрх чөлөөнөөс илүү чухал юм гэж юу байна. Ер нь цэргийн эсвэл малчин хүнд нэг их юм хэрэггүй байдаг ш дээ.&nbsp;</span><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><strong style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Нээрээ тийм ч юм уу. Тэнгэр нь сайхан байх. Мал нь бүрэн бүтэн. Дагаад санаа нь амар амгалан. Элдэв хүсэл шунал&nbsp; байхгүй.&nbsp;</strong><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><span style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Тийм, тэнгэр нь сайхан байх. Энэ үнэн шүү. Тэгээд л мал нь онд мэнд тарган тавтай орох. Хэдэн сар сумынхаа төв рүү очихгүйгээр малчин хүн амьдраад л явчихдаг шүү дээ. Тэгэхээр тэр хүмүүжил, тэр миний цусанд байгаа алаг бөөм намайг бий болгосон. Тийм учраас би илүү юманд шунадаггүй. Малчин хүнд нэг их олон мал ч хэрэггүй байж магадгүй яг хувийнх нь хэрэгцээнд бол. Гэтэл малчин хүн дандаа бусдыг бодож байдаг. Би нэг охинтой юм хөөрхий. Нэг өдөр нэг хүргэн ороод ирнэ дээ. Хэдэн малтай болгоод гаргах ёстой шүү дээ гэж. Тийм агуу сэтгэлтэй. Би хүүгээ гэрлүүлнэ. Таван хүүтэй айл. Ингэхийн тулд наад зах нь бүгдийг нь мал малын захтай болгоод өгөх ёстой. Нөгөө талаар малчин хүн бол мянган мэргэжлийн эзэн. Тэнгэр хараад шинжих нь цаг уурч шиг . Морио шинжээд зогсож байгаа нь малзүйч шиг, хүүхэд, мал нь өвдөж халуурч бүлээрвэл эмч домч шиг.&nbsp;</span><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><strong style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Яг тийм?&nbsp;</strong><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><span style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Тэгээд тэр нүүгээд явж байгаа, тэр соёлыг хадгалж байгаа нь ямар гоё вэ. Ямар ч мундаг эрдэм номтой, ямар ч мундаг академич хүнээс илүү амьдралын ухаантай. Дээр нь жирийн амьдрал. Эрдэнэт үйлдвэрт ажил хийгээд ажилчидтай, тэр олон Орос, Монгол хүмүүстэй хамт&nbsp; л тосонд хутгалдаад гүйж явсан. Цэргийн сургууль, ардчилал эхэлсэн тэр он жилүүд. Тэр дурсамжууд сэтгэлээс гардаггүй юм байна. Энэ бүхэн надад өөр өөрийн мөрийг үлдээсэн.&nbsp;</span><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><strong style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br>-Та Монгол улсын Ерөнхийлөгч боллоо. Дөрвөн жил ажиллалаа. Одоо удахгүй ээлжит&nbsp; сонгууль болох гэж байна. Таны энэ улсад үлдээх өв юу байх бол. Мэдээж дараагийн сонгуульд өрсөлдөе гэж бодож байгаа байх ?</strong><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><span style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-За яахав, өрсөлдөх энэ тэрд санаа зовох юм алга. Цагийн юм цагтаа. Өвийн хувьд, сайн зүйл үлдээхийг л хичээж байна. Жишээ нь, сүү өргөхөд л архины асуудал яаж өөр болж байгааг харж байгаа биз.</span><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><strong style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">&nbsp;-Импортын сүү бол бараг алга болсон.&nbsp; Үндэсний сүүний үйлдвэрүүд асар их хөгжсөн. Өөр болсон шүү.&nbsp;</strong><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><span style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">- Архины нэг үйлдвэр хаагдаад арьс ширний үйлдвэр болсон гэж сонссон уу.&nbsp;</span><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><strong style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Сонсоогүй юм байна. Үнэхээр сайхан явдал юм ?&nbsp;</strong><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><span style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">- Тийм ээ, сайхан явдал.&nbsp;</span><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><strong style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br>&nbsp;-Та түрүүн борооны тухай ярьж байсан.&nbsp; Арван хэдэн янзаар бороо ордог байжээ гэж. Нээрээ амьдралд маань байсан гайхалтай гоё байгалийн үзэгдлүүд нэг хоёроороо өөрчлөгдөөд ч байгаа юм шиг?</strong><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><span style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-За, тэр бороо яахав. Цас чимээгүй ордог. Өглөө босоход л орчихсон байдаг. Зуны тэр их дуу чимээтэй аадар аюултай. Ялангуяа шөнө орой бол. Айл амьтан урсгачих гээд. Заримдаа шөнө босоод Онцгой байдал, хотын хэдэн дарга нар луу утасдаад амраахгүй шүү дээ би ч.</span><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><strong style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Зөв шүү дээ, Ерөнхийлөгч өө. Тэд чинь хүний төлөө хариуцлага хүлээсэн хүмүүс шүү дээ.&nbsp;</strong><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><span style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Сүүлийн үед залуу малчдын асуудал их санаа зовоох юм. Орлого нь нэмэгдэхгүй бол тэднийг барьж&nbsp; тогтооход бэрх болоод байх шиг.</span><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><strong style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Улс төр, бизнесийн баячууд мориор уралдаад байх юм. Та болохоор хүүхэд өргөж аваад байдаг. Би бол дотроо таны энэ чанараар маш бахархдаг. Мөнгөтэй болж байгаа, баян чинээлэг болж байгаа улсууд нэг ч болов хүүхдийн элгийг дэвтээдэг байгаасай. 20-иод хүүхэд өсгөж яваа гэхээр үнэхээр сайхан санагддаг юм?<br></strong><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><span style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Баярлалаа.&nbsp;</span><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><strong style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Та ер нь морь уядаг уу?</strong><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><span style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Уямаар л байна. Олны буян. Бэлэгний голдуу олон хурдан буян миний нэрэн дээр уралдаж л байгаа байх. Би уяачдыг их дэмждэг хүн. Маш их чимхлүүр тэгээд эрдэм шаардсан ажил юм билээ. Монгол хүн морио уяж уралдуулахгүй юм бол юугаа уяж уралдуулах юм бэ. Монголын мөн чанарын нэн чухал шижим нь адууны соёлд үлдсэн байдаг юм шүү.</span><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><img id="8288" src="http://resource.baabar.mn/baabar/ganchimeg/photo/2013/2/58bd257629e83433/d4dac0d84755c2c8great.jpg" height="430" hspace="10" vspace="5" width="600" style="border-style: none; margin: 10px; color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"></p><div style="margin-bottom: 0px; padding: 0px; color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: center;"><strong><br>БИД ОРОСУУДАД БАЯРЛАЛАА ГЭЖ ХЭЛЭХ ЁСТОЙ<br></strong></div><p><strong style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br>-Тэгэхээр Ерөнхийлөгч асан Н.Энхбаяртай холбоотой асуудлаар таныг нэлээдгүй дайрч байгаа. Түүнийг баривчилсан аргачлал нь болхи байснаас үүдэж нийгэмд янз бүрийн үймээн үүсэв үү, эсвэл ерөөсөө тэдний намынхны үзэж байгаа шиг та өрсөлдөгчөө дарж авч байгаа юм уу. Энэ үйл явцын талаар таниас хэдэн асуулт асуувал та хариулах уу?</strong><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><span style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Хариулъя.&nbsp;</span><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><strong style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Н.Энхбаярыг хэлмэгдүүлж байна гэсэн ойлголт хавтгай түгчихлээ. Асар том мэдээллийн компанитай ч хүн юм. Үнэхээр Монгол орныг “угааж “ байна л даа. Улс төрийн өрсөлдөгчөө нухчин дарж байна гэж тэд таныг буруутгаж байгаа.&nbsp;</strong><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><span style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Би Н.Энхбаяртай Ерөнхийлөгч байхад нь өрсөлдөж байсан. Миний улс төрд өнгөрүүлсэн амьдрал бүхэлдээ л өрсөлдөөн байсан. Би өрсөлдөөнийг өөрийнхөө сайн нөхөр гэж ойлгодог. Өрсөлдөөн л намайг хурцалдаг. Тэгэхээр миний амьдралд өрсөлдөгчөө нухчин дарж байсан түүх байхгүй. Хуулинд бичсэнийг л хууль, шүүхийн байгууллагынхан хэрэгжүүлж байгаа шүү дээ.&nbsp;</span><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><strong style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br>-Түүнийг шүүхээр яллагдахын өмнөх өдрүүдэд энэ хүний хийсэн гавьяат үйлсийн тухай бөөн суртал цацагддаг л даа. Их өрийг тэглэж, энгүй гавъяа байгуулсан хүн гээд л. Их өрийг тэглэсэн гэх тэр домог үнэндээ олон сонин бодлууд төрүүлдэг юм.&nbsp;</strong><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><span style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Монгол улс Н.Энхбаяр гэдэг хүнд өртэй байгаагүй. Монгол улс ОХУ-д хуучин тогтолцооноос үүдсэн өртэй гэж яригддаг байсан. Өрийг тэглэсэн тухай асуудал яривал эхлээд бид Оросуудад “баярлалаа” гэж хэлэх ёстой. ОХУ-ын Ерөнхийлөгч, Төрийн Дум, Засгийн газарт “баярлалаа” гэж хэлэх ёстой. Яахав энэ өрийн дундуур манай Баабарын дүрсэлж хэлдгээр “Айлын гэр шатаж байхад хулгай хийх гэж ороод авах юмаа аваад, гадаа хүмүүс хашгирахаар&nbsp; хүүхдийг нь тэврээд гараад ирдэг”-тэй агаар нэгэн зүйл болсон байхыг үгүйсгэхгүй. Манайхны л хийсэн ажил.&nbsp;</span><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><strong style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br>-Түүгээр явсан гайг үүгээр юунд дуудав гэгчээр тэр өрийн асуудал чинь өөрөө явцдаа тэглэгдэх ёстой байсийм биш үү!</strong><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><span style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Хуучин, Зөвлөлтийн гэдэг өрийн асуудлаа улс орнууд янз бүрээр л шийдсэн байх. Судлах л хэрэгтэй. Өр тэглэсэн гэдэг ярианд&nbsp; шүүмжлэлтэй ханддаг хүмүүс байдаг л юм. Тухайлбал Оюу Толгойн ордын ашиглалтын лицензийн асуудал байна. Фрийдландад Оюутолгойг толгой мэдэж ашиглах тэр чухал эрхийг зүгээр л өгчихсөн. Өр тэглэхэд мөнгө зээлж тусалсан гэдэг барьцаанд шүү. 2003 оны Зул сарын баярын үеэр. 50 сая доллар гуйсаныхаа төлөө шүү. Ингэж л Оюутолгой буруу замаар орсон. Одоо хойноос нь яаж хөөцөлдөж байна. Эрдэнэт үйлдвэр гэхэд өдийд бараг 100 хувь монголын талд ирчихсэн байх ёстой байсан. Яг тэр өр тэглэх хэлэлцээр дээр Эрдэнэт үйлдвэрийн бараг Монголын талын 70 хувьд хүрч явсан хувийг буцаан ухраагаад&nbsp; 51 хувь дээр царцаасан байгаа юм. Нэр алдарт хэт шунах аюултай. Түүнийг хэн нэгний гавьяа болгож ярих бүр аюултай. Өрийнхөө асуудлыг шийдүүллээ гэж хөөрцөглөхдөө тэр үед Эрдэнэт, Оюутолгой тойрч үүсэж байсан алтан боломжийг бид давхар алдчихсан.</span><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><span style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">&nbsp;</span><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><strong style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Түүнийг шүүсэн хурлууд дээр энэ бүхэн яагаад хөндөгддөггүй юм бэ?</strong><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><span style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Тухайн үед Олон улсын валютын сангаас хүртэл наад асуудалд чинь “Бохир юм орчихлоо” гэж анхааруулж байсан. Улирсан баларсан юм ч бий л байх. Анхаарах, сургамж авах ч юм бий л байх. Арваад жилийн өмнөх явдал шүү дээ, энэ чинь. Өнөөдөр бол би “Оросууд шиг&nbsp; бай л даа” гэж&nbsp; хэлмээр байгаа юм. Оросууд бол манай улсын эрх чөлөө, тусгаар тогтнолыг хамгаалахын тулд халуун амиа зольж, цусаа асгаруулж явсан хүмүүс. Өөр ямар ч үндэстэн ийм зүйл бидний төлөө хийж байгаагүй юм шүү.&nbsp;</span><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><strong style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Ингэж хараалгуулан байж хийх гэсэн, энэ улс оронд үлдээх гэсэн гол юм чинь юу юм бэ. Одоо баахан ээж нар уйлаад намын байранд хэвтэж байна. Орой болгон л таныг загнаж, буруутгаж байна. Өршөөчихөж болдоггүй юм уу?</strong><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><span style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Сая сая хүний сайн сайхны төлөө яваа хүн нэг хэсэг хүний хараал зүхэлд бүдрэх ёсгүй л дээ. Уул давах гэж яваа хүн бол сондуулд бүдэрч болохгүй л байхгүй юу. За тэр уул давахыг нь болъё. Өөрөө бол их олон зүйл эргүүлж тойруулж асуугаад байна. Тэр хийсэн хэрэгтэй нь холбоотой асуудлаар надад бол ярих зүйл байхгүй. Гэхдээ нэг л дүгнэлт надад байгаа юм. Энэ хүн мөнгө ихтэй хүн юм. Хууль биелүүлэхээс зугтдаг ийм нэг ноцтой дутагдалтай хүн юм даа гэсэн. Өршөөлийн тухайд гэвэл энэ бол Ерөнхийлөгчийн бүрэн эрхийн асуудал биш. Ерөнхийлөгчид байдаг нэг бүрэн эрх бол уучлал. Яг тодорхой хувь хүн дээр. Тэр хувь хүн нь өөрөө өргөдлөө гаргах ёстой. Өөрөө үйлдсэн гэмт хэргээ хүлээн зөвшөөрч, уучлал хүсэх ёстой юм.&nbsp;</span><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><strong style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Уйлуулж майлуулж, хүүхэд хөгшдийг ашиглаж зовоохоо болиод зүгээр л уучлал хүсвэл та уучлах юм уу?<br></strong><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><span style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Хэрэв завшсан эд хөрөнгөө оруулаад ирэх юм бол уучлахад болохгүй зүйл байхгүй шүү дээ. Та надаас тэгж болдоггүй юм уу, ингэж болдоггүй юмуу гээд асуугаад байх юм. Би бол нэг юмыг бодож байна. Хүний үйлийн үрийг би яалтай билээ. Төрийн хуулийн энэ хэрэгжилт зарим хүмүүст засал ч болж байж магадгүй. Тэр буруу үйлийг нь засах засал. Би боддог. Авилгал гэдэг зүйл бол Монгол улсад учирсан, Монгол үндэстэнд учирсан гай. Энэ гайг Монголын замаас, заяанаас холдуулах амаргүй. Авилгалтай тэмцэнэ гэдэг бол аливаа улс төрийн албанд ажиллаж байгаа хүний давах ёстой хамгийн хэцүү шалгалт. Энэ шалгалтаа тухайн хүн хэрхэн давж байна гэдгээр л бид асуудлыг шүүж харах ёстой.</span><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><strong style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Насан турш иймэрхүү эрсдлийг үүрээд л яваад байх уу ?&nbsp;</strong><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><span style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Би заримдаа боддог. Монголоо алдсанаас, суудлаа алдсан ч яахав гэж. Тийм юм бодогдох үе гардаг юм. Жишээлбэл, ашигт малтмалын лицензийг асар замбараагүй тараасан байсан. Түүгээр дамжуулаад улс орны хэзээ ч нөхөгдөхгүй энэ баялаг муу гарт, буруу гарт шилжиж байсан. Газар нутгийн маань бараг тал хувь. Тэгээд үүнийг гурван жил хориглохоос өөр сонголт надад байгаагүй. Үнэхээр улс оронд минь амин чухал шаардлагатай бол би өөрийгөө ямар ч эрсдэл рүү түлхэж чадна. Цэргийн тангараг өргөчихсөн хүн учраас тэгж л боддог. Цэргийн хүмүүс энэ улсыг нэг бүтнээр нь харчихдаг юм шиг байгаа юм. Хүний атгахан зүрх их зайтай. Эх орон нь багтдаг. Эх орныхоо төлөө амиа өргөх. Ийм аргагүй байдалд тангараг өргөсөн цэрэг хүн л ордог. Дээр нь би Ерөнхийлөгчийн тангараг өргөсөн хүн. Яг амь насаа тавиад ч хамаагүй энэ орны тусгаар тогтнол, бүрэн эрхт байдлыг хамгаална гээд бодчихсон ийм улсууд өөр байдаг юм шүү. Тийм учраас надад суудлын төлөө өрсөлдөөнөөс Монголын төлөө өрсөлдөөн чухал. Суудлын төлөөх өрсөлдөөнөөс болоод Монголоо зольсоноос, Монголын төлөө өрсөлдөөнөөс суудлаа солих нь хамаагүй дээр. Тэгэхээр энэ сонголтыг л хийж чаддаг хүн бол жинхэнэ төрийн хүн. Дэндүү Монголоо алдаж туухад хүргэсэн, тийм даварсан үйл ажиллагаа явуулах юм бол зогс гэж хэлэх ёстой ийм цорын ганц албан тушаал бол Монгол Улсын Ерөнхийлөгч гэж би боддог. Аливаа ажлыг хийхийн тулд хийж байгаа ажлынхаа мөн чанарыг л ойлгосон байх ёстой.</span><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><strong style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Таныг ингэж ярихаар зүрх өвдөх шиг болох юм. Энэ тухай ингэж ярьж ажиллах нь байтугай ингэж бодож байгаа хүн байна уу гэмээр заримдаа санагддаг.&nbsp;</strong><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><span style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">Хуулиас зугатсан хүмүүс юу ч хийхээс буцахгүй байна. Монголын нэрийг асар их унагаж байна. Яахав ээ, Монголд явагдаж байгаа дуулиант хэргүүд бол маш нээлттэй байгаа, хүмүүсийн нүдэн дээр. Энэ нь өөрөө сургалт болж байгаа юм. Бид ийм юм үзэх ёстой байж. Бид энэ дундуур л гарах хэрэгтэй. Энэ хэцүү харагдаж байгаа байх. Яаж энэ их шүүмжлэл, атаа жөтөө, хорсол, зүхэл, занал дундуур ингэж гардаг юм бол гэж зарим нь зовнин харж байгаа байх. Тэгж хартал нь энэ бүх үйл явц ил тод явж байгаа. Нөгөө талдаа хэрэгт сэжиглэгдэж байгаа хүн бол өөрийгөө хамгаалах эрхтэй. Гэхдээ Монголын нэрийг хугалах эрхгүй. Дэлхий даяар Монголын тухай худлаа мэдээлэл тарааж өөрийнхөө гэмт үйлдлийг нуусан ийм үйл ажиллагаа явуулахад би харамсдаг. Монголд явуулж байгаа үйл ажиллагааг бол би тэвчиж чадна. Эндээс Монголчууд бүгдээрээ сургамж авч байгаа. Гадна талд явагдаж байгаа, Монголын нэрийг хугалж байгаа үйл ажиллагааг тэвчихэд хэцүү. Би нэг зарчмыг хатуу барьж байгаа. Миний нэр хугарвал хугараг. Монголын нэр бүү хугараг. Энэ зарчмаас хазайсан ямар ч хүнтэй бид хариуцлага тооцох л ёстой. Ер нь төрийн хүний мөн чанар гэдэг бол хууль биелүүлэхдээ байдаг шүү дээ. Би энийг их үнэтэй үг гэж боддог юм. Хүн бүр хуулийн өмнө тэгш эрхтэй. Дарга, дарга байсан хүн илүү эрхтэй гэсэн зүйл заалт манай хуулинд байхгүй.</span><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><strong style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Та өмнөх Ерөнхийлөгч нартайгаа хэр олон уулзсан бэ?</strong><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><span style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Уулзнаа уулзана. Гурвуулангий нь, цугт нь уриад дөрвүүлээ уулзаж суух гээд би хоёр&nbsp; ч удаа оролдсон. Нэлээд зүтгэсэн болоогүй. Гэхдээ нэг өдөр дөрвүүлээ уулзана даа л гэж бодох юм.&nbsp;</span><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><strong style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br>-Өнгөрсөн дөрвөн жилийн гол ололт чухам юу вэ гэж асуувал хэтэрхий давчуу санагдах байх. Гэхдээ ?<br></strong><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><span style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">&nbsp;-Тогтвортой байдал. Бид хоёр түрүүн 1996-2000 оны хооронд Засгийн газрууд олон огцордог байсан тухай ярьж байсан. Тэгэхээр ер нь төрийн тогтвортой байдал гэдэг бол яг улс орны хөгжилд тухайн цаг мөчид хамгийн чухал зүйл болохыг бид үнэхээр гашуун сургамжаасаа мэдэрсэн. Өнгөрсөн дөрвөн жилийг хоёр үгээр тодорхойлвол “Тогтвортой байдал” л гэж тодорхойлно. Өнгөрсөн дөрвөн жилд нэг ерөнхий сайд өвчний улмаас чөлөөлөгдсөн. Тэр ерөнхий сайдыг сольж өөр ерөнхий сайд ирсэн. Засгийн газрын кабинет хадгалагдаад л цаашаа явсан. Дараа нь дахиад сонгууль болсон. Сонгуулиар дахиад шинээр ерөнхий сайд гарч ирээд одоо ажлаа хийж байна. Бид энэ байдлыг хадгалах ёстой. Бид нэг хүнийг 40 жилээр тавиагүй. Дөрвөн жилийн бүрэн эрх өгөөд л тавьсан. Энэ хооронд нь бид хариуцлага асуугаад хийх юмыг нь хийлгэх хэрэгтэй.</span><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><strong style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Хуваагдал, улс төржилтийг Та зарим талаар цэгцлэх гээд байх шиг. Гэхдээ яамны төвшнөөс доош, зарим газар орон нутагт улангассан хэвээр л байна.&nbsp;</strong><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><span style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Хэтэрхий их хуваагдсан, улс төржсөн энэ хандлагад бидний үед цэг тавигдах ёстой. Үүнд цэг тавих арга нь бүтээлч ажил. Асуудлыг шийдэх арга байхгүй юу. Өнөөдөр бодлого гаргаж байгаа улсуудын дунд нэг сайн зүйл байна. Ямар асуудал тулгамдаж байна вэ гэдгийг бүгд мэддэг болж. Нийгэм нь ч мэддэг болж. Монголд хамгийн чухал асуудлууд юу вэ гэвэл хуруугаа дараад жагсаагаад хэлэх чадвартай болчихсон. Түүнийг ямар арга замаар шийдэх үү, яаж үр дүнд хүрэх үү гэдэг энэ шийдэл дээрээ бид нар сайн тогтож чадахгүй явж ирсэн. Одоо бид энэ шийдэл рүүгээ орж байна. Энэ Засгийн газарт нэг сайн тал байгаа. Асуудлыг шийдэх сэтгэл. Ерөнхий сайд, энэ засгийн газар асуудлыг олон талаас нь харж шуурхай шийдэх гэж оролдож байна.&nbsp;</span><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><strong style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Та өнөөдрийн Засгийн газрынхныг бүрэн бүрэлдэхүүнээр нь суулгаж байгаад нэлээн ширүүн зэмлэх шиг боллоо. Өөрийн, Ардчиллынхан засаг барьж байгаа учраас магадгүй танд уушгаа нээх, уураа гаргах, улам ташуурдах ийм бололцоо байгаа байх л даа. Үнэхээр төмөр замын гацаа зэрэг олон нийтийн анхаарлыг татаад байгаа энэ зүйлүүдээс болж байна уу. Таны хүссэн хурдад хүрч өгөхгүй байна уу?</strong><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><span style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Асуудлыг яриад л орхиж болохгүй. Асуудлыг шийдэх хэрэгтэй. Хоёрдугаарт: асуудлын гүйцэтгэл чухал. Төмөр замын тухай шийдвэр гарсан бол тэр нь баригдаад эхэлчихсэн байх ёстой. Баригдаад эхэлчихсэн бол тэр бүтээн байгуулалт дууссан байх ёстой. Тэр бүтээн байгуулалт дууссан бол ач буяныг нь олон түмэн хүртэх ёстой. Тавдугаар цахилгаан станц гээд л 2000 онд шавыг нь тавьж байсан. Одоо болтол барьж эхлээгүй л байгаа.&nbsp;</span><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><strong style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br>-Төмөр замын энэ сэдэв шуугианы бай болж байна. Тэгэхээр сайд Х.Баттулгын явуулж байгаа бодлого тодорхой хардлага сэрдлэгийг дагуулж байдаг л даа. Таны ойр дотны хүн гэх үндэслэлээр түүнийг хар сэр бүчдэг. Тийм болохоор та энэ асуудал руу илүү хагалж олон нийтийн өмнө яръя гэж бодсон уу?</strong><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><span style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Өнгөрсөн Засгийн газрын ч, одоогийн Засгийн газрын сайдуудаас ч би Х.Баттулгад хандаж хамгийн хатуу үгийг хэлдэг. Бас энд шалтгаан байгаа юм. Х.Баттулга бол үг даадаг, итгэл даадаг, муу юм санадаггүй хүн. Нөгөөтэйгүүр, Төмөр замын асуудлыг өнөөдөр Х.Баттулга биш А.Гансүх гэдэг сайд хариуцаж байгаа. Би бол А.Гансүх сайдыг өнөөдөр Монгол Улсын төрийн сайд гэж ойлгож байгаа. Түүнээс биш хэн нэг хүний халаасны хүн биш гэж ойлгож байгаа. Одоо төмөр зам баригдахгүй байгаа асуудлыг А.Гансүхтэй л ярь.&nbsp;</span><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><img id="8287" src="http://resource.baabar.mn/baabar/ganchimeg/photo/2013/2/e63558742b825f6a/8d37ae734e43065agreat.jpg" height="404" hspace="10" vspace="5" width="600" style="border-style: none; margin: 10px; color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"></p><div style="margin-bottom: 0px; padding: 0px; color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: center;"><strong><br>БИ МОНГОЛ ХҮНД ХЭРЭГТЭЙ ЕРӨНХИЙЛӨГЧ БАЙХЫГ ХИЧЭЭНЭ<br></strong></div><p><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><strong style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Та эрхэмлэдэг зүйл, барьдаг зарчмуудынхаа талаар ярьсан. Гэхдээ нэг хоёроор дуусахгүй байх. Олон зүйл байдаг байх. Та хурал бүхэн дээр, уулзалт бүхэн дээр яг тэр агаарт нь таарсан үнэ цэнтэй юмыг олж хэлдэг. Тэр бүхэн нь итгэл найдвар, догдлол дагуулж байдаг?</strong><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><span style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Би зүгээр л Монгол хүнд хэрэгтэй Ерөнхийлөгч байхыг л хичээсэн. Хичээнэ.&nbsp;</span><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><span style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">&nbsp;&nbsp;</span><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><strong style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Монголд төдийгүй гадаадын улс оронд хүртэл таны илтгэх чадварыг үнэлдэг. Бас л нэлээд хэдэн орчинд нүдээрээ харж байлаа?</strong><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><span style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Мэдээж Монгол дотроо бид сайн муугаа бүгдээрээ л мэднэ. Гадна талд Монгол Улсын Ерөнхийлөгч сайн зүйл хэлээд, улсынхаа нэрийг сайнаар гаргах зүйл хийж явах бол улсаа зөв л харагдуулдаг. Улс орон маань үнэлэгддэг. Би нэг зүйл дээр бардам хэлж чадна. Би Монголынхоо нэрийг сайнаар гаргахад хувь нэмэр оруулж чадна. Чадсан ч гэж боддог. Манай орны цөмийн зэвсэггүй&nbsp; бүсийн статусыг НҮБ-ын Аюулгүйн Зөвлөлийн байнгын таван гишүүн тавуулаа баталгаажуулж гарын үсгээ 2012 оны 9 дүгээр сард зурсан. Мөн Монгол&nbsp; улс энэ бүс нутгаас Европын аюулгүй байдал , хамтын ажиллагааны байгууллагын бүрэн эрхт гишүүнээр анх удаа элсэж чадлаа. Манай орон өнөөдөр олон улсын ардчиллын хөдөлгөөний даргалагч хийж байна. Хэдэн жилийн өмнө зүүдэнд ч ороход бэрх байсан амжилтууд шүү.&nbsp;</span><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><strong style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Тийм ээ, бид ийм байх ёстой. Гэхдээ бас аялагч Ерөнхийлөгч гэж таныг шүүмжилж байгаа?&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;</strong><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><span style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Шүүмжлэх бол хүний эрх. Энэ бол Монголын давуу тал. Монголд намайг явж байхад Элбэгдорж явж байна, Ерөнхийлөгч явж байна гэж хардаг. Гадаадад бол Монгол явж байна гэж хардаг. Ерөөсөө л Монгол улсын төлөөлөл явж байна гэж хардаг байхгүй юу. Өөр нэг юм би хэлэх гэсэн юмаа. Монгол бол дэлхийд ганцхан улс биш. Гэхдээ ОХУ, БНХАУ хоёрын хүрээлэлд ганцаар оршдог орон. Монгол улс&nbsp; үнэлэмжээрээ, эдийн засгийн харилцаа холбоогоороо, улс төрийн, хүмүүнлэгийн харилцаа холбоогоороо&nbsp; олон улстай, олон эрх ашигтай&nbsp; хамааралтай болох тусам Монголын тусгаар тогтнол баталгаажиж байдаг. Монголын бие даасан байдал баталгаажиж явдаг юм. Гадаад харилцаа бол манай улсад маш чухал.&nbsp;</span><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><strong style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Та бол Монгол улсын тэргүүн дипломатч. Аливаа орон төрийн тэргүүнээ ингэж авч үздэг. Манай орноос хөршүүдтэйгээ харилцах харилцаа ямар байна вэ?</strong><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><span style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">- Монголын нэрийг гадаад улс орон, олон улсад төлөөлөх тэр онцгой бүрэн эрх Төрийн тэргүүнд ноогддог. Би боддог юм. Бид эн тэргүүнд хоёр хөрштэйгөө итгэлцсэн, маш&nbsp; найрсаг, хамтын ажиллагаагаа үргэлж бэхжүүлж байх ёстой. Бидний хоёр хөрштэйгөө харилцах харилцаа Монголд хамгийн чухал харилцаа. Манай хоёр хөрш бол манай улсын аюулгүй байдал, гадаад бодлогын анхдагч орчин.&nbsp; Бид энэ хоёр хөрштэйгөө харилцан ашигтай хамтын ажиллагааг идэвхтэй хөгжүүлэх ёстой. Бид хөршүүдтэйгээ хамтдаа хөгжих ёстой. Бид энэ хоёр хөршдөө бас нэг зүйлийг ойлгуулах ёстой. Монгол улс идэвхтэй гадаад&nbsp; харилцаатай байх нь зөв. Гуравдахь талаас Монголд хөрөнгө оруулалт орж ирэх нь сайн. Тэгэх юм бол Монголын нийгэмд бүтээгдэх баялаг нэмэгдэнэ. Тэгэхээр манай хоёр хөршийн Монголтой харилцан ашигтай ажиллах боломж өснө, орон зай улам л нэмэгдэнэ. Би нэг сонин баримт хэлье. Зарим хүн санадаг юм билээ. 2005 онд би Ерөнхий сайд байхдаа&nbsp; УИХ- д нэг үг хэлж байсан. “Энэ оноос эхлээд Монгол улсын дотоодын нийт бүтээгдэхүүн триллион төгрөгөөр тоологдох боллоо. Үүнийг орчуулах юм бол их наяд юм байна” гэж. Одоо бол бүгдээрээ их наяд, гээд яриад сурчихаж. Тэр үед байсан нэг их наяд, өнөөдөр 13 их наяд болчихсон байхгүй юу. Монголын эдийн засаг дахиад 10 жилийн дотор 100 их наяд болох боломжтой. Тэр хэмжээгээр Монголтой харилцан ашигтай хамтын ажиллагаа хөгжүүлэх боломж өснө. Монголчуудын эдийн засгийн байдал сайжраад л байх юм бол хөрш айлын амьдралд сайнаар л нөлөөлдөг. Ийм байдлаар хоёр хөрштэйгээ, бусадтай харилцах харилцааг харж байгаа.&nbsp;&nbsp;</span><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"></p><div style="margin-bottom: 0px; padding: 0px; color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: center;"><strong>МУУ ХҮН ХҮҮХДИЙНХЭЭ ХООЛЫГ БУЛААДАГ. МУУ ТӨР ИРГЭНИЙХЭЭ ЭРХИЙГ БУЛААДАГ<br></strong></div><p><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><strong style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Гадаадад Монголын үзэгдэх нэр нүүрийн талаар таны баримталж байгаа байр суурийг сонслоо. Та дотооддоо орон нутгийн эрх, хүний эрхийн талаар бүхэл бүтэн цогц бодлого явуулсан. Ямар өөрчлөлт гарав аа?</strong><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><span style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Том. Арван жилийн өмнө нийт аймгуудад өгч байгаа төсөв ойролцоогоор 20 тэрбум төгрөгөөс хэтэрдэггүй байсан. Өнөөдөр зөвхөн орон нутгийн хөгжлийн санд өгч байгаа мөнгө 246 тэрбум төгрөг болсон. Дээр нь татварын тодорхой төрлүүд орон нутагт шилжих&nbsp; учиртай. Мөн баялагаа мэдэх түүнээсээ хүртэх эрх нь орон нутагт байх ёстой. Яагаад энэ эрх шилжих ёстой вэ гэхээр хүнээр дамжсан эрх хүнд наалддаггүй юмаа . Энгийнээр л хэлье. Хүний жаргал хүнд наалддаггүй. Миний эрхийг л надад өгчих. Би даргаар эрхээ мэдүүлэх биш зүгээр л өөрөө л мэдье. Болоо. Тэгэхээр энэ эдийн засгийн эрх, боловсон хүчний эрх гэдэг бол орон нутгийн эрхийн үндэс нь юм л даа. Муу хүн хүүхдийнхээ хоолыг булаадаг. Муу төр&nbsp; иргэнийхээ эрхийг булаадаг байхгүй юу. Нөгөө талд нь сайн хүн бол хүүхдийнхээ хоолыг бэлдэж өгдөг, хуримтлал бэлдэж өгдөг. Ажилтай болгодог. Сайн төр бол иргэнээ улам эрхтэй болгодог, улам сайхан амьдрахад нь тусалдаг. Үнэндээ хорь гаруй жил манай иргэд, орон нутгийнхан эрхийн хувьд бариу гуталтай л явлаа. Хөл нь холгож явлаа. Хөлийг нь холгодоггүй хөлд нь таарсан гутлаа авч өмсөх тэр боломжийг бид иргэддээ өгөх хэрэгтэй байгаа юм.&nbsp;</span><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><strong style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Нөгөө талдаа Ерөнхийлөгч өө, энэ чинь халамжийн бодлого шүү дээ.&nbsp;&nbsp;&nbsp;</strong><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><span style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Иргэн нь эрхгүй нийгэмд төр нь халамжийн болоод байдаг байхгүй юу. Хүмүүс бүгд шүүмжилдэг. Бэлэн мөнгө хүмүүст тараагаад байна аа. Энэ залхууралдаа дасгаад, Монгол үндэстэнг устгах, муутгах ийм бодлого болж хувирлаа гэж та нар шүүмжилдэг. Энэ яг үнэн. Баялгаа бий болгоод, тэр баялагаасаа татвар аваад түүнийгээ захиран зарцуулдаг тэр эрхийг нь иргэддээ өгөөгүй учраас мөнгө тараагаад байгаа юм. Тэр мөнгөө, баялгаа өөрсдөө олоод, татвараа өөрсдөө бий болгоод, төсвөө өөрсдөө бүрэлдүүлээд явах эрхийг нь өгчихсөн бол энэ мөнгийг тараахгүй байхгүй юу. Одоо ойлгогдож байгаа биз дээ. Тийм тараах мөнгө төрд олдох ч үгүй. Тэгэхээр иргэн нь эрхгүй нийгэмд төр нь халамжийн болж хувирдаг. Иргэн нь эрхтэй нийгэмд төр нь үйлчилгээний болж хувирдаг. Нэмж хэлэхэд манай орон нутгийнханд ямар эрх үлдсэн бэ гэхээр өнөөдөр телевиз үзэх л эрх үлдсэн байгаа. Улаанбаатарынхны шоуг үзэх. Улаанбаатарт болж байгаа хэвлэлийн бага хурал, мэдэгдэл хийгчдийг үздэг. Манай нийгэмд мэдэгдэл хийгчдийн хэнээ хэтэрлээ шүү дээ. Энэ байдалд хэвлэлийнхний&nbsp; бүр дургүй хүрдэг байх гэж би боддог юм.&nbsp;</span><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><strong style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Яагаад очоод шавж суугаад байдаг юм, би бас гайхдаг ?</strong><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><span style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Хэдэн хэнхэгтэй улсууд гарч ирээд мэдэгдэл хийгээд байдаг. Тэгээд л нэг тийм хурлаар, хурлын дараах мэдэгдлээр манай ажил явж байгаа. Яг үнэндээ бүтээн байгуулалтаар, бүтээлээр өнөөдөр ажил хэмжигдэхээ больсон. Юм бүтээх гэж байгаа улсуудаа очиж хорлож зогсоочихоод, тэгээд өөрсдөө мэдэгдэл хийгээд. Энэ улс төр чинь буруу яваад байна. Бид нар бүгдээрээ нэг ийм буруу орчинд орчихлоо. Буруу өндгөн дотор яваад орчихлоо. Одоо өндгөө хагалж гадагшаа гаръя аа. Арай өөр өнцгөөр амьдралыг харъя.&nbsp;</span><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><strong style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Эмэгтэйчүүдийн эрхийн асуудал дээр таны нөмөр нөөлөг үнэхээр их байлаа. Бид танд талархах ёстой.</strong><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><span style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-УИХ-д орж ирсэн 11 эмэгтэй сайн ажлаасай гэж бодож байгаа. Энэ эмэгтэйчүүд хүүхдийн эрхийг,&nbsp; эмэгтэйчүүдийн эсрэг хүчирхийлэлийг түлхүү яриасай. Энэтхэгт ямар шуугиан болж байна. Яг энэ шиг босгож тавиасай. Эмнэлгийн, цэцэрлэгийн, сургуулийн асуудал, тэр хүүхдийн эмч, хүүхдүүдийн төрөх гээд олон асуудлуудыг хөндөөд хөндөөд тавиасай. Эдгээрийн цаана Монголын асар том асуудал шийдэгдэж байгаа юм. Нийгэм маань өөрөө илүү хүнлэг болж байгаа байхгүй юу. Энэ үйл ажиллагаанд манай эмэгтэйчүүд хувь нэмэр оруулж чадна. Оруулаад эхэлж байгаа гэж би хувьдаа бодож байна. Хамгийн гол нь энэ 11 эмэгтэй яаж ажиллахаас дараа нь УИХ-д хичнээн эмэгтэй сонгогдох нь шалтгаална. Тийм учраас энэ 11 эмэгтэйгийн одоогийн үүрч байгаа ачаа өмнө нь байсан цөөн эмэгтэйн үүрч байснаас&nbsp; илүү. Хариуцлага нь илүү. Би нэг үг хэлэх дуртай. Гэрийн ажилд түүртдэггүй эмэгтэй, төрийн ажилд ер ажрахгүй ээ гэж. Манай бүсгүйчүүд тийм л харагдаж байгаа юм.&nbsp;</span><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><strong style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Засгийн газрын хурал дээр утааны асуудлаар өргөн хэлэлцүүлэг хийсний дараа та бид хоёр уулзлаа. Сэдэв нь ч халуухан, таны шахалт шаардлага ч халуухан байлаа.&nbsp;</strong><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><span style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Тэр тухай нэгэнт Засгийн газрын хурал дээр ярьчихсан учраас ярих шаардлагагүй гэж бодож байна. Ганцхан зүйлийг нэмж хэлэхэд би энэ агаарын бохирдлын эсрэг хуулийг санаачилж оруулж байхдаа хариуцлагын асуудал их чухал гэж бодож бүр тусад нь нэг зүйл оруулсан юм. Хэрвээ энэ агаарын бохирдол буураагүй бол, жилээр нь дүгнээд, хэмждэг багажаар нь хэмжээд буураагүй бол тэр дүүргийн даргатай, тэр хорооны даргын буруутай үйл ажиллагаанаас болсон бол тэр хорооны даргатай, Нийслэлийн засаг даргатай, тэгээд бүр Засгийн газрын асуудал хариуцсан гишүүнтэй, бүр томруулаад Засгийн газартай хариуцлага тооцдог болъё л гэж би оруулсан юм. Хоёр жилийн өмнө. Тэгээд харамсалтай нь тэр хариуцлагатай холбогдсон хэсгийг хасаад хаячихсан юм л даа, Их Хурал. Үнэхээр агаарын бохирдлоос болоод нэг сайд огцорч байгаа бол, нэг дүүргийн засаг дарга энэ асуудлаас болоод өөрчлөгдөж байгаа бол энэ агаарын бохирдол хурдан буурах байж дээ гэж би боддог. Хоёрдугаар цахилгаан станц түшиглэж&nbsp; шахмал түлшний үйлдвэр байгуулах асуудалд хариуцлагагүй этгээдүүд нөгөө л нэг хариуцлагагүй байдлаараа хандсан.&nbsp; Хог оруулж ирээд шахчихсан. Ямар ч техникийн горим хангагдаагүй учраас одоо үйлдвэр нь байхгүй. Хэрэв тэр үйлдвэр ашиглалтанд орчихсон бол энэ жил агаарын бохирдол Улаанбаатар хотод 50 хувь буурах байсан. Утааны бохирдлоос гарах нэг арга зам бол Монголын нөхцөлд хагас кокс байгаа юм. Гэтэл тэр үйлдвэрийг ийм хариуцлагагүй этгээдүүд хоёр жил зогсоосноос болоод хэдэн эцэг эхийн хүүхэд нь зулбаж, хэдэн ураг гажигтай төрж, хичнээн хүн энэ утаанаас үүдэлтэй өвчлөлөөр өвдөж байна. Хичнээн айл өрх хохирч байна. Үүнийг ингэж л зүрхэндээ ойрхон харах юм бол манай төрийн ажил, энэ бохирдлын асуудал шийдэгдэх юм л даа. Үүний цаана нөгөө л яриад байгаа хариуцлагын л асуудал байж байгаа. Тэгэхээр энэ асуудлыг бид заавал дахин дахин хөндөж ярих шаардлагатай. За ингээд дуусгая. Хангалттай олон асуултад хариулж, удаан суулаа.</span><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><strong style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br>-Одоо нэг л асуулт. Та УИХ-д хаалттай мэдээлэл хийсэн гэсэн. Би сэтгүүлч хүн. Тэнд юу ярьсан сонин байна. Хүмүүс янз бүрээр л ярих юм. Та ямар сэдвээр ярьсан бэ?</strong><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><span style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Аюулгүй байдлын сэдвээр ярьсан. Сэдэв нь нээлттэй, агуулга нь хаалттай.&nbsp;</span><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><strong style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Аюулгүй байдал гэж яг юу вэ, та нэг хэлээч?</strong><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><span style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Би хариулъя. Наян настан цочихгүй, найман настан айхгүй амьдрах тэр орчныг л, тэр нөхцлийг л аюулгүй байдал гэж байгаа юм. Бидэнд иргэнээсээ нуух юм байхгүй. Гэхдээ бид энэ дэлхий дээр ганцаараа байгаа улс биш. Бид бас төрийн хувьд төрийн бодлогын хувьд хурлаа хааж байгаад ярих зүйл байна. Ер нь нууцаа, технологийн нууцаа сайн хадгалж чадсан улс орон илүү хурдан хөгжсөн байдаг шүү дээ. Тэгэхээр бас улсын хөгжил чинь тэр нууцын хадгалалт, хамгаалалттай ч харилцан уялдаатай байх сонин зүй тогтол бий. Нөгөө талаас нь хэлье. Хийх юмтай орон, нуух юмтай байдаг юм. Тэгэхээр Монгол бол хийх юмтай орон болж хувирч байна. Тэгж хар.</span><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><img id="8293" src="http://resource.baabar.mn/baabar/ganchimeg/photo/2013/2/afef905c9febd466/7b8ee4f020631ecfgreat.jpg" height="709" hspace="10" vspace="5" width="600" style="border-style: none; margin: 10px; color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"></p><div style="margin-bottom: 0px; padding: 0px; color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: center;"><strong><br>МОНГОЛЧУУДЫН ЦАГ ДАХИАД ИРЖ БАЙГАА<br></strong></div><p><strong style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br>-Сайхан хариулт байна. Ахиад нэг гоё асуулт асуугаад дуусгая. Та бол тамирчдыг баярлуулсан түүхэн шийдвэр гаргасан хүн. Үнэхээр бид нар медаль авчрахаар нь&nbsp; бүгдээрээ баярлачихаад сарын дараа мартчихдаг. Гэтэл та бол сар бүхэн ард түмэн чинь чиний энэ гавъяаг мартахгүй шүү гэж урамшуулал өгдөг болсон. Энэ үнэхээр&nbsp; гайхалтай байлаа. Үнэхээр Монголын залуу үеийнхэнд, Монголчуудад өгсөн их урам байлаа.&nbsp;<br></strong><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><span style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">&nbsp;-Тамирчдын гавьяа дэвжээн дээрээ тэмцээн хаагдахад дуусах ёсгүй. Олимп дэлхийн тэмцээний гавьяа бол улсынхаа нэртэй цуг үлддэг эд. Улсын нэр мөнх. Тэр сайн нэрэнд оруулсан тамирчдын хувь нэмрийг насан туршид нь үнэлж урамшуулах нь зөв. Бас чадалтай, эрдэмтэй, авьяастай шинэ үеийнхэндээ зорилготой байх, амжилт нь баталгаатай байх боломжийг төр, ард түмэн нь өгч байна.</span><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><strong style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Та зорилго мөрөөдлийн тухай сайхан үг хэллээ.Улсаараа бүгдээрээ нэг зорилго мөрөөдөлтэй байж болох уу?</strong><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><span style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Бололгүй яахав. Заавал нэг хариулахаас аргагүй юм асууж байна шүү. Ойрын 20-30 жилд Монгол хүн баянаараа дэлхийд эхний 20-д оръё. Монголын нийгэм шударгаараа, цэврээрээ, хүн ажиллаж амьдрах боломжоор бас эхний 20-д оръё. Зарим үзүүлэлтээр бид нэг рүү орчихсон байгаа. СNN-ий санал асуулгыг сонссон байх. Монгол улс хүмүүсийн хамгийн их очихыг хүссэн орноор шалгарсан шүү дээ. Энэ бол гайхамшигтай үзүүлэлт биз дээ. Монголын батаарын хэрэг АНУ-д 2012 онд гарсан хамгийн хачирхалтай хэргээр тодорч байгаа шүү дээ. (инээв)</span><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><strong style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Гэхдээ л гоё байна.</strong><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><span style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Тийм. Спортын тал дээр миний санааг олон хүмүүс маш зөв ойлгосонд би их баярладаг. Түүний дотор манай Бат-Үүл. Асар их зөв ойлгосон. Ойрын 20-хон жилийн дотор Монголын нийслэл дэлхийн сайхан орчинтой нийслэлүүдийн тоонд дөхөөд оччих юм бол бид энэ спортын том наадмуудыг авах боломжтой байгаа юм. Надад заримдаа зөн юм уу бусдын санаанд оромгүй зүйлс орж ирдэг. Заримдаа би энэнийг сайн зөн гэж боддог. Би биелээсэй гэж бодож байна. Олимпын хорооны ерөнхийлөгчтэй уулзаад миний хийсэн алхмын тухай чи их асууж байсан. Би урьд шөнө нь бодоод л хоносон. Би нэг удаа хэлж байсан. Монголоо бодож сэрлээ гэж. Ер нь л өглөө болгон хийх ажлаа бодож сэрдэг. Тэгээд би бодож байсан юм. За, би Олимпийн хорооны ерөнхийлөгчтэй уулзана. Ерөөсөө Монгол улс тэдэн онд олимп авъя гэсэн сайхан мөрөөдлийн гэрээ байгуулаад ирье гээд. Зуны олимпод манай Улаанбаатар 2032 онд нэрээ дэвшүүлээд үзэг. За, авч чадахгүй байж магадгүй. Дахиад 2036 онд нэрээ дэвшүүлээд үзэг. Авч чадахгүй байж магадгүй. 2040 онд авах ёстой гэж бодсон. Тэгээд л би тэгж бичсэн юм. Зуны олимпийг 2040 гэж бичсэн байна. Наана нь Азийн тоглолт гэж байгаа юм. ( Тэр үеийн дэвтрээ гараж үзүүлэв. Их танил дэвтэр байнаа) Тэгэхээр Азийн тоглолтыг 2018 онд авах гэж бид нэрээ дэвшүүлье. Тэгээд 2022 онд авъя. Урьд нь нэр дэвшүүлээд чадахгүй бол дахиад дэвшүүлж болно. Сонгуультай л адилхан. Гэтэл бас Ази дотроо зүүн Азийн тоглолт гэж байгаа юм. Зүүн Азийн тоглолтыг би 2017 онд авчих юмсан гэж бодож байна. Одоо манай олимпийн хороо төлөвлөгөө гаргаад энэ зүүн Азийн тоглолтыг авахын төлөө ажиллах хэрэгтэй.&nbsp;&nbsp;</span><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><strong style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Хөл бөмбөгийн мөрөөдлөө бас та тэр үед явж байхдаа ярьж байсан.</strong><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><span style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Улс төрөөс гадна миний цагийг авдаг зүйл бол хөл бөмбөг. Би үнэхээр энэ хөл бөмбөг гэдэг юмнаас сэтгэлийн таашаал авч амьдардаг. Хөл бөмбөгийг үзэх, хөл бөмбөгийг сонирхох, хөл бөмбөгт дурлах гэдэг бол миний амьдралын нэг хэсэг. Надад зөвхөн гадаадад балиашигладаг&nbsp; хөл бөмбөгийн багууд байдаг&nbsp; төдийгүй, Монголд бас дэмждэг хөл бөмбөгийн баг байгаа. Миний өөрийн бүр авч явдаг баг байгаа. Би заавал нэрлээд, энэ тэндэх гавъяа зүтгэлээ яриад байх шаардлага байхгүй гэж бодож байна. Жишээлбэл байт сурын төрлийг би байнга дэмжиж авч явдаг. Тэгэхээр хөл бөмбөгийн дэлхийн аваргыг би 2050 онд авъя гэж байгаа юм. Олон улсын хөл бөмбөгийн холбооны ерөнхийлөгчтэй мөрөөдлийн гэрээнд гарын үсэг зурчихсан.&nbsp;</span><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><strong style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Хөл бөмбөгийн дэлхийн аварга шүү дээ. Хэцүү сонсогдож байна.</strong><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><span style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Монгол улсын нийслэл Улаанбаатар хот 2042 онд нэг нэрээ дэвшүүлнэ. 2046 онд дэвшүүлнэ. Бас нэлээн дөхнө, аман хүзүүднэ. 2050 онд авна. Бас Азийн цом гэж байдаг юм. 2027 онд Монгол Улс нэрээ дэвшүүлнэ. Нэлээн дөхнө, 2031 онд дахиад нэрээ дэвшүүлнэ аман хүзүүднэ. 2035 онд Азийн цомыг авна гэж. Тэгэхээр бүгдээрээ сайхан мөрөөдөлтэй амьдаръя. Улсаараа мөрөөдөлтэй болъё. Мөрөөдөл гэдэг бол зорилго бий болгодог. Зорилгодоо хүрэх үйл ажиллагааг&nbsp; бодлого гэж нэрлэдэг юм. Түүнийг төр нь гаргадаг. Монголчууд зорилгодоо хүрэх боломжтой. Би үл бүтэх ямар нэг “изм” байгуулах тухай яриагүй байна. Олимп, хөл бөмбөгийн төрлийн тэмцээнийг Монголдоо зохион байгуулах тухай л ярилаа. Дэлхийд хамгийн том гүрэн байгуулж явсан хүмүүсийн хойч үе ийм зорилго тавихад хэн гайхах билээ. Монголчуудын цаг дахиад ирж байгаа. Би хувьдаа үүнд итгэдэг.&nbsp;</span><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><strong style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">- Таны энэ өөдрөг, халуун, гэрэл үсчүүлсэн үгс тэр чигээрээ дуудлага шиг буудаг. Бос гээд татах шиг л тийм хүчтэй мэдрэмж ард иргэдэд төрдөг байх. Үнэндээ цаг гаргаж ярилцсанд, манай сонины уншигчдад ийм том хүндэтгэл үзүүлсэнд баярлаж байна.&nbsp;<br></strong><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><span style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">-Хааяа ярилцаж суухад сайхан ш дээ.</span><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><em style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><strong>-Баярлалаа. Танд амжилт хүсье.</strong></em><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><strong style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><em>Хориод жилийн хугацаанд түүнтэй олон удаа ярилцлагын ширээний ард сууж явжээ. Өнгөн дээрээ тэгтэл дотносч сүйд болохгүй, заримдаа бүр шал өөр хүн болчихсон ч юм шиг санагдаж “зэвүү” хүргэх. Заримдаа олон жилийн тэртээ алга болсон аав шиг минь голоос ягуухан халуун бүлээн зүйл юу юугүй өгсүүлсэн “хэцүү” зэм өгч хамгийн ойроос хашраах.&nbsp;<br><br>Миний бодлоор тэр монголчуудын хамгийн их таньсан хүн. Таньсан хүн ямар ч цаг үед таньсан л хүн байдаг. Унаж босч, тэмцэж, түүчээлж, сэрээж явсан түүх түүнийх. Тэр бидний өмнө халирч, халгаж няцаж, эргэж буцаж үзээгүй. Идэж ууж, түйвээж үймрүүлж явсангүй. Тийм болохоор магнай тэнүүн инээсээр л уяан дээр бууж байдаг. Хаалга сэв хийтэл татаад орж ирдэг. Ийм л юм.&nbsp;&nbsp; &nbsp;</em></strong><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><br style="color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"></p><div style="margin-bottom: 0px; padding: 0px; color: rgb(54, 54, 54); font-family: arial, helvetica, clean, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: right;"><strong>Ярилцсан Б.ГАНЧИМЭГ</strong></div> /media/elbegdorj/content/gadaadHariltsaa/БанГиМүн_3.jpg 2012,12,21 <a href="/%D1%85%D1%83%D1%83%D0%BB%D1%8C-%D1%8D%D1%80%D1%85-%D0%B7%D2%AF%D0%B9%D0%BD-%D1%88%D0%B8%D0%BD%D1%8D%D1%87%D0%BB%D1%8D%D0%BB-%D0%BD%D1%8C-%D0%B0%D1%80%D0%B4-%D1%82%D2%AF%D0%BC%D0%BD%D0%B8%D0%B9-%D0%BD%D1%83%D1%80%D1%83%D1%83%D0%B3-%D1%82%D1%8D%D0%BD%D0%B8%D0%B9%D0%BB%D0%B3%D1%8D%D0%B6-%D0%B0%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%BD-%D1%82%D1%83%D1%88%D0%B0%D0%B0%D0%BB%D1%82%D0%BD%D1%83%D1%83%D0%B4%D1%8B%D0%BD-%D0%BD%D1%83%D1%80%D1%83%D1%83%D0%B3-%D0%B1%D3%A9%D1%85%D0%B8%D0%B9%D0%BB%D0%B3%D3%A9%D0%BD%D3%A9/">Хууль эрх зүйн шинэчлэл нь ард түмний нурууг тэнийлгэж, албан тушаалтнуудын нурууг бөхийлгөнө</a> <p></p><p class="MsoNormal" align="right" style="margin-bottom:0in;margin-bottom:.0001pt; text-align:right;line-height:normal"><span lang="MN" style="font-family:" arial","sans-serif";="" mso-ansi-language:mn"=""><img src="/media/elbegdorj/content/2013/01/13.jpg" style="">Монгол Улсын Ерөнхийлөгч Цахиагийн Элбэгдорж</span><span style="font-family:" arial","sans-serif""=""><o:p></o:p></span></p> <p class="MsoNormal" align="right" style="margin-bottom:0in;margin-bottom:.0001pt; text-align:right;line-height:normal"><span lang="MN" style="font-family:" arial","sans-serif";="" mso-ansi-language:mn"="">&nbsp;МҮОНТ-ийн цаг үе, үзэл бодол нэвтрүүлэгт оролцож,</span><span style="font-family:" arial","sans-serif""=""><o:p></o:p></span></p> <p class="MsoNormal" align="right" style="margin-bottom:0in;margin-bottom:.0001pt; text-align:right;line-height:normal"><span lang="MN" style="font-family:" arial","sans-serif";="" mso-ansi-language:mn"="">&nbsp;сэтгүүлчдийн тавьсан асуултад хариулав<o:p></o:p></span></p> <p class="MsoNormal" align="right" style="margin-bottom:0in;margin-bottom:.0001pt; text-align:right;line-height:normal"><span lang="MN" style="font-family:" arial","sans-serif";="" mso-ansi-language:mn"="">&nbsp;</span></p> <p class="MsoNormal" style="text-align:justify"><b><span lang="MN" style="font-family:" arial","sans-serif";mso-ansi-language:="" mn"="">МҮОНТ-ийн сурвалжлагч Ц.Алтанцэцэг: -Өнөөдөр их онцлог өдөр. Яагаад гэвэл өнөөдөр 12 дугаар сарын 21. Энэ өдрийг дэлхий нийтээрээ хүлээж байсан. Та энэ өдрийг хэрхэн хүлээж байв? Таныг энэ өдөр хотод байхаасаа зугтаагаад хөдөө явчихсан гэсэн цуу тарсан байсан. <o:p></o:p></span></b></p> <p class="MsoNormal" style="text-align:justify"><span lang="MN" style="font-family: " arial","sans-serif";mso-ansi-language:mn"="">-Ер нь 21-ний талаар он гармагц л хүмүүс дэлхий нийтээрээ ярьж, кино хүртэл гаргаж байсан. Олон хүн анхаарлаа хандуулж байсан, тэдний адил анхаарч байсан. Сүүл рүүгээ&nbsp; 21 дөхөөд ирэхээр санаа зовоосон асуудлууд гарах вий гэж бодож твитерээр жиргээчид хүмүүстэйгээ байнга харилцаж, “шинжлэх ухаанд итгэ, тайван байцгаа, өөртөө, бас амьдралын туршлагадаа итгэ” гэсэн санааг илэрхийлж байсан. Цуурхал бол хурдан тардаг, үнэн бол удаан үлддэг. Тиймээс цуурхал хурдан тарж, хүмүүс айж эмээсэн тал байсан л даа. Телевизийн сэтгүүлчид 20-нд ярилцлага авъя гэж байсан, 21-нд ярилцах нь зүгээр байх гээд ирлээ. Өдөр хоёр цагаас харанхуй болно гээд байсан, зүгээр л байна шүү дээ. <o:p></o:p></span></p> <p class="MsoNormal" style="text-align:justify"><b><span lang="MN" style="font-family:" arial","sans-serif";mso-ansi-language:="" mn"="">Ийгл телевизийн сурвалжлагч Б.Жаргалмаа:-Та хэр эмээж байсан бэ? Цуурхалд &nbsp;хэр итгэсэн бэ?<o:p></o:p></span></b></p> <p class="MsoNormal" style="text-align:justify"><span lang="MN" style="font-family: " arial","sans-serif";mso-ansi-language:mn"="">-Би итгээгүй. Төрийн тэргүүний хувьд 21-нд телевизээр “Тайван бай, маргааш нар манддагаараа мандана, шинэ өглөө болно” гэж хэлэхээр ирсэн юм. Ер нь эндээс сургамж авах зүйл байна. 2013 онд хүмүүс илүү их дэлхийгээ хайрласан, амьдралын үнэ цэнийг илүү их мэдэрсэн байх болов уу гэж&nbsp; бодож байна. Дэлхий ингээд амархан сөнөчихдөг бол хүмүүс хөөрхий дэлхийгээ тавиад туучих шахлаа шүү гэх байсан байх. Гэхдээ юм&nbsp; хоёр талтай. Хүүхдүүд нь аав, ээжтэйгээ хамт нэг дороо цайгаа уугаад удаан уулзаагүй хүмүүс учирна гэдэг муу биш л дээ. Энэ мэт сайн тал ч байгаа л байх. Тиймээс хүүхдээ дуудсан, хамтдаа сууж байгаа хүмүүсийг буруутгах ямар ч арга байхгүй. <o:p></o:p></span></p> <p class="MsoNormal" style="text-align:justify"><b><span lang="MN" style="font-family:" arial","sans-serif";mso-ansi-language:="" mn"="">ТВ-5 телевизийн сэтгүүлч Э.Дагиймаа:-Цуурхлаас зарим өндөр настан санаа зовж, бие нь муудах явдал байж болно. ОХУ гэхэд цуурхал тараасан хүмүүстээ хариуцлага тооцож байна. Ер нь хариуцлагын тогтолцоо байх ёстой болов уу. Монголд ийм зүйлийг давтуулахгүйн үүднээс цуурхал тараагч, түүнийгээ далимдуулан бизнес хийдэг хүмүүсийг яах вэ?<o:p></o:p></span></b></p> <p class="MsoNormal" style="text-align:justify"><span lang="MN" style="font-family: " arial","sans-serif";mso-ansi-language:mn"="">-Миний бодлоор ийм цуурхлыг далимдуулан хулгай хийх, хүний эрх чөлөөнд халдах гэх мэт гэмт үйлдэл гарвал хуулиараа зохицуулагдах ёстой. Хууль хяналтынхан ажиллаж байгаа. Хоёр гурав хоногийн өмнөөс би хууль хяналтынхан болон албаны бусад хүмүүстэй уулзаж, хараа хяналттай байхыг анхааруулсан. Цахилгаан тасарлаа гэхэд цуурхалтай холбоогүй, өвлийн хэт их ачааллаас түр тасарч байгаа юм гэдгийг нь ойлгуулаарай. Трансформатороос ч байдаг юм уу, техникийн ямар шалтгаанаас цахилгаан тасарсныг нь мэдээлж байгаарай гэж анхааруулсан. Онцгой байдлын албаныханд ч хэлсэн. Чоно борооноор гэдэг шиг муу хүмүүс хууль бус зүйл хийх вий гэж анхааруулж чиглэл өгсөн. Бас захиргааны хариуцлагын болон бусад хуульд энэ хариуцлагын асуудлыг тусган өөрчлөлт оруулна гэж бодож байна. Амьдрал баян учраас өмнө нь зохицуулалт байгаагүй зүйл гарч ирвэл тэдгээрийг хуульдаа оруулж зохицуулах нь зөв байх. <o:p></o:p></span></p> <p class="MsoNormal" style="text-align:justify"><b><span lang="MN" style="font-family:" arial","sans-serif";mso-ansi-language:="" mn"="">SBN телевизийн сэтгүүлч Ц.Цэрэндолгор:-Өчигдөр таныг Хөвсгөл явах гэж байгаа тухай мэдээлэл хэлсэн. Ямар ажлаар явах гэж байгаа юм бол? <o:p></o:p></span></b></p> <p class="MsoNormal" style="text-align:justify"><span lang="MN" style="font-family: " arial","sans-serif";mso-ansi-language:mn"="">-Ерөнхийлөгч болоод миний нэг тавьсан зорилго бол бүх аймгаар явж ард иргэдтэйгээ уулзах явдал байсан. Бүх аймгаараа ч явсан, иргэдтэйгээ, хилчидтэйгээ ч уулзаж ярилцсан. Гэхдээ цөөнх болсон хэдэн хүн үлдчихсэн байсан. Тэд бол цаатанууд. Монголын төрийн тэргүүнүүдээс яг урцан дээр нь очиж уулзаж байсан тохиолдол үгүй юм билээ. Тэгээд аль ноднин төлөвлөхдөө энэ сарын 18-19-ний үеэр очихоор тусгасан байсан. Ингээд байж байтал нөгөө 21 нь ч ойртчихлоо. Зугтсан барьсан болчих юм болов уу гээд маргааш явахаар төлөвлөөд байна. Бид олуулаа болж хөгжье гэж байгаа. Гэхдээ цөөнхөө орхихгүй. Тэр цаатан хүмүүст ч тулгамдсан асуудлууд байгаа, уулзаад ирье л гэсэн юм.<o:p></o:p></span></p> <p class="MsoNormal" style="text-align:justify"><b><span lang="MN" style="font-family:" arial","sans-serif";mso-ansi-language:="" mn"="">Ц.Цэрэндолгор:Энэ далимд та малчидтай уулзаж, өвөлжилттэй танилцах байх. Тэд маань хотоо харлуулчихгүйн тулд хичээж л байх шиг байна. <o:p></o:p></span></b></p> <p class="MsoNormal" style="text-align:justify"><span lang="MN" style="font-family: " arial","sans-serif";mso-ansi-language:mn"="">-Тэгнэ, тэр байдлыг анхаарна. Одоо 10 гаруй аймагт хүндэрч байна гэж байгаа. Цаашдаа хүндэрвэл эдгээр аймгийн зуугаад сум хамрагдаж магадгүй төлөвтэй. Манай малчид зуд болдгийг мэддэг. Өнөө жил зуданд өмнөхөөсөө илүү бэлтгэлтэй байгаа гэсэн. Би Онцгой байдлын болон Засгийн газрын холбогдох хүмүүстэй ярьж байгаа. Цас нь битүү болсон газарт билчээр гаргахад яаж туслах вэ, өвс ногоогоо ойртуулж чадсан байна уу гээд ярилцаж байхад манай малчдын бэлтгэл сайн, гэхдээ хүндэрч магадгүй гэж байсан. Манай мал&nbsp; тавиад сая болсон. Билчээрийн даац гучаад саяд хүрэлцэхээр байгаа. Тиймээс байгалийн зохицуулалт явагдах нь бий. <o:p></o:p></span></p> <p class="MsoNormal" style="text-align:justify"><b><span lang="MN" style="font-family:" arial","sans-serif";mso-ansi-language:="" mn"="">Э.Дагиймаа: Орон нутгийн эрх мэдлийг нэмэгдүүлэх асуудлаар та чуулган дээр ярьж байсан. Ирж буй оны эхнээс орон нутгийн төсөв хөрөнгө сайжирна. Энэ нь өвлийн хүндрэлийг даван туулахад тус болно байх гэж харж байна. Таны бодлыг сонсмоор байна. <o:p></o:p></span></b></p> <p class="MsoNormal" style="text-align:justify"><span lang="MN" style="font-family: " arial","sans-serif";mso-ansi-language:mn"="">-Бид сонгосон замаа төгс хэрэгжүүлэх хэрэгтэй гэж боддог. Монголын төрийн эрх мэдэл төрийн ордонд төвлөрчихөөд байгаа юм. Үнэхээр ардчилсан, иргэний нийгэм байгуулъя гэж байгаа бол иргэддээ эрх мэдлийг өгөх ёстой. Сумын Засаг дарга боловсон хүчний ч мэдэлгүй, төсвийн ч мэдэлгүй байгаа. Шаардсаар байгаад төсвийн шинэ хуулиар одоо хамгийн бага сум жилдээ 200-гаад сая төгрөг, том сум 700-гаад сая төгрөг зарцуулах эрхтэйгээр авч байгаа гэсэн тооцоо бий. Үүнтэй холбоотойгоор нэг шаардлага тавьж байгаа. Дарга нь шийдэх биш, иргэдээ цуглуулж байгаад ярилц гэж. Дарга шийдэхээр жишээ нь хүн явдаггүй газар гүүр барьчихдаг. Иргэд бол хүүхдийн цэцэрлэгээ барих байх, эмнэлгээ засах байх, сургуульдаа хөрөнгө оруулах байх. Иргэд ингээд шийдчихээр төр засаг, иргэдийн хурал нь мөнгийг нь хуваарилдаг, хянадаг систем рүү оръё гэж байгаа. Төлөөллийн ардчиллаас шууд ардчилал руу илүү явъя гэж байгаа юм. <o:p></o:p></span></p> <p class="MsoNormal" style="text-align:justify"><span lang="MN" style="font-family: " arial","sans-serif";mso-ansi-language:mn"="">Сумандаа амьдарч буй иргэний хүүхэд нь сайхан мэргэжил эзэмшээд хүрээд ирсэн ч ажилгүй сууж байдаг. Тиймээс суманд ажлын орон тоо гарахад эхлээд сумаасаа шалгаруулж тэр хүүхдийг нь төрийн албанд ажиллах боломж олгох хэрэгтэй. Улаанбаатарт хэн сайд, дарга болох үүнд хамаагүй байх учиртай. Сүүлийн үед Засгийн газар нэг хуулийн төсөл оруулахаараа босоо бүтэц гээд л сайд нь томилохоор хийгээд байгаа. Энэ буруу. Асуудлыг бид Орон нутгийн засаг захиргаа, нутаг дэвсгэрийн нэгжийн тухай болон Төрийн албаны хуулиар нэг тийш шийдэх хэрэгтэй. <o:p></o:p></span></p> <p class="MsoNormal" style="text-align:justify"><b><span lang="MN" style="font-family:" arial","sans-serif";mso-ansi-language:="" mn"="">25 телевизийн С.Насанжаргал:-Иргэд маань шууд ардчилалд хэр бэлэн байгаа вэ? Үүнээс гол нь асуудал шийдэгдэнэ шүү дээ. <o:p></o:p></span></b></p> <p class="MsoNormal" style="text-align:justify"><span lang="MN" style="font-family: " arial","sans-serif";mso-ansi-language:mn"="">-Би саяхан нэг хурал дээр сууж байсан чинь бас иргэд хэр бэлтгэлтэй байна хэмээн асууж байсан. Хоёрт “тэр доод шатныхан” гэж хэлж байсан. Би тэгээд “Та нар дээд шатныхан юм уу?” гэж шүүмжилсэн. Яг үнэндээ орон нутаг л үндсэн нутаг бөгөөд дээд шат байхгүй юу. Төрийн ордон юм уу, телевизийн байранд төрсөн хүн гэж байхгүй шүү дээ. Тэр орон нутагт л төрсөн байх учиртай. Тиймээс орон нутагт л хүний үндсэн эрх хэрэгжиж байх ёстой. Монголд хамгийн дээд эрх мэдэл Ерөнхийлөгчид ч, Улсын Их Хуралд ч байхгүй, ард түмэнд л байгаа. Хүмүүсээ сольдог, өөрчилдөг эрх нь ард түмэнд л бий. Яг энэ утгаар нь хэлж байна. Хоёрдугаарт ард иргэдийн боловсрол, мэдлэгтэй холбоотой асуудал гэлээ. Эрхийг нь өгч байж тэр хүмүүс мэдлэгтэй болно. Эхлээд алдаж болно, дараа нь сурна, мэдлэгтэй болно. Нөгөө талаар олон орны ийм туршлага бий. Дээр нь Ерөнхийлөгчийн Тамгын газар маш олон зөвлөмж, төсөл гаргасан. “Иргэний танхим” байгуулсан. Ийм танхим бүх сум, аймагт бий болно. Нөгөө ИТХ-ын нарийн бичгийн дарга нь тэр “Иргэний танхим”-ыг ажиллуулдаг хүн болно. ИТХ нь иргэд цуглаагүй байхад тэднийг төлөөлж хаяа тэр иргэдийн шийд гэсэн асуудлыг шийддэг болно. Бүх зүйл ингэж явна. Нэг Ерөнхийлөгч&nbsp; орон нутгийн эрх, “Иргэний танхим” гэж ярьж байхад дараагийн Ерөнхийлөгч эсрэг өөр зүйл ярихгүй. Бодлого, үйл ажиллагаа уламжлагддаг сайн тогтолцоо л үлдээхийг хүсч байна. Энэ бол миний ажиллаж байхдаа тогтоож үлдээх өв. <o:p></o:p></span></p> <p class="MsoNormal" style="text-align:justify"><b><span lang="MN" style="font-family:" arial","sans-serif";mso-ansi-language:="" mn"="">Ц.Цэрэндолгор:Эрх мэдлийн хажуугаар хариуцлагын тогтолцоог яаж зохицуулах вэ?<o:p></o:p></span></b></p> <p class="MsoNormal" style="text-align:justify"><span lang="MN" style="font-family: " arial","sans-serif";mso-ansi-language:mn"="">-Эрх мэдлийг өгөөд эрхээр хариуцлагыг нэхдэг хүмүүс нь ард иргэд болно. Албан тушаалтнууд нэг нэгнээсээ нэг их хариуцлага нэхэж чаддаггүй шүү дээ. Жишээ нь Засгийн газрын гишүүнийг огцруулна гээд УИХ-д 3-4 удаа оруулаад чаддаггүй л биз дээ. УИХ-ын гишүүн гэмт хэрэг үйлдсэн байж магадгүй гэхэд хамгаалсаар байгаад аваад гардаг. Дараа нь дахиад л нэр дэвшүүлдэг. Дарга даргадаа, сайд доод албан тушаалтандаа хариуцлага тооцож буй юм алга. Хааяа нэг үзүүлбэр маягийн юм хийдэг. Тэгэхээр энэ хариуцлагыг хэн тооцож чадах вэ гэвэл иргэд л чадна. Шийдвэр гаргаад гүйцэтгэж чадахгүй бол хариуцлага тооцоод явуулдаг болох хэрэгтэй. Манайхан хууль, дүрэмд дарга ийм ч эрхтэй, тийм ч эрхтэй гээд заадаг атлаа хариуцлагын талаар ганц хоёр зүйл дурдаад л орхидог. Өөрөөр хэлбэл ямар буруу үйлдэл гарвал ямар хариуцлага тооцох нь тодорхой байдаггүй. Бүх хуульд даргын эрхийг биш, хариуцлагыг, бас төрийн үүргийг зааж өгье гэж яамдтай ярьж байгаа. <o:p></o:p></span></p> <p class="MsoNormal" style="text-align:justify"><b><span lang="MN" style="font-family:" arial","sans-serif";mso-ansi-language:="" mn"="">Ц.Алтанцэцэг:-Та Ерөнхийлөгч болсноосоо хойш хичнээн хууль өргөн барьж, хэд нь батлагдаад байгаа вэ? Яагаад үүнийг асууж байна гэхээр төрийн ордонд “Шүүх эрх мэдлийн шинэчлэл” гэсэн үндэсний чуулган хийж, өчнөөн асуудал ярьсан. Таны багц хуулиудын төсөл юу болсон бэ? Батлагдсан хэдийнх нь хэрэгжих хугацаа хэвээрээ юу?<o:p></o:p></span></b></p> <p class="MsoNormal" style="text-align:justify"><span lang="MN" style="font-family: " arial","sans-serif";mso-ansi-language:mn"="">-Зургаан хууль батлагдсан. Хэрэгжих хугацааг наашлуулж байгаа. Дахиад арваад хуулийн төсөл бэлтгэж байна. Зөвхөн шүүх эрх мэдэл, цагдаагийн хууль гэхэд л 16-18 хуулийн төсөл бэлтгэх хэрэгтэй болж байна. Манай Тамгын газар хууль боловсруулдаг газар шиг болчихсон байсан. Хууль боловсруулаад Хууль зүй, дотоод хэргийн яамтайгаа ярихаар өөрчлөлтөө хийчихсэн гээд хоёр тийш хардаг байсан. Харин өнөөдөр хууль зүй, дотоод хэргийн шинэ сайд нэг ойлголт дээр ажиллаж байгаа нь олзуурхууштай. Өмнө нь манай хууль хүчний байгууллага чинь эрх мэдэлд үйлчилдэг байсан. Энэ бүтцийг эргүүлээд иргэнд үйлчилдэг болгох гээд байгаа юм. Бүтнээр нь өөрчлөх болж байгаа. Бидний энэ замыг гадаад орнууд сонирхож байна. Жишээ Киргизстанаас хүмүүс ирж судлаад, манай Тамгын газрын даргыг урьж аваачсан. Боловсруулаад байгаа багц хуулиудыг орос болон өөрийн хэл рүү орчуулж байгаа гэсэн. Бид сайн хийж чадвал үлгэр дуурайл болно. Миний сонгуулийн үеэр хэлж байсан шиг эдгээр хууль хэрэгжвэл “Ард түмний нуруу тэнийж, албан тушаалтнуудын нурууг бөхийлгөнө”. <o:p></o:p></span></p> <p class="MsoNormal" style="text-align:justify"><span lang="MN" style="font-family: " arial","sans-serif";mso-ansi-language:mn"="">Эрүүгийн, Эрүүгийн байцаан шийтгэх хууль гээд л 300-500 хуудас асар том хуулиудыг засч өөрчилнө. Боловсруулчихсан хуулиудаа намрын чуулган завсарлахаас өмнө нэгдүгээр сард оруулж шийдвэрлүүлэхийг оролдоно. Ингэснээр хувьсгалын шинжтэй өөрчлөлтүүд гарна. <o:p></o:p></span></p> <p class="MsoNormal" style="text-align:justify"><span lang="MN" style="font-family: " arial","sans-serif";mso-ansi-language:mn"="">Би 2004 онд Ерөнхий сайд болоод хамгийн их авлигал авдаг газар шалгаруулахад Гаалийг газар тодорч байсан. Тэр үед Гаалийн даргаасаа авахуулаад 20-иод хүний асуудал яригдаж, бас л шүүмжлэл хүртэж байсан. Одоо гааль хамгийн бага авлигалтай газраар тодорч байна. Ингэж үр дүн гардаг. Саяхан УИХ-ын гишүүн Ганбаатар орж ирээд “Үнэхээр өөрчлөлт гардаг юм байна. Нэг компанийн захирал танил маань орж ирээд хоёр тендер авлаа, гэхдээ хахууль өгсөнгүй, хувь нэхсэнгүй. Ямар гоё юм бэ гэж ярилаа” гэсэн. Энэ л өөрчлөлтийн төлөө бид явж байгаа шүү дээ. Төр гэдэг бол ийм л соёлыг бий болгохын төлөө явдаг. <o:p></o:p></span></p> <p class="MsoNormal" style="text-align:justify"><b><span lang="MN" style="font-family:" arial","sans-serif";mso-ansi-language:="" mn"="">Э.Дагиймаа: Шүүхийн шинэтгэлийг ард түмэн гараа өргөөд дэмжинэ. Шинэчлэгдэж байна ч гэж байна. Гэхдээ Монгол Улсын Ерөнхийлөгч шүүх эрх мэдлийнхнийг эрхшээлдээ оруулаад далайсан газраа хэрэгт оруулаад байна гэх гомдол байна. <o:p></o:p></span></b></p> <p class="MsoNormal" style="text-align:justify"><span lang="MN" style="font-family: " arial","sans-serif";mso-ansi-language:mn"="">-Ерөнхийлөгч байна, энэ албыг хашиж байна гэдэг бол хүмүүст зовлон учруулаад байгаа зүйлийг л шийдэх гэж буй хэрэг. Хэрэв Ерөнхийлөгч байсан нэг хүний гарт шүүх, хуулийнхан орчихвол дараагийн хүний гарт бас орж таарна. Ингэвэл ард түмэнд ямар ч хэрэггүй. Хуулийн дагуу л ажлаа хийх ёстой. Ингэж үнэт зүйлээ ойлговол болоо. Энд дөрвөн жил болоод явна уу, хэдэн жил болоод явна, Ерөнхийлөгчийн хугацаа дуусахад арай илүү шударга нийгэм тогтох ёстой, нөгөө шаардлагатай хуулиуд нь батлагдаж арай илүү шударга тогтолцоо үлдэх учиртай. Бид энэ тушаалд байнга үлдэхгүй. Аливаа удирдагч үнэлэмжийг бий болгодог. Үнэлэмж гэдэг бол хур бороотой адил. Тэр шинээр цэцэг ногоо ургах хөрс суурь бий болдог. Түүнийг л тавьж өгөх хэрэгтэй. Өөрөө&nbsp; очоод зам тавиад, айлын гэр цэвэрлээд байх нь удирдагч хүний хийдэг ажил биш. <o:p></o:p></span></p> <p class="MsoNormal" style="text-align:justify"><b><span lang="MN" style="font-family:" arial","sans-serif";mso-ansi-language:="" mn"="">Ц.Цэрэндолгор:-Ард түмний нурууг тэнийлгэнэ, шүүх эрх мэдлийг хариуцлагатай байлгана гэж Та сая яриандаа дурдлаа. Магадгүй цагдаагийн дарга нар хоригдож байна, хуучин ерөнхийлөгч маань Зайсан руу ачигдаж байна ч гэдэг юм уу эдгээр асуудал дээр юу хэлэх вэ? Иргэд таныг хэлмэгдүүлж байна гээд байгаа шүү дээ. <o:p></o:p></span></b></p> <p class="MsoNormal" style="text-align:justify"><span lang="MN" style="font-family: " arial","sans-serif";mso-ansi-language:mn"="">-Хуулийн өмнө хүн бүхэн тэгш эрхтэй гэдэг үгийг хэлмээр байна. Хуульд ч ингээд биччихсэн байгаа. Ямар нэг хүний асуудал яригдаж байхад хүн талаас нь харвал ийм байна, тийм байна гээд үзэл бодлоо хүмүүс илэрхийлж байгаа. Хувь хүн өөрийгөө өмгөөлөх, хамгаалах, би хэрэг хийгээгүй гэж хэлэх эрхтэй. Гэхдээ хэрэг хийсэн гээд сэжиглэгдэж байгаа бол хуулийн байгууллага хэнтэй ч ижил харьцах ёстой. Иргэнтэй, цагдаагийн байгууллагад ажиллаж байсан хүмүүстэй, өндөр албан тушаалд байсан хүнтэй яг л адил харьцах учиртай. Ерөнхийлөгч ч тийм л зүйлийг шаардах ёстой, харин хөндлөнгөөс оролцох ёсгүй. Хуульд тэгээд биччихсэн байгаа. Иргэний байр сууриас хандаад энэ хүн ийм тийм гээд сэтгэл зүрх ярьж болох ч хуулийг л хэрэгжүүлэх ёстой. <o:p></o:p></span></p> <p class="MsoNormal" style="text-align:justify"><b><span lang="MN" style="font-family:" arial","sans-serif";mso-ansi-language:="" mn"="">Ц.Цэрэндолгор: Хууль эрх зүй хэрхэн шинэчлэгдэж байна гэвэл иргэд янз бүрийн л тайлбар хийх байх. Та энэ салбарын шинэчлэлийг яаж харж байна?<o:p></o:p></span></b></p> <p class="MsoNormal" style="text-align:justify"><span lang="MN" style="font-family: " arial","sans-serif";mso-ansi-language:mn"="">-Ер нь нэг үеэ бодоход шүүхийн байгууллагаар иргэд ордог болсон. Шүүх бүхэн өөрийн вэбсайттай болсон. Шийдвэр бүрээ түүндээ нэг хоногийн дараа байрлуулдаг болсон. Сарын шийдвэрүүд нь эмхэтгэл болоод гарч байна. Шүүхээр&nbsp; &nbsp;орж асуудлаа шийдүүлсэн хүмүүст эдгээр мэдээлэл их чухал байгаа. Түүнийгээ өөрсдөө уншина. Буруу, зөв шийдсэн байна гээд хэлэлцэнэ. Оюутнууд, судлаачид, эцэг эх нь, хуулийнхан үзнэ. Иймэрхүү маягаар шүүхтэй холбоотой маш олон асуудал шийдэж байгаа. Шүүхэд асуудал очоод буцаад, 3-4 жил явдаг. Үүнийг больё, хар цагааныг нь ялгаад шүүх тухай бүрт нь шийд гэж байгаа. Иргэдийн төлөөлөгчийг шүүх хуралд шүүгчтэй адил таслах эрхтэй оролцуулдаг боллоо. Нөгөө талаас төсөв, удирдлагыг бие даалгаж байгаа. Төсөв нь өмнө Сангийн яамаар хянагдаад Засгийн газрын хуралдаанаар орж байж өргөн баригддаг байсан. Хууль зүйн сайд тэр бүхэн дээр дураараа аашилдаг байсан. Одоо бол өөр. Шууд УИХ-д төсвөө оруулж байгаа. Аймаг аймгийн шүүхийг нийлүүлээд хүн амынх нь тоонд зохицуулаад тойргоор зохион байгуулж байна. Ингэснээр аймгийн дарга нар манай шүүх, шүүгч гээд байр, унаа гэх мэтээр дэмжиж нөлөөлдгийг алга болгож байгаа. Иймэрхүү маягийн системийг л өвлүүлж өгөх гээд яваад байна. <o:p></o:p></span></p> <p class="MsoNormal" style="text-align:justify"><b><span lang="MN" style="font-family:" arial","sans-serif";mso-ansi-language:="" mn"="">Э.Дагиймаа: эдийн засгийн асуудал руу яриагаа хандуулмаар байна. Та Хөвсгөл явах юм байна. Ерөнхий сайд энэ сарын 27-нд Оюу толгойн эхний олборлолттой танилцахаар явна. Оюу толгой бүтээгдэхүүнээ гаргаж эхэлнэ. Энэ компанитай холбоотой янз бүрийн асуудал яригдаж байна. Та Оюу толгойн асуудлаар ямар байр суурь илэрхийлэх вэ? Зарим улстөрчид Оюу толгой компани төрийн, ард иргэдийн хувийг дээрэмдсэн гээд байгаа. Нэг хэсэг нь бид тохироо хийчихсэн гээд байгаа. <o:p></o:p></span></b></p> <p class="MsoNormal" style="text-align:justify"><span lang="MN" style="font-family: " arial","sans-serif";mso-ansi-language:mn"="">-Намайг Ерөнхий сайдаар ажиллаж байхад хүмүүсийн шаардлагын 80 гаруй хувь нь гэрээгээ хурдан байгуулаад энэ ажлаа хийгээч ээ гэдэг байсан. Энэ асуудал Монгол Улсын баталсан шинэ Үндсэн хуулиас удаан олон жил яригдсан. Гэхдээ Оюу толгойн гэрээ маш их ярих юмтай. Бид ярьж болдоггүй гэрээтэй үйлдвэртэй байсан. Жишээ нь Эрдэнэт үйлдвэр. Тэгэхэд Монголд ирдэг ашиг нь 3 хувь, Зөвлөлт рүү очдог нь 97 хувь байсан. Ерөөсөө татвар авалгүй Монгол хорин жил явсан шүү дээ. Бидний өмнөх үе Эрдэнэт үйлдвэрийг босгож өгөөд явсан. Дараачийн үе нь хорин жилийн дараа гарч ирээд татвар авдаг болсон. Тэгэхээр өнөөдөр зөв бурууг олох гээд байх биш, улс орны эрх ашигтай холбоотой том асуудал дээр нэлээд бодож байж ярих хэрэгтэй юм шиг санагддаг. Улс төрийн асуудал гэж бий, ард түмний эрх ашиг гэж бас бий. Сонгуулийн асуудал гэж байна. Улс төрчдийн дураараа ярьдаг асуудал гэж байна. Ард түмний нэгдсэн эрх ашгийн үүднээс ярьдаг асуудал гэж байна. <o:p></o:p></span></p> <p class="MsoNormal" style="text-align:justify"><b><span lang="MN" style="font-family:" arial","sans-serif";mso-ansi-language:="" mn"="">С.Насанжаргал:-Гэрээнд яваандаа өөрчлөлт оруулах ёстой гэж ойлгож болох уу?<o:p></o:p></span></b></p> <p class="MsoNormal" style="text-align:justify"><span lang="MN" style="font-family: " arial","sans-serif";mso-ansi-language:mn"="">-Оюу толгой бол 21 дүгээр зууны Монголын хамгийн том бүтээн байгуулалт. Үүнтэй холбоотой ярих юм их бий гэж боддог. Жишээ нь, ханган нийлүүлэлт хийдэг Монголын олон компани бий. Гэхдээ тэд шууд Оюу толгойд нийлүүлдэггүй. Түүнийг нь авч Оюу толгойд нийлүүлдэг гадаадын маш олон компани байна гэдэг. Манайхан 30 хувиар үнэлээд өгөхөд нөгөөдүүл нь 70 хувиар үнэлээд цааш өгдөг. Ийм маягаар тэнд асар их зардал гаргаж байна. Ийм байж болохгүй. Оюу толгой зарим зүйлээ Францаас, махаа Хятадаас татдаг гэж ярьж байна.&nbsp; Монголоос махаа ав л даа. Тэр Оюу толгойнхоо дэргэд мах боловсруулах хамгийн сайн үйлдвэр барь л даа. Бусад хүнс, элс хайрга бүх зүйлээ Монголоос ав л даа. Бид тэдгээрийг нь хийх ёстой гэж шаардах учиртай хэмээн би хувьдаа боддог. Усны асуудал байна. Хэдэн жил хаанаас нь ус аваад юу үлдээх гэж байгаа юм. Кластер гээд иж бүрдэл үлдэх ёстой. Олон сая малтай Монголд арьс шир боловсруулдаг сайн үйлдвэрүүд бий болсон байх ёстой. Тэр хавьд аялал жуулчлал, аж үйлдвэр гээд бүх зүйлийг бий болгоход Оюу толгой оролцох ёстой. Үүнийг та нар яагаад хийхгүй байна гэж ярих ёстой. <o:p></o:p></span></p> <p class="MsoNormal" style="text-align:justify"><b><span lang="MN" style="font-family:" arial","sans-serif";mso-ansi-language:="" mn"="">Б.Жаргалмаа: Та ёстой ёстой гээд яриад байна. Хэзээ ёстой бий болгох юм бэ?<o:p></o:p></span></b></p> <p class="MsoNormal" style="text-align:justify"><span lang="MN" style="font-family: " arial","sans-serif";mso-ansi-language:mn"="">-Ерөнхийлөгч шууд ороод ярихаас өмнө шат дамжлагууд олон байгаа. Өөр нэг болохгүй байгаа зүйл бол “Говьд бүтээн байгуулалт нь явагдаж, мөнгө нь гадаадад, хөрөнгө оруулагчид Лондонд, Монголын улс төрчид Улаанбаатарт байна. Ямар ч хэлхээ холбоогүй байна. Ерөөсөн гэрээг бүрэн уншиж үзээгүй, очиж үзээгүй улсууд цээжний төсөөллөөрөө ярьж байна. Яг очиж ажилчидтай нь уулзаад ярихад буруу мэдээлэлтэй байна гэдэг. Эрдэнэс Оюу толгойг хариуцдаг хүн нь асуудал оруулж ирээд танилцуулах эрх байна уу? Байхгүй. &nbsp;Аль сайд хариуцах юм? Ганхуяг сайд хариуцаад Оюу толгойд гарч буй асуудлыг шууд Засгийн газарт, шаардлагатай бол Засгийн газар нь ҮАБЗ-д, нэг бол УИХ-д оруулж шийдүүлдэг байх ёстой шүү дээ. Гэтэл энд хий орон зай үүсчихсэн 3-4 газар суугаад телевизийн камерын өмнө мэдэгдэл хийгээд байгаа шүү дээ. Энэ сүлжээг л Засгийн газар бий болгож өгөх хэрэгтэй. <o:p></o:p></span></p> <p class="MsoNormal" style="text-align:justify"><b><span lang="MN" style="font-family:" arial","sans-serif";mso-ansi-language:="" mn"="">Ц.Цэрэндолгор: Олон нийтийн шүүмжлэлтэй ханддаг 34 хувийн оролцоон дээр та ямар байр суурьтай байдаг вэ?<o:p></o:p></span></b></p> <p class="MsoNormal" style="text-align:justify"><span lang="MN" style="font-family: " arial","sans-serif";mso-ansi-language:mn"="">-Намайг АН-ын дарга байхад 30 гаруй хүн оролцоод санал хурааж байсан. Ер нь төрийн өмчийн оролцоо хэрэгтэй юу гэдэг асуудлаар. Тэгэхэд ганцхан хүн төрийн өмчийн оролцоо хэрэгтэй гэж санал өгсөн байсан. Бусад нь хэрэггүй гэж байсан. Түүн шиг 34 хувийн оролцоог би хэрэггүй гэж боддог. Өнөөдөр Оюу толгойд 100 гутал нийлүүлэхэд 34 нь Монголын өр болж гарч байна. 10000 хуушуур нийлүүлэхэд 3400 нь Монголын өр болж байна. 100000 тонн бензин нийлүүлэхэд 34000 тонн нь Монголын өр болж байна. Өнөөдөр тэнд шахаж байгаа бүх юмны үнийн 34 хувь Монголд өр болж гарч байна. Энэ ямар хэрэг байна. Тэр 34 хувийн цаана Монголд ямар ашиг байна. Хөрөнгө оруулалт гэдэг бол хөрөнгө оруулагч эрсдэлээ тооцоод мөнгөө хийх ёстой. Тэд хөрөнгөө хийгээд ашиг олбол түүний нь тэдэн хувийг бид авъя гэх хэрэгтэй. Газрын тос гаргадаг Норвеги улс 78 хувийн татвар авдаг юм билээ. Оюу толгойн хамаг олж буй ашгийн нь 70 хувийг Монгол татаад авчихъя л даа. Тэр аюулгүй байдал, техник, технологио та нар хариуц гэл дээ. Заавал тэр рүү монголчууд толгойгоо хавчуулах ямар хэрэг байгаа юм бэ? Бид ашгаа авч байх ёстой. Манайхан ярьсаар байгаад тэр 34 хувийг оруулсан. Би УИХ-ын гишүүдээс “34 хувь өр болж байна гэх юм, тэгээд яагаад 51 болгох гээд байгаа юм бэ” гэж асуудаг. Төрийн хувь гэж байна. Тэр нь сайдын хувь болдог. Сайд тэр компани руу юм шахна. Тэгээд ард түмэнд юм очихгүй. Хэдэн дарга нарын халаас руу мөнгө нь орно. Татвараараа тооцоод, Сангийн яам, Засгийн газраараа шийдүүлээд явбал өөр хяналттай болно. <o:p></o:p></span></p> <p class="MsoNormal" style="text-align:justify"><span lang="MN" style="font-family: " arial","sans-serif";mso-ansi-language:mn"="">Хөрөнгө оруулалтын нэг доллар ч гэсэн Монголын баялаг болно. Төсвийн хөрөнгө оруулалт гээд ярьдаг, тэр бол аж ахуйн нэгжээс татвар аваад зүгээр өөр нэг газар цалин болгож өгч байгаа, эмнэлэг болгож барьж байгаа шүү дээ. Тэр төгрөг бол нэг халааснаас нөгөөд зүгээр орж байна. Гаднаас орж буй тэрбум доллар бол монголын баялаг дээр нэмж хөрөнгө болж байгаа юм. Тэгэхээр гадаадын хөрөнгө оруулалт бол Монголын хөгжлийг цааш авч явна. Гадаадын хөрөнгө оруулалтаа баахан хашгирч гаргачихаад улсынхаа нэр хүндээр бонд борлуулж мөнгө оруулж ирж байна. Энэ&nbsp; бол өр. Оюу толгой тэд 6 тэрбум долларын хөрөнгө оруулаад ашиг олбол бид түүнээс нь авна. Харин 6 тэрбумаа олж авна уу, үгүй гэдэг тэдний л асуудал. Монголын ард түмэн тэдний өмнө нэг ч долларын хариуцлага хүлээхгүй байх ёстой. <o:p></o:p></span></p> <p class="MsoNormal" style="text-align:justify"><span lang="MN" style="font-family: " arial","sans-serif";mso-ansi-language:mn"="">Монголчууд Чили ингэдэг, Латин Америк ингэдэг, Европт ингэдэг, Арабид ингэдэг гэж ярьдаг. Тэр Арабидаа очоод л суу л даа. Арабид Монгол байхгүй шүү дээ. Айлаар аваад үзье. Манай хоёр хамар хашаанд хэн байдаг юм. Урд талд Хятад гэдэг том гүрэн байгаа. Хойд талд Орос гэдэг манай мөнхийн хөрш байгаа. Зүгээр хамар хашаа ч биш юм. Хашаанаасаа гараад гудамж байдаг. Манай улс гарахаараа хоёр айлынхаа хашаа руу ордог. Манайхан ер нь юу хийдэг билээ? Манайхан хэдэн малтай, жаахан тариа, төмс ногоо ургуулдаг, архи, ус, ундаа хийж байна. Өөр юу хийж байна? Хажуу айлаасаа хамаг өмсдөг хувцсаа, цагаан сарынхаа бүх бэлгийг авдаг биз дээ. Нөгөө нэг айлаасаа бензин тосоо гуйдаг биз дээ. Ийм л байршилтай. Эхлээд байгаа газраа, байршлаа олчих. Тэгсний дараа юу хийх вэ, яаж хөгжих вэ гэдгээ бод. ҮАБ-ын үзэл баримтлалд нэг улсын хөрөнгө оруулалт нийт орж буй хөрөнгийн гуравны нэгээс хэтэрч болохгүй гээд биччихсэн байгаа. 1990 оноос өмнө ЗХУ-тай манай хамаг худалдаа, 80-90 хувь нь тийш хийгдэж байсан. Одоо манай хамгийн том хөрөнгө оруулагч хэн бэ?, БНХАУ. Хамгийн том худалдан авагч хэн бэ? БНХАУ. Өмнө нь хойшоо тогоо хазайсан байсан бол одоо урагшаа хазайсан байна. Энэ тогоо чинь тулгын чулуун дээрээ тэнцвэртэй байх ёстой. Хоёр хөрш маань ч ойлгодог. Бид ийм үзэл баримтлалтай. Одоо нэг талын хөрөнгө оруулалт 50-60 хувьд хүрчээд байна. Тиймээс гуравдагч хөрөнгө оруулагч хэрэгтэй байна. Гуравдагч хөрөнгө оруулалт ихэсвэл хоёр хөршөөс оруулах хөрөнгө оруулалт нэмэгдэх болно. Би түрүүн Оюу толгойн асуудал бол улс орны эрх ашгийн асуудал, түүнээс биш сонгуулийн юм уу, сандал ширээний асуудал биш гэж хэлсний учир энэ. Би яагаад 51 хувийг буруу гэсэн юм гэвэл эхлээд шаардах юмаа л шаардах ёстой гэж үзсэн хэрэг. Эхлээд байгаль орчны асуудлаа, нэг ижил ажил хийж буй монгол, гадаад хүн хоёрт адил цалин өг гэж шаардъя. Манай олон мянган залуучууд тэнд ажиллахдаа цэрэгт байгаа мэт байхаа больё. Эрдэнэт, Ухаа худаг шиг тэр байр, цэцэрлэг, сургууль, эмнэлгийг нь байгуулаад өг. 3000 хүнтэй байсан сум өнөөдөр 14000 хүн амтай болчихлоо. Одоо тэнд та нар хөрөнгө оруул гэж бид шаардах ёстой. Гэтэл&nbsp; бид 34 хувиа 51 хувь болго гэж шаардаж байна. 100 хоньтой хүн дээр нэг өдөр Засаг дарга чинь давхиж ирээд 34 хонио надад өгнө хөө гэвэл юу гэх вэ? Арван жилээр гэрээ байгуулснаа маргааш нь 50-ийг нь авахаар ирнэ гээд бод. Зүгээр 100 айлын орон сууцны байшин барьдаг компаниас&nbsp; Засаг дарга ирээд 34 айлынхыг нь авна гэвэл үлдсэн 66 сууцаа арай илүү өндөр үнээр зарахыг л бодно. Монгол Оюу толгойн 34 хувийг авна гээд буй хүмүүс бол манай нүүдлийн шувуу шиг ирээд буцдаг улс төрийн сонирхолтой сайд дарга нар л байгаа шүү дээ. Тэдний өөдөөс дэлхийн хамгийн нарийн том гэрээнүүд дээр ажиллачихсан хүмүүс сууж байгаа. Тэд “Монгол 34 хувиа авна гэж байгаа юм уу, тэгвэл энэ тал дээр нь зардлаа нэмчихье” гээд бүх зардлаа оруулаад авчихна. Тэдэнтэй хэн ч өрсөлдөхгүй. 34 хувийг 50 хувь болгоно гэхээр дээрэм хийх гэж байна гээд байгаа. Ингэж нэрээ хугалахын оронд&nbsp; татвараа нэмэх, байгаль орчин, хүмүүс, зам барилга, бүтээгдэхүүн нийлүүлдэг асуудлаа тавих ёстой байхгүй юу. Яг хэрэг дээрээ 34-ийг 50 болгох асуудлыг анхны хөрөнгө оруулалтаа нөхсөний дараа гээд манайхан ч яриад байгаа шүү дээ. Энэ чинь 6 жилийн дараа дараа ярих асуудал. Өөрөөр хэлбэл дараачийн УИХ-ын ярих асуудал. Заавал өнөөдөр дээрэмчин, итгэлгүйгээрээ дуудуулж нэр төрөө унагах хэрэг юу байна. Монголын нэр хугарснаас миний яс хугарах ёстой гэж боддог. Тавих ёстой асуудлаа шат дараатай тавиад явъя л даа. Гэрээ байгуулаад жил болоогүй байхад бид 3 асуудлаа шийдүүлээд авсан. Дараалалтай зөв яривал миний ярьсан олон асуудлыг шийдвэрлэж болно. Хөрөнгө оруулагчид гарч гүйгээд “Монголчууд чинь татвараа авъя гэж байна. Нөгөө говийн усныхаа асуудлыг ярьж байна. Ханган нийлүүлэлтийн үнэ өсгөөд байгааг боль гэж байна” гэхэд гадныхан “Монголчууд шударга л шаардлага тавьж байна шүү дээ” гэнэ. Бидний айхтар хашгарсны дүнд монголоос сар бүхэн 120 сая доллар гарч явж байна. Тийм учраас танай телевиз ажилтнуудынхаа цалинг нэмж чадахгүй байна. Над руу далан хүнтэй компанийн захирал утасдаад өнөөдөр ажилчдынхаа 50 хувийг хална гэж ярьж байна. Ямар ч &nbsp;хөрөнгө оруулаад нэмэр алга гэж байна. Тэр Оюу толгойн хөрөнгө оруулалтыг дагаад хэдэн зуугаараа хөрөнгө оруулж байгаа шүү дээ. Энэ бүхнийг хөөгөөд гаргалаа. <o:p></o:p></span></p> <p class="MsoNormal" style="text-align:justify"><span lang="MN" style="font-family: " arial","sans-serif";mso-ansi-language:mn"="">Стратегийн асуудлаар хууль гаргана гэсэн. Санаа нь зөв. Гаргасан хууль нь буруу. 80 сая доллараас дээш хөрөнгө оруулалтыг төр авч үздэг, хянадаг болно гэхээр хэн нааш зүглэх юм. Монгол нэг жаахан чөмөгжмөөр байна. Газрын тосоо өөрсдөө боловсруулдаг, жаахан ч гэсэн хоёр талтайгаа ярьдаг түвшинд очъё л доо. Өнөөдөр монголын нэг хүнд хятадын 4800 хүн, оросын 480 хүн ногдож байна. Газар нутгаар нь аваад үзвэл оросын хашааны газар монголынхоос 11 дахин том, хятадынх 6.1 дахин том хашаатай байна. Дээр нь далайд гарцгүй, аль нэгийг нь туулж л гарна. Тэгвэл төмөр замынхаа асуудлыг ярья л даа. Эрчим хүчнийхээ асуудлыг ярья л даа. Бас гурав дахь хөрөнгө оруулалтын асуудлыг ярих ёстой. Магадгүй олон охинтой айл Оюу толгой гэдэг охиноо буруу айлд өгчихсөн байж болох. Охин нэгэнт хүний авгай болчихсон бол түүний алдааг засах ямар ч боломжгүй. Тэгэхээр бид дараачийн охид дээрээ алдахаа л больё л доо. Нэг юмаараа дахин дахин оролдохоор монголчууд хэлснээсээ буцдаг улс гээд Монголынхоо нэрийг унагаад байна. <o:p></o:p></span></p> <p class="MsoNormal" style="text-align:justify"><span lang="MN" style="font-family: " arial","sans-serif";mso-ansi-language:mn"="">Өнөөдрийн манай улс төрийн соёлд би маш их дургүй байгаа. Юм л болбол та нарыг дуудаад хэвлэлийн бага хурал хийдэг. Хийж буй ажил нь л тэр. Монгол гэдэг айлыг аваад үз. Ямар их хэрүүлтэй&nbsp; байна вэ? <o:p></o:p></span></p> <p class="MsoNormal" style="text-align:justify"><b><span lang="MN" style="font-family:" arial","sans-serif";mso-ansi-language:="" mn"="">С.Насанжаргал:-Асуудал үүсэхээр улс төрчид яриад байх юм. Нөгөө мэддэг мэргэжлийн хүмүүс маань хаана байна вэ? Улс төрчдийн сүрд дарагдаад байна уу?<o:p></o:p></span></b></p> <p class="MsoNormal" style="text-align:justify"><span lang="MN" style="font-family: " arial","sans-serif";mso-ansi-language:mn"="">-Энэ байдлыг өөрчлөх хэрэгтэй. Ерөнхий сайд байхдаа бараг долоо хоног бүр л телевизээр ярилцлага өгдөг байсан. Харин Ерөнхийлөгч болоод ноднин цагаан сарын үеэр нэг блиц ярилцлага өгсөн. Одоо та нартай яриад сууж байна. Үнэндээ бол Ерөнхийлөгч гээд өдөр бүр телевизээр гараад бүх асуудал руу ороод байх албагүй. Миний хувьд “Засаг нь хийдэг ажлаа хий, сайд нь хийдэг ажлаа хий. Хариуцсан ажлаа хариуцсан шиг явъя. &nbsp;Өдөр тутам хийдэг ажлаа тайлагнаад телевизийн реклам шиг уралдаж гараад байх больё” гэсэн зарчим баримталдаг. <o:p></o:p></span></p> <p class="MsoNormal" style="text-align:justify"><b><span lang="MN" style="font-family:" arial","sans-serif";mso-ansi-language:="" mn"="">Э.Дагиймаа:-Түрүүн ярьсан 34 хувь бол ард түмний биш улс төрчдийн хувь болж харагдаад байгаа юм. Яагаад гэвэл нэг нам ялахаараа тэр 34 хувьтай л ноцолдоод байгаа юм. Оюу толгой компанид тавьж буй зөвлөхүүдийг харсан ч улс төрчид байдаг. Тэгэхээр яаж Оюу толгойд гарсан шиг алдааг дараагийн Таван толгой шиг газар гаргахгүй байх вэ?<o:p></o:p></span></b></p> <p class="MsoNormal" style="text-align:justify"><span lang="MN" style="font-family: " arial","sans-serif";mso-ansi-language:mn"="">-Чилийн Уул уурхайн сайд надтай уулзаж бид дөрвөн цаг ярьсан. Бид нэг иймэрхүү байгаа, ер нь өөрчилнө гэж бодож байгаа гэж хэлсэн. Тэр “Танайх анхны алдаагаа л засах гэж битгий оролдоорой. Хоёр дахиасаа зас, хуулиа сайжруул. Анхныхыгаа засах гэвэл бүх нэр төрөө алддаг” гэж хэлсэн.&nbsp; Та нар бод. Тэр Оюу толгойн хөрөнгө оруулагчид үйлдвэрээ хаагаад л гараад яваг. Хэн орж ирэх вэ? Сурснаараа хоёр хажуугийн улсууд л орж ирж ноолно доо. Ноднин тусгаар тогтнолын 100 жилийн ой тэмдэглэх үед анхны ерөнхий сайд, төрийн тэргүүн юу бодож байсныг уншиж байсан. Ерөөсөө тусгаар тогтнолоо зарлаад л гадагшаа есөн улс руу биднийг дэмжээч, худалдаа наймаа хийе, бидэнтэй харилцаач гэж ярьж ярьж байсан юм байна лээ. Тэгэхээр бидний энэ бие даасан байдал гэдэг чинь бас их эмзэг байдаг юм. Үүнийг бид эдийн засгийн аргаар нь бий болгох хэрэгтэй. Үүний төлөө л бид явах ёстой. <o:p></o:p></span></p> <p class="MsoNormal" style="text-align:justify"><b><span lang="MN" style="font-family:" arial","sans-serif";mso-ansi-language:="" mn"="">Б.Жаргалмаа: Та монголчууд хашаан дотроо хэрүүл зодоонтой байна гэлээ. Аав нь эзгүй байгаад тийм байгаа юм болов уу, яагаад байгаа юм бол?<o:p></o:p></span></b></p> <p class="MsoNormal" style="mso-margin-top-alt:auto;mso-margin-bottom-alt:auto; text-align:justify;line-height:normal"><span lang="MN" style="font-family:" arial","sans-serif";="" mso-ansi-language:mn"="">-Ер нь аавын хийдэг ажил хуулиар тодорхой заагдсан байдаг. Тэр дагуу л хийх ёстой ажлаа хийж л байгаа. Сая бонд гээд л ярилаа. Нэг бол он гаргаад, эсвэл төслүүдээ боловсруулж байгаад бондоо гаргах байсан. Ингэж эрт өр тавих хэрэг байгаа юм уу гэхчлэн ярьж байгаа. Сайн талаас нь ярьж буй улсууд ч бий. Бид голдуу нэг талаас нь, сайн талаас нь ярьж байгаад хийдэг. Үр дүн нь дандаа муу гардаг. Тэгэхээр аавын үүрэг бол харуулын цэрэг. Би өөрийгөө харуулын цэрэг л гэж боддог. Энэ улсад хүний эрх зөрччих вий, энд ийм авлига байх вий, Монгол Улсын нэр хүнд унах вий гэж харж тэрийг нь хэлж суудаг. Бонд зараад мөнгөө цацаад эхэлсэн бол яах вэ? Бондын мөнгө орж ирэхээс хоёр өдрийн өмнө ҮАБЗ-ийг хуралдуулж, шийдвэр гаргаад яг мөнгө орж ирсэн өдөр ард түмэндээ танилцуулсан. Тэрний гол санаа бол орж ирсэн мөнгөө нэг төсөл рүү хийгээд шатвал яах вэ, тэгэхээр нэг төсөлд хөрөнгө оруулахдаа нийт хөрөнгө оруулалтын гуравны нэгээс илүү мөнгө хийж болохгүй шүү, бондын мөнгөнөөс нэг төгрөг оруулахад дээр нь хоёр төгрөг хөрөнгө оруулагчаас ол гэсэн байгаа. Уг нь бонд гэж хөөцөлдсөнөөс хөрөнгө оруулалтынхаа орчинг сайжруулаад байсан бол Монгол Улс ямар ч эрсдэлгүй байх юм. Таван жилийн дараа бид 500 сая доллараа төлнө, арван жилийн дараа тэрбум доллараа төлнө. Ирэх жилээс 3.5 тэрбумаа нэмж гаргах гээд байгаа. Ингэхээр зөндөө их өр бий болно. Улсынхаа нэр хүндээр, тусгаар тогтнолоороо дэнчин тавьж авч байгаа мөнгө шүү дээ. Гэхдээ зөв юманд зарж чадвал нөгөө инфляци чинь багасна, эдийн засаг чинь тэлнэ. Яг үнэндээ ашигтай юманд зарж чадах уу, ашигтай гэдэг шалгуурыг хэн тавих вэ? УИХ дээр шийд, ҮАБЗ-ийн зөвлөмжөөр засаг дээрээ ярьсан зүйлээ бичгээр УИХ –ын дарга руу явуул, үгүй бол УИХ дээр бүтэц байгуул гээд баахан даалгавар өгсөн. Одоо энэ УИХ завсарлахаасаа өмнө хууль гаргах ёстой. Бонд гаргаагүй улс орон ховор, ер нь ихэнх нь гаргаж байгаа. Манай орны нэр хүнд гайгүй байгаа нь харагдаж байгаа. Олон янзаар улс төрчид унагасан л даа. </span><span lang="MN" style="font-family: " arial","sans-serif";mso-fareast-font-family:"times="" new="" roman";mso-ansi-language:="" mn"="">Сая бонд гаргах үеэр ч унагасан. Бондын хүү эхлээд&nbsp; арай бага байсан ч яг мөнгө нь орж ирэх үеэр өссөн байна лээ.<o:p></o:p></span></p> <p class="MsoNormal" style="mso-margin-top-alt:auto;mso-margin-bottom-alt:auto; text-align:justify;line-height:normal"><b><span lang="MN" style="font-family: " arial","sans-serif";mso-fareast-font-family:"times="" new="" roman";mso-ansi-language:="" mn"="">Ц.Цэрэндолгор: -Бондыг хавар гаргах байсан гэж ярьж байгаа. <o:p></o:p></span></b></p> <p class="MsoNormal" style="mso-margin-top-alt:auto;mso-margin-bottom-alt:auto; text-align:justify;line-height:normal"><span lang="MN" style="font-family:" arial","sans-serif";="" mso-fareast-font-family:"times="" new="" roman";mso-ansi-language:mn"="">-Хаврын улирал гарахыг хүлээнэ гэхээр дэлхийн санхүүгийн нөхцөл, Монголын нэр хүнд юу ч болоо билээ. Засаг төрийнх нь байдал яагаа ч билээ. Засагт хамтарч байгаа хоёр намын нэг нь гарлаа гэж дуугарахад л бондын хүүд өөрчлөлт орж бай­гаа шүү дээ. Өмнө нь монгол­чууд хэдэн аж ахуйн нэгжээсээ Сан­гийн яаман дээр мөнгө цуг­луулаад түүний­гээ тойрч хэ­рэлддэг байсан. Тэгвэл өнөөдөр улсынхаа нэр хүндээр дэнчиндэж өр тавилаа. Тиймээс хариуцлага нэмэгдэж байна. Одоо "Засгаас гарлаа, орлоо, Оюу толгой ийм тийм байна" гэж&nbsp; ярих тоолонд бондын хүү арван сая ам.доллараар нэмэгдэнэ. Тэгэхээр хариуцлагатай байя. Улс төр­чид, хэвлэлийнхэн аль аль нь хариуцлагатай байя. Хэлэх гэж байгаа нэг үгээ бодож хэл. Нэг товч хийж үзээгүй улстөрчид өнөөдөр ганц мэдэгдэл хийгээд 120 сая&nbsp; төгрөгийн хөрөнгө оруулалтыг хөөгөөд гаргачихаж байна шүү дээ. Монголд яагаад инфляци хөөрөгдөөд байгаа юм бэ. Гад­наас орж ирдэг хөрөнгө оруулалт багассаных шүү дээ. Монгол­чууд хэдэн бор төгрөгөө дотроо эргэлдүүлээд сууж байгаа учраас үнэ хөөрөгдөж байна.<o:p></o:p></span></p> <p class="MsoNormal" style="mso-margin-top-alt:auto;mso-margin-bottom-alt:auto; text-align:justify;line-height:normal"><b><span lang="MN" style="font-family: " arial","sans-serif";mso-fareast-font-family:"times="" new="" roman";mso-ansi-language:="" mn"="">Б.Жаргалмаа:-Улс төрийн соёлын тухай та&nbsp; яриад өнгөрлөө.&nbsp; Парла­мент дахь тэнцвэртэй байд­лын тухай, улс төрчдийн ёс зүйн талаар юу хэлэхийг хүсч байна?<o:p></o:p></span></b></p> <p class="MsoNormal" style="mso-margin-top-alt:auto;mso-margin-bottom-alt:auto; text-align:justify;line-height:normal"><b><span lang="MN" style="font-family: " arial","sans-serif";mso-fareast-font-family:"times="" new="" roman";mso-ansi-language:="" mn"="">-</span></b><span lang="MN" style="font-family:" arial","sans-serif";="" mso-fareast-font-family:"times="" new="" roman";mso-ansi-language:mn;mso-bidi-font-weight:="" bold"="">Хуулийг нь чангалж өгөх ёстой. Нэг зовлон бий. УИХ-ын гишүүд өөрийн сахилга бат, ёс зүйтэй холбогдолтой заалт оруулахдаа хойрго шүү дээ. УИХ-ын гишүүн гэмт хэрэгт холбогдвол яах вэ гэсэнтэй холбоотой өмнө нь хуульд байсан заалт Үндсэн хууль зөрчсөн гээд хасагдсан. Уг нь асуудал тавигдахад л тэр УИХ-ын гишүүн явах ёстой. Би хувьдаа тийм л соёлтой. Та нар бүгд мэднэ дээ. Би дээрээ 7 ахтай, айлын найм дахь хүүхэд. Хэрвээ манай гэрт хэрэгждэг тэр ёс заншил, журмыг аав, ээж хүүхэд тус бүрээр нь хэрэгжүүлдэг байсан бол хамгийн багаараа би л хохирох байсан болов уу. Багаасаа бүх юм ижил тэгш, алдаа гаргасан ч шийтгэл нь тэгш ногддог ийм л амьдралд орсон.&nbsp; 1994 онд Элбэгдорж хууль зөрчсөн байна гээд асуудал тавьж байсан. Тэгэхэд би УИХ –ын гишүүн байсан. Бичиг нь ирмэгц тэр өдрөө УИХ-ын дарга Н.Багабандид “Намайг хуулийн байгууллагаас шалгаж асууна гэсэн тул миний бүрэн эрхийг чөлөөлж өгнө үү” хэмээн өргөдлөө өгсөн. УИХ-ын МАХН-ын гишүүд олонх байсан, үдээс хойш цуглаад маш их баяртайгаар намайг чөлөөлөөд явуулсан. Одоо бодоход ингэсэн гишүүн ганц би байсан. Маргааш нь Аюулгүй байдлын газар байцаагдаад нөгөөдөр нь шүүх рүү 4,6 жилийн ял сонсоод явж байсан. Шүүх дээр би 30 минут үг хэлээд нэр төрөө цагаатгаад гарч ирсэн. Зүгээр л эдийн засгийн аргаар эрхшээлдээ оруулах гэж байна гэсэн үг цуглаан дээр хэлсэн шүү дээ. Ямар ч том дарга бай хуулийн байгууллага дуудах юм бол хувцсаа өмсөөд зангиагаа зүүгээд л оч. Би ийм л зарчим баримталдаг. Очихгүй гээд л тойрсон харуулаа нэмэгдүүлээд зугтаад байвал хуулийн байгууллага араас чинь очно. Хуульд араас нь очно гээд биччихсэн байгаа. <o:p></o:p></span></p> <p class="MsoNormal" style="mso-margin-top-alt:auto;mso-margin-bottom-alt:auto; text-align:justify;line-height:normal"><span lang="MN" style="font-family:" arial","sans-serif";="" mso-fareast-font-family:"times="" new="" roman";mso-ansi-language:mn;mso-bidi-font-weight:="" bold"="">Өндөр албан тушаалд ажиллаж байгаа хүмүүс зөв соёлыг төлөвшүүлэхийн төлөө явах хэрэгтэй. Хэвлэл, мэдээлэл, олон нийт үүн дээр чухал үүрэг гүйцэтгэх ёстой гэж боддог. <o:p></o:p></span></p> <p class="MsoNormal" style="mso-margin-top-alt:auto;mso-margin-bottom-alt:auto; text-align:justify;line-height:normal"><b><span lang="MN" style="font-family:" arial","sans-serif";mso-ansi-language:mn"="">С.Насанжаргал:-</span></b><b><span lang="MN" style="font-family:" arial","sans-serif";mso-fareast-font-family:"times="" new="" roman";="" mso-ansi-language:mn"="">Одоо таны ёстой гэж ярьж буй зүйлүүд УИХ, Засгийн газраар дамжихаас өөр аргагүй тогтолцоо явж байгаа. Одоогийн УИХ, Засгийн газартай та хэр хамтарч ажиллаж байгаа вэ? Та олон хууль санаачилж оруулдаг. Зарим хууль хэтэрхий удаад байгаа юм шиг санагддаг. Ашигт малтмалын хууль хоёр дахь жилдээ зогсонги байна. <o:p></o:p></span></b></p> <p class="MsoNormal" style="mso-margin-top-alt:auto;mso-margin-bottom-alt:auto; text-align:justify;line-height:normal"><span lang="MN" style="font-family:" arial","sans-serif";="" mso-fareast-font-family:"times="" new="" roman";mso-ansi-language:mn;mso-bidi-font-weight:="" bold"="">-Ашигт малтмалын хууль дээр надад хүнд сонголт байсан. Одоо бас ч гэж харьцангуй тайван байна. Намайг Ерөнхий сайд байхад хаа сайгүй жагсаал цуглаан хийж, зам хаадаг байсан. Газар нутгийн 46 хувь нь гадны хүмүүсийн мэдэлд шилжчихлээ гээд л. Бодсоор байгаад эрс шийдэмгий шийд гаргахгүй бол болохгүй юм гэж үзээд хайгуулын лиценз олгохыг зогсооё гэж бодсон. Тэгээд Аюулгүйн зөвлөлийн гишүүдтэйгээ ярилцаад бөөн юм болж байж зогсоох хууль гаргасан. 3 удаа хугацааг сунгаж энэ хуулийг гаргаад байна. Уг нь хамгийн сүүлд Ашигт малтмалын хуулийг гараад хэрэгжиж эхэлтэл лиценз олгохгүй байхаар төсөл оруулсан. Тэгтэл энэ оны 12 дугаар сарын 31 хүртэл гэж хууль гарсан. Өнөөдөр ахиад Ашигт малтмалын хуулийг гараад хэрэгжиж эхэлтэл гээд хуулийн төсөлд гарын үсэг зураад оруулж байгаа. Ер нь бид өмнө нь хангалттай тараасан. Одоо түүнийхээ учрыг олох хэрэгтэй. Хамгийн гол нь баригдаж байгаа бүтээн байгуулалтыг нураах гэж биш ашигт малтмалын лиценз нэртэй хуудас цаасаар өөр хоорондоо мөнгө хийгээд байгаа тэр албан тушаалтнуудтай тэмцэж, түүгээр дамжин монголын хөрөнгө гадны хүний гарт ороод байгааг зогсоох ёстой. Ямар ч хөрөнгө оруулалт алга. Ямар ажлын байр алга. Гэтэл бид бодлоготойгоор мөнгө гаргаад эргүүлэн худалдаж авч байна. Ашигт малтмалын хууль их том юм билээ. Газрын хэвлийн тухай хууль гэхчлэн хэд хэдэн хуулийг хамарсан багц хууль юм. Одоо түүн дээр ажилласаар байгаа. Ажлын хэсэг ерөнхийдөө 3-4 хуулийн төсөл оруулж ирж байгаа. Ерөнхийлөгчийн Тамгын газрын вэбсайт дээр тавьчихсан байгаа, хүмүүс нэг сар хэлэлцэг. Хүмүүсийн саналыг аваад дахиж ярилцъя гэж байгаа. Хамгийн гол анхдагч эрхийг нь ард түмэнд өгье. Тухайн аймаг, сумын ард иргэд үгүй гэж хэлсэн бол тэр хайгуул зогсдог байх ёстой. Бүр ямар нэг үйл ажиллагаа явахгүй байх ёстой. Дээрээс нь хайгуул хийх гэж буй улсууд яаж ашиглах, тэр сум, аймаг, улсад ямар ашигтай байхыг, байгаль орчинд нь ямар хор хохиролтойг төлөвлөж танилцуулсан байхаар хуулийн төсөлд оруулж өгч байгаа. <o:p></o:p></span></p> <p class="MsoNormal" style="mso-margin-top-alt:auto;mso-margin-bottom-alt:auto; text-align:justify;line-height:normal"><b><span lang="MN" style="font-family:" arial","sans-serif";mso-fareast-font-family:"times="" new="" roman";="" mso-ansi-language:mn"="">Э.Дагиймаа:-Хэвлэлийн эрх чөлөөний тухай хууль Төрийн байгуулалтын байнгын хороогоор хэлэлцэгдээд уналаа. Шалтгаан нь 8.1 гээд таны санаачилсан хэсэг. Та сэтгүүлч хүний хувьд энэ хууль дээр хэр анхаарал тавьж байна?<o:p></o:p></span></b></p> <p class="MsoNormal" style="mso-margin-top-alt:auto;mso-margin-bottom-alt:auto; text-align:justify;line-height:normal"><span lang="MN" style="font-family:" arial","sans-serif";="" mso-fareast-font-family:"times="" new="" roman";mso-ansi-language:mn"="">-Маш их анхаарал тавьсан. Ганцхан зарчим барьж байгаа. Аль болох тэр хэвлэлийн эрх чөлөөг бүх талаас нь баталгаажуулж өгье. Мөн сэтгүүлчидтэй холбоотой гүтгэсэн, нэр төр гутаасан гэсэн Эрүүгийн хуульд байдаг 2 заалтыг хүчингүй болгож байгаа. Гэхдээ сэтгүүлчид дураараа дургих уу гэвэл тийм юм байхгүй. Хэвлэл, мэдээллийн байгууллага бүхэн өөрийн ёс зүйн дүрэмтэй, асуудал гарвал эргээд залруулдаг, залруулахгүй бол сэтгүүлчдийн зөвлөл дээр яригдаж засагддаг байх ёстой. Сэтгүүлчид заавал эрүү үүсгэж, шоронд явуулах шаардлагагүй. Бусад улс оронд ингээд л зохицуулчихсан юм билээ. Сэтгүүлчид энэ нь бидний эрх чөлөөнд халдаж байна гэвэл бид хүлээж авъя л гэж байгаа. Төр эрхийг нь өгсөн шиг өгөөд үзэх хэрэгтэй. Төр эрхийг амархан хураадаг шүү дээ. Би энэ хуулийн төслийг буцсан гэж ойлгохгүй байна. Ганц хоёр заалтыг янзлаад эргээд оруулах байх гэж бодож байна. <o:p></o:p></span></p> <p class="MsoNormal" style="mso-margin-top-alt:auto;mso-margin-bottom-alt:auto; text-align:justify;line-height:normal"><b><span lang="MN" style="font-family:" arial","sans-serif";mso-fareast-font-family:"times="" new="" roman";="" mso-ansi-language:mn"="">Ц.Алтанцэцэг:-Хариуцлагатай уул уурхай гэж яриад байгаа. Манай УИХ-ын гишүүд, сайд дарга нар Австрали, Канад, Чили, АНУ гээд олон оронд хариуцлагатай уул уурхайн туршлага судлахаар явцгаасан. Тэр хариуцлагатай уул уурхайтай газар бол улс орноо хөгжүүлчихдэг юм билээ. Хамгийн түрүүнд нутгийн иргэдтэй гэрээ хийгээд орон нутгийг нь хот болгоод хүн амын тодорхой хувийг ажилд аваад бүх асуудлыг нь шийдээд өгдөг юм байна. Гэтэл нөгөө яваад байсан УИХ-ын гишүүд маань “Нутаггүй, усгүй монгол” гээд цуврал нэвтрүүлгүүд яваад байхад юу хийж байна?<o:p></o:p></span></b></p> <p class="MsoNormal" style="mso-margin-top-alt:auto;mso-margin-bottom-alt:auto; text-align:justify;line-height:normal"><span lang="MN" style="font-family:" arial","sans-serif";="" mso-fareast-font-family:"times="" new="" roman";mso-ansi-language:mn"="">-Үнэхээр том компани ороод ирсэн юм бол хэдэн жилийн дараа ярилцах асуудлаар&nbsp; үргээж байхын оронд яг саяын дээр дурдсан зүйлээр ярилцах ёстой. Ханбогд сумтайгаа яриагаа олохгүй бол ямар том компани байх билээ дээ. Эхлээд Ханбогд сумтай, дараа нь Цогтцөций сумтай, тэгээд монголын нийгэмтэй хэл амаа ололц л доо. Тэр говьд хэдэн мянган мод тарь. Заавал тэр жижигхэн голыг нь ухах хэрэггүй шүү дээ. Ашиглаж буй усаа эргүүлэн 98 хувь ашиглаад ажиллаж болно. Бусад газар тэгээд л ажиллаж байна шүү дээ. Үүнийг л хариуцлагатай уул уурхай гэж байна. Монголын төр мэдэх юм байхгүй. Тэр лүүгээ сэтгүүлчдийг ч, төрийн улсуудыг ч оруулдаггүй. Наадахиа нээ, Монгол хариуцлагатай уул уурхайн гэрээнд нэгдэж орсон, та нар энэ гэрээг хэрэгжүүлэх ёстой гээд шаардлага тавиад сууж байх ёстой. Тэр явж буй замаа хар зам, төмөр зам болго гээ л сууж байх учиртай. Өнөөдөр ярих юмаа жагсааж байгаад УИХ дээр ярья. Би бүр УИХ-ын дарга, Ерөнхий сайд нарт “УИХ дээр авчирч сонс” гэж хэлсэн шүү дээ. Зөвлөл, зөвлөлийн дарга гэж байгаа. Тэр улсууд Оюу толгой Рио Тинтогийн чухал төсөл юм бол холбогдох хүмүүсийг нь урь. Манай хүмүүс ингэж уурлаад байна, ахмадууд ингэж яриад байна гээд бүгдийг суулгаж байгаад хоёр гурван өдөр ярилцъя л даа. Заримдаа хааж байгаад, заримдаа нээж байгаад ярья, ойлгоно. Зургаан тэрбум доллар хийсэн, үнэхээр дэлхийд гуравдугаарт орох төсөл юм бол тэр улсууд яагаад бидний зовлонг ойлгохгүй гэж.&nbsp; <o:p></o:p></span></p> <p class="MsoNormal" style="mso-margin-top-alt:auto;mso-margin-bottom-alt:auto; text-align:justify;line-height:normal"><b><span lang="MN" style="font-family:" arial","sans-serif";mso-fareast-font-family:"times="" new="" roman";="" mso-ansi-language:mn"="">Б.Жаргалмаа: Саяхан хойд аавдаа зодуулсан долоон настай хүүхдийн тухай яригдсан. Таныг авчихаасай гэж бодож байсан, сонссон биз дээ? Монгол хүний үнэлэмжийн талаар яримаар байна. <o:p></o:p></span></b></p> <p class="MsoNormal" style="mso-margin-top-alt:auto;mso-margin-bottom-alt:auto; text-align:justify;line-height:normal"><span lang="MN" style="font-family:" arial","sans-serif";="" mso-fareast-font-family:"times="" new="" roman";mso-ansi-language:mn"="">-Сонссон. Манайх 21 хүүхэдтэй, өөрийн 4-ийг нэмэхээр 25 хүүхэдтэй. Бид тэдгээр хүүхдүүдтэй 7-8 жил хамт явж байна. Яагаад тийм олон хүүхэд авсан гэвэл өөрөө олон хүүхэдтэй айлын хүүхэд болохоор тэр. Олон хүүхэдтэй больё гэж бодсон. Манай хоёр дахь хүүхэд 1989 онд, гурав дахь хүүхэд 1999 онд төрсөн. 10 жилийн завсар үүссэн байгаа биз. Энэ хооронд хувьсгал хийж яваад зав гараагүй. Гэнэт санасан чинь нэлээд хөгширчээ. За олон хүүхэд гаргах боломж ч алга. Ерөөсөө хүүхэд өргөж авъя гэж шийдсэн. Олон газраар орсон, өргөж авахад ч хэцүү байсан. Тэгээд асрахын нэг ангийг авсан. 30 гаруй хүүхэдтэй байсан. Асрахыг бүрэн тохижуулж өгсөн. Хүүхдүүд маань асрахынхаа сургуульд явахад нөхцөл хүнд байсан. Иймээс өөр дээрээ авсан. Аав ээжтэй нь холбоо барьж уулзахад зарим нь ядарсан, орон гэргүй хүмүүс байлаа. Тэд хэрвээ хашаа гэр аваад өгвөл хүүхдээ өөр дээрээ авмаар байна гэсэн. 9 айлыг хашаа гэртэй болгож, хүүхдийг нь буцааж өгсөн. Тэгсээр байгаад үнэхээр аав ээж нь шоронд орсон, гудамжинд гарчихсан авах ямар ч боломжгүй хүмүүсийн хүүхдүүд бидэнд үлдсэн. Хоёр жилийн өмнө дахиад 2 хүүхэд өргөж авсан. Одоо бага нь 6, том 12 настай. Хүүхдээ буцааж авсан аав, ээж нар бидэнтэй байнга холбоотой байдаг. Эхлээд бужигнасан ямар хэцүү байгаа бол гэж бодогддог байх. Хүүхдүүддээ нэр өгөөд тогтоогоод харахад надад ямар ч дарамт байхгүй. Нэг компани ирээд сүү өгөх зэргээр дэм үзүүлдэг. Тэр долоон настай хүүхдийг асуусан, эмээ нь авсан байна лээ. Монголчуудын аятайхан амьдраад явж буй нэг хэсэг нь наад зах нь хоёр хүүхэд аваад явахад болох л байх гэж боддог. Нэг удаа эргэх, хандив өргөх бол юу ч биш. <o:p></o:p></span></p> <p class="MsoNormal" style="mso-margin-top-alt:auto;mso-margin-bottom-alt:auto; text-align:justify;line-height:normal"><b><span lang="MN" style="font-family:" arial","sans-serif";mso-fareast-font-family:"times="" new="" roman";="" mso-ansi-language:mn"="">Б.Жаргалмаа: Хүүхдүүдийнхээ нэрийг хэл дээ<o:p></o:p></span></b></p> <p class="MsoNormal" style="mso-margin-top-alt:auto;mso-margin-bottom-alt:auto; text-align:justify;line-height:normal"><span lang="MN" style="font-family:" arial","sans-serif";="" mso-fareast-font-family:"times="" new="" roman";mso-ansi-language:mn"="">-11 охин, 20 банди байна. Би хүүхдүүддээ өөрийнхөөрөө нэр өгчихсөн түүгээрээ дууддаг. Нэг зүйлийг хэлэхэд бид, ялангуяа манай гэр бүлийн хүн энэ талаараа нэг их ярьдаггүй. Сая ам халаад жаахан ярьчихлаа. Бид хүнд тус л хүргэж байгаа юм. Тэрнээс яриад байх дургүй. Шаардаад байхаар нь би саяхан твитер дээрээ гутлынх нь зургийг тавьсан. Хүмүүс гайхдаг юм. Хорин хэдэн хүүхэд ирээд гутлаа тайлахад дөчин хэдэн гутал ярайгаад “Пүүх ямар олон юм” гэцгээдэг. <o:p></o:p></span></p> <p class="MsoNormal" style="mso-margin-top-alt:auto;mso-margin-bottom-alt:auto; text-align:justify;line-height:normal"><b><span lang="MN" style="font-family:" arial","sans-serif";mso-fareast-font-family:"times="" new="" roman";="" mso-ansi-language:mn"="">Ц.Цэрэндолгор: Хүүхэд үрчлэхэд эргээд хүүхдийн эрхийн асуудал хөндөгддөг. ОХУ-д хүүхэд үрчлүүлэхгүй байх асуудал яригдаж байна. <o:p></o:p></span></b></p> <p class="MsoNormal" style="mso-margin-top-alt:auto;mso-margin-bottom-alt:auto; text-align:justify;line-height:normal"><span lang="MN" style="font-family:" arial","sans-serif";="" mso-fareast-font-family:"times="" new="" roman";mso-ansi-language:mn"="">-Оросуудын хувьд хоёр асуудал гараад л тэгсэн. Бид ч гадагшаа хүүхдээ үрчлүүлмээргүй байгаа юм. Манай гайгүй амьдралтай хүмүүс хурдны үнэтэй морьд аваад байх юм. Уг нь нэг анги дааж аваад 20 нас, бүр гэр бүлтэй болтол нь хариуцаж болно. Энэ бол аз жаргал шүү дээ. Орой ирээд л тэр тавын шүд уналаа, энэ гахай хавдар туссан байна, өнөөдөр тэр муу дүн авлаа, өчигдөр тэр эмнэлэгт хэвтсэн гээд л. Иймэрхүү яриа байнга өрнөнө шүү дээ.&nbsp; Зовлонтой амьдралтай байсан хүүхдүүд багаасаа суурь өвчтэй байдаг. Эмчлүүлсээр байгаад сайхан болдог юм. <o:p></o:p></span></p> <p class="MsoNormal" style="mso-margin-top-alt:auto;mso-margin-bottom-alt:auto; text-align:justify;line-height:normal"><b><span lang="MN" style="font-family:" arial","sans-serif";mso-fareast-font-family:"times="" new="" roman";="" mso-ansi-language:mn"="">Э.Дагиймаа: Та Есүгэний өдөр гээд сайхан өдөр бий болгосон. Ер нь ард түмний өдөр гэж байдаггүй. Дандаа л дарга тунхагласан баяр байдаг. Есүгэний өдрийг хүний үнэлэмжийн өдөр гэж ойлгодог. “Иргэний танхим”-д хурал болоход Ичинхорлоо хуульч “Оюу толгой компанид эндсэн хүүхдийн үнэлэмж бол 360 сая төгрөг юм байна” гээд үнэлгээ гаргаад байна лээ. Та энэ үнэлэмжийн талаар юу боддог вэ?<o:p></o:p></span></b></p> <p class="TAB-8"><span lang="MN" style="font-size:11.0pt;font-family:" arial","sans-serif";="" mso-fareast-font-family:"times="" new="" roman";mso-ansi-language:mn"="">-Ер нь хүний амь, хүнд учруулсан хор хохирол үнэлэгдэх ёстой. Тэрийг төрийн байгууллага нь төлдөг байх ёстой. Өнөөдөр нэг аж ахуйн нэгж хохироод, аав, ээж нь хүүхдээ алдан хагацал үзээд л өнгөрч байна. Гэтэл яг стандарт мөрдүүлдэг төрийн байгууллагын хийж буй ажил алга. Төр эхлээд өөрийгөө засах ёстой. Манайд буруу хандлага байдаг. Юм хийж буй хүмүүс рүү дайраад л, өмч хөрөнгөд нь халдаад л. Төр дэмжих л үүрэгтэй шүү дээ. <o:p></o:p></span></p> <p class="TAB-8" style="text-indent:0in"><span lang="MN" style="font-size:11.0pt; font-family:" arial","sans-serif";mso-fareast-font-family:"times="" new="" roman";="" mso-ansi-language:mn"="">Эргүүлээд гэр бүлийн сэдэв рүү оръё. Хүн ямар үед аз жаргалтай байх вэ? </span><span lang="MN" style="font-size:11.0pt;font-family: " arial","sans-serif";color:windowtext;mso-ansi-language:mn"="">Эхлээд хүүхэд­тэй болох нь аз жаргал. Дараа нь тодорхой хэмжээний орлоготой байх хэрэгтэй. Тийм учраас хүүхдийн мөнгийг бий болгож байна. Цалинтай оюутан хариуцлагатай байна гэдэг үүднээс оюутны цалинг бий болголоо. Манай улс их дээд боловсролд төсвийнхөө 9-хөн хувийг зарцуулдаг. Европт 80, АНУ-д 47 хувьтай байдаг. Сая ахмадуудын асуудлыг аятайхан шийдчихлээ. 1990 оноос ажилласан жил нь тасарсан хүмүүсийн асуудлыг шийдэж, нийгмийн даатгалыг нөхөн тооцдог боллоо. Хүүхэд нь мөнгөтэй, оюутан нь цалинтай, ахмад нь тэтгэвэртэй. Гай таараад хүүхэд нь хэрэгт холбогдвол тэр нь шударгаар шийдэгдчихдэг, заавал нэг орон шоронд оруулаад байхгүйгээр. Ийм л шударга нийгмийг бүтээхийн төлөө бид ажиллаж байна.&nbsp;&nbsp; Аливаа гэм буруутныг Ерөнхийлөгч, эсвэл хэн нэгэн дарга шоронд хийгээд байгаа юм биш. Зүгээр л хуульд тэгнэ гээд биччихсэн байгаа юм. Авлига, албан тушаалын гэмт хэрэг дээр хатуухан үзье. Харин санамсаргүй үйлдсэн гэмт хэргийг эвлэрүүлээд шийдчихдэг байя. Ядуу хүний ч бай, баячууд, дарга нарын хүүхэд бай ч гэм хийсэн бол адилхан шийтгүүлдэг, хуулийн өмнө адил байдаг тийм зарчим бий болгоод өгье. Энэ л ажлыг хийх гэж бид гарч ирсэн юм. <o:p></o:p></span></p> <p class="TAB-8"><b><span lang="MN" style="font-size:11.0pt;font-family:" arial","sans-serif";="" color:windowtext;mso-ansi-language:mn"="">Ц.Цэрэндолгор:-Ирэх зургадугаар сард монголчууд бид Ерөнхийлөгчөө сонгоно. Ерөнхийлөгчийн сонгуулийн тухай хуулийг сая баталлаа. Та сонгуульд нэр дэвших үү?<o:p></o:p></span></b></p> <p class="TAB-8"><span lang="MN" style="font-size:11.0pt;font-family:" arial","sans-serif";="" color:windowtext;mso-ansi-language:mn"="">-Би цэргийн алба хааж байгаа хүн гэж өөрийгөө боддог. Тэгэхээр нэг талаар сургуулийн сурагчтай адил. Хичээлийн даалгавраа сайн хийгээд явах ёстой. Түүнээс биш сонгууль хэзээ болох бол, түүнд&nbsp; дэвших үү, үгүй юу гэдгээ цаг хугацаанд нь шийдэх байх. Надад дүн тавьдаг дарга нар бол ард түмэн. Ерөнхийлөгч болоод хийе гэвэл ажил зөндөө байна. Нөгөө талаар жирийн иргэн байгаад гэр бүл, байгаль орчинд тус хүргэх ажил ч их байна. Зүгээр л хийх ёстой ажлаа сайн хийх нь чухал байна. Ард иргэдэд тулгамдаж буй зүйл олон байна. Төмөр зам салбайгаад уналаа. Төмөр замаасаа болж Монголын эдийн засаг нурах гээд байна. Улаанбаатар хотод цахилгаан станц барилаа гэхэд нүүрсээ яаж оруулж ирэх нь асуудал болчихсон байна. ОХУ-д галт тэрэгний дундаж хурд 67 км цаг. Гэтэл манайд&nbsp; 37 км цаг байна. Бидний ахмад үе их зүйл хийжээ. Гэтэл одоо&nbsp; тэр бүх зүйлийн эдэлгээ, цаг хугацаа нь дуусч байна.&nbsp; Сууриар нь өөрчлөх цаг болчихжээ. Монголчууд бүтээн байгуулалт хийх гэхээрээ өр тавиад байна. Тэгэхээр бусадтай&nbsp; хамтраад нэг ам.долларыг ч болтугай өсгөөд цаашаа явах юмсан гэж бодож байна. <o:p></o:p></span></p> <p class="TAB-8" style="text-indent:0in"><b><span lang="MN" style="font-size:11.0pt; font-family:" arial","sans-serif";color:windowtext;mso-ansi-language:mn"="">Ц.Алтанцэцэг:-Та Ерөнхийлөгч болсны дараах анхны шинэ оныг архигүйгээр тэмдэглэн өнгөрүүлье гээд сүү өргөж&nbsp; байлаа. Энэ уриалга нэлээд үр дүнгээ өгсөн шинжтэй харагдаж байна.<o:p></o:p></span></b></p> <p class="TAB-8" style="text-indent:0in"><span lang="MN" style="font-size:11.0pt; font-family:" arial","sans-serif";color:windowtext;mso-ansi-language:mn"="">-Айл гэрийн өрхийн тэргүүн гэр бүлийн гишүүн&nbsp; ард иргэдээсээ гарч байгаа сайн саналыг хэрэгжүүлэхэд туслах үүрэгтэй. Үнэндээ архитай холбоотой зүйл миний амлалтад байгаагүй.&nbsp; Энэ талаар хууль, зарлиг гаргасан юм байхгүй. Зүгээр л бид ярьж байгаад архи гэдэг юм үнэхээр хэтэрлээ, энэ буруу соёл боллоо. Айлд очиход архиар дайлдаг, архиар бэлэг барьж байна. Үүнийг өөрчилье гэсэн үүд­нээс уриалга гаргасан. Эхэндээ хүмүүс жаахан жиг жуг гэж байгаад сүүлдээ хурим найраа архи­гүй хийдэг болжээ. Ингэсэн чинь хүлээн авалтын зардал хоёр дахин хэм­нэгдсэн гэнэ лээ.&nbsp; Хүлээн авалтын цаг ч тавин хувиар богиноссон гэсэн.&nbsp; Архи уугаад согтоод&nbsp; шүлсээ гоожуулаад сунжраад суухаа больсон. Хоол, ундаагаа идэж уугаад баярын бичгээ солилцоод гараад явдаг болсон байхгүй юу. Архинаас хамгийн их хохирдог хүмүүс эмэгтэйчүүд, хүүхдүүд. Тиймээс санаа зовоосон бүх зүйлийг сайн судалж байгаад хууль болгохоор ажиллаж байна. <o:p></o:p></span></p> <p class="TAB-8" style="text-indent:0in"><b><span lang="MN" style="font-size:11.0pt; font-family:" arial","sans-serif";color:windowtext;mso-ansi-language:mn"="">-Энэ жил он солигдох мөчид та яах вэ? <o:p></o:p></span></b></p> <p class="TAB-8" style="text-indent:0in"><span lang="MN" style="font-size:11.0pt; font-family:" arial","sans-serif";color:windowtext;mso-ansi-language:mn"="">-Сүүгээ л барьж мэндчилгээ дэв­шүүлнэ. Энэ завшааныг ашиглаад нийт телевиз үзэгч, радио сонсогчдодоо баярлалаа гэж хэлмээр байна. Өнөөдөр сэтгэл өвдөж,&nbsp; санаа зовсон зүйл та бүхэнд байсан байх. Энэ үед нь та бүхэнтэй хамт байж, бие биедээ сэтгэлийн дэм өглөө. Ер нь Монголын ирээдүй аятайхан харагдаж байгаа, сайхан болно. Бид урагшаа явах болно. 21-ний өдрийн маргаашаас эхлээд хүн болгон эх дэлхийгээ, гэр бүлээ хайрла­сан, хууль журмаа хүндэтгэсэн сайхан сэтгэлээр улс орныхоо эрх ашгийн төлөө зүтгэх болно. </span><span style="font-size:11.0pt;font-family:" arial","sans-serif";color:windowtext"="">Бид ийм улс орон болно. Монголын цаг ирж бай</span><span lang="MN" style="font-size: 11.0pt;font-family:" arial","sans-serif";color:windowtext;mso-ansi-language:="" mn"="">н</span><span style="font-size:11.0pt;font-family:" arial","sans-serif";="" color:windowtext"="">а. <o:p></o:p></span></p> <p class="TAB-8" style="text-indent:0in"><span style="font-size:11.0pt; font-family:" arial","sans-serif";color:windowtext"="">&nbsp;</span></p> <p class="TAB-8" style="text-indent:0in"><span style="font-size:11.0pt; font-family:" arial","sans-serif";color:windowtext"="">2012.12.21<o:p></o:p></span></p> <p class="MsoNormal" style="mso-margin-top-alt:auto;mso-margin-bottom-alt:auto; text-align:justify;line-height:normal"><span lang="MN" style="font-family:" arial","sans-serif";="" mso-fareast-font-family:"times="" new="" roman";mso-ansi-language:mn"="">&nbsp;</span></p> <p class="MsoNormal" style="text-align:justify"><span style="font-family:" arial","sans-serif""="">&nbsp;</span></p> <p class="MsoNormal" style="text-align:justify"><span lang="MN" style="font-family: " arial","sans-serif";mso-ansi-language:mn"="">&nbsp;</span></p> <p class="MsoNormal" style="text-align:justify"><span lang="MN" style="font-family: " arial","sans-serif";mso-ansi-language:mn"="">&nbsp;</span></p> <p class="MsoNormal" style="text-align:justify"><span lang="MN" style="font-family: " arial","sans-serif";mso-ansi-language:mn"="">&nbsp;<o:p></o:p></span></p> <p class="MsoNormal" style="text-align:justify"><span lang="MN" style="font-family: " arial","sans-serif";mso-ansi-language:mn"="">&nbsp;</span></p> <p class="MsoNormal" style="text-align:justify"><span lang="MN" style="font-family: " arial","sans-serif";mso-ansi-language:mn"="">&nbsp;</span></p><p></p> /%D1%85%D1%83%D1%83%D0%BB%D1%8C-%D1%8D%D1%80%D1%85-%D0%B7%D2%AF%D0%B9%D0%BD-%D1%88%D0%B8%D0%BD%D1%8D%D1%87%D0%BB%D1%8D%D0%BB-%D0%BD%D1%8C-%D0%B0%D1%80%D0%B4-%D1%82%D2%AF%D0%BC%D0%BD%D0%B8%D0%B9-%D0%BD%D1%83%D1%80%D1%83%D1%83%D0%B3-%D1%82%D1%8D%D0%BD%D0%B8%D0%B9%D0%BB%D0%B3%D1%8D%D0%B6-%D0%B0%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%BD-%D1%82%D1%83%D1%88%D0%B0%D0%B0%D0%BB%D1%82%D0%BD%D1%83%D1%83%D0%B4%D1%8B%D0%BD-%D0%BD%D1%83%D1%80%D1%83%D1%83%D0%B3-%D0%B1%D3%A9%D1%85%D0%B8%D0%B9%D0%BB%D0%B3%D3%A9%D0%BD%D3%A9/ <p></p><p class="MsoNormal" align="right" style="margin-bottom:0in;margin-bottom:.0001pt; text-align:right;line-height:normal"><span lang="MN" style="font-family:" arial","sans-serif";="" mso-ansi-language:mn"=""><img src="/media/elbegdorj/content/2013/01/13.jpg" style="">Монгол Улсын Ерөнхийлөгч Цахиагийн Элбэгдорж</span><span style="font-family:" arial","sans-serif""=""><o:p></o:p></span></p> <p class="MsoNormal" align="right" style="margin-bottom:0in;margin-bottom:.0001pt; text-align:right;line-height:normal"><span lang="MN" style="font-family:" arial","sans-serif";="" mso-ansi-language:mn"="">&nbsp;МҮОНТ-ийн цаг үе, үзэл бодол нэвтрүүлэгт оролцож,</span><span style="font-family:" arial","sans-serif""=""><o:p></o:p></span></p> <p class="MsoNormal" align="right" style="margin-bottom:0in;margin-bottom:.0001pt; text-align:right;line-height:normal"><span lang="MN" style="font-family:" arial","sans-serif";="" mso-ansi-language:mn"="">&nbsp;сэтгүүлчдийн тавьсан асуултад хариулав<o:p></o:p></span></p> <p class="MsoNormal" align="right" style="margin-bottom:0in;margin-bottom:.0001pt; text-align:right;line-height:normal"><span lang="MN" style="font-family:" arial","sans-serif";="" mso-ansi-language:mn"="">&nbsp;</span></p> <p class="MsoNormal" style="text-align:justify"><b><span lang="MN" style="font-family:" arial","sans-serif";mso-ansi-language:="" mn"="">МҮОНТ-ийн сурвалжлагч Ц.Алтанцэцэг: -Өнөөдөр их онцлог өдөр. Яагаад гэвэл өнөөдөр 12 дугаар сарын 21. Энэ өдрийг дэлхий нийтээрээ хүлээж байсан. Та энэ өдрийг хэрхэн хүлээж байв? Таныг энэ өдөр хотод байхаасаа зугтаагаад хөдөө явчихсан гэсэн цуу тарсан байсан. <o:p></o:p></span></b></p> <p class="MsoNormal" style="text-align:justify"><span lang="MN" style="font-family: " arial","sans-serif";mso-ansi-language:mn"="">-Ер нь 21-ний талаар он гармагц л хүмүүс дэлхий нийтээрээ ярьж, кино хүртэл гаргаж байсан. Олон хүн анхаарлаа хандуулж байсан, тэдний адил анхаарч байсан. Сүүл рүүгээ&nbsp; 21 дөхөөд ирэхээр санаа зовоосон асуудлууд гарах вий гэж бодож твитерээр жиргээчид хүмүүстэйгээ байнга харилцаж, “шинжлэх ухаанд итгэ, тайван байцгаа, өөртөө, бас амьдралын туршлагадаа итгэ” гэсэн санааг илэрхийлж байсан. Цуурхал бол хурдан тардаг, үнэн бол удаан үлддэг. Тиймээс цуурхал хурдан тарж, хүмүүс айж эмээсэн тал байсан л даа. Телевизийн сэтгүүлчид 20-нд ярилцлага авъя гэж байсан, 21-нд ярилцах нь зүгээр байх гээд ирлээ. Өдөр хоёр цагаас харанхуй болно гээд байсан, зүгээр л байна шүү дээ. <o:p></o:p></span></p> <p class="MsoNormal" style="text-align:justify"><b><span lang="MN" style="font-family:" arial","sans-serif";mso-ansi-language:="" mn"="">Ийгл телевизийн сурвалжлагч Б.Жаргалмаа:-Та хэр эмээж байсан бэ? Цуурхалд &nbsp;хэр итгэсэн бэ?<o:p></o:p></span></b></p> <p class="MsoNormal" style="text-align:justify"><span lang="MN" style="font-family: " arial","sans-serif";mso-ansi-language:mn"="">-Би итгээгүй. Төрийн тэргүүний хувьд 21-нд телевизээр “Тайван бай, маргааш нар манддагаараа мандана, шинэ өглөө болно” гэж хэлэхээр ирсэн юм. Ер нь эндээс сургамж авах зүйл байна. 2013 онд хүмүүс илүү их дэлхийгээ хайрласан, амьдралын үнэ цэнийг илүү их мэдэрсэн байх болов уу гэж&nbsp; бодож байна. Дэлхий ингээд амархан сөнөчихдөг бол хүмүүс хөөрхий дэлхийгээ тавиад туучих шахлаа шүү гэх байсан байх. Гэхдээ юм&nbsp; хоёр талтай. Хүүхдүүд нь аав, ээжтэйгээ хамт нэг дороо цайгаа уугаад удаан уулзаагүй хүмүүс учирна гэдэг муу биш л дээ. Энэ мэт сайн тал ч байгаа л байх. Тиймээс хүүхдээ дуудсан, хамтдаа сууж байгаа хүмүүсийг буруутгах ямар ч арга байхгүй. <o:p></o:p></span></p> <p class="MsoNormal" style="text-align:justify"><b><span lang="MN" style="font-family:" arial","sans-serif";mso-ansi-language:="" mn"="">ТВ-5 телевизийн сэтгүүлч Э.Дагиймаа:-Цуурхлаас зарим өндөр настан санаа зовж, бие нь муудах явдал байж болно. ОХУ гэхэд цуурхал тараасан хүмүүстээ хариуцлага тооцож байна. Ер нь хариуцлагын тогтолцоо байх ёстой болов уу. Монголд ийм зүйлийг давтуулахгүйн үүднээс цуурхал тараагч, түүнийгээ далимдуулан бизнес хийдэг хүмүүсийг яах вэ?<o:p></o:p></span></b></p> <p class="MsoNormal" style="text-align:justify"><span lang="MN" style="font-family: " arial","sans-serif";mso-ansi-language:mn"="">-Миний бодлоор ийм цуурхлыг далимдуулан хулгай хийх, хүний эрх чөлөөнд халдах гэх мэт гэмт үйлдэл гарвал хуулиараа зохицуулагдах ёстой. Хууль хяналтынхан ажиллаж байгаа. Хоёр гурав хоногийн өмнөөс би хууль хяналтынхан болон албаны бусад хүмүүстэй уулзаж, хараа хяналттай байхыг анхааруулсан. Цахилгаан тасарлаа гэхэд цуурхалтай холбоогүй, өвлийн хэт их ачааллаас түр тасарч байгаа юм гэдгийг нь ойлгуулаарай. Трансформатороос ч байдаг юм уу, техникийн ямар шалтгаанаас цахилгаан тасарсныг нь мэдээлж байгаарай гэж анхааруулсан. Онцгой байдлын албаныханд ч хэлсэн. Чоно борооноор гэдэг шиг муу хүмүүс хууль бус зүйл хийх вий гэж анхааруулж чиглэл өгсөн. Бас захиргааны хариуцлагын болон бусад хуульд энэ хариуцлагын асуудлыг тусган өөрчлөлт оруулна гэж бодож байна. Амьдрал баян учраас өмнө нь зохицуулалт байгаагүй зүйл гарч ирвэл тэдгээрийг хуульдаа оруулж зохицуулах нь зөв байх. <o:p></o:p></span></p> <p class="MsoNormal" style="text-align:justify"><b><span lang="MN" style="font-family:" arial","sans-serif";mso-ansi-language:="" mn"="">SBN телевизийн сэтгүүлч Ц.Цэрэндолгор:-Өчигдөр таныг Хөвсгөл явах гэж байгаа тухай мэдээлэл хэлсэн. Ямар ажлаар явах гэж байгаа юм бол? <o:p></o:p></span></b></p> <p class="MsoNormal" style="text-align:justify"><span lang="MN" style="font-family: " arial","sans-serif";mso-ansi-language:mn"="">-Ерөнхийлөгч болоод миний нэг тавьсан зорилго бол бүх аймгаар явж ард иргэдтэйгээ уулзах явдал байсан. Бүх аймгаараа ч явсан, иргэдтэйгээ, хилчидтэйгээ ч уулзаж ярилцсан. Гэхдээ цөөнх болсон хэдэн хүн үлдчихсэн байсан. Тэд бол цаатанууд. Монголын төрийн тэргүүнүүдээс яг урцан дээр нь очиж уулзаж байсан тохиолдол үгүй юм билээ. Тэгээд аль ноднин төлөвлөхдөө энэ сарын 18-19-ний үеэр очихоор тусгасан байсан. Ингээд байж байтал нөгөө 21 нь ч ойртчихлоо. Зугтсан барьсан болчих юм болов уу гээд маргааш явахаар төлөвлөөд байна. Бид олуулаа болж хөгжье гэж байгаа. Гэхдээ цөөнхөө орхихгүй. Тэр цаатан хүмүүст ч тулгамдсан асуудлууд байгаа, уулзаад ирье л гэсэн юм.<o:p></o:p></span></p> <p class="MsoNormal" style="text-align:justify"><b><span lang="MN" style="font-family:" arial","sans-serif";mso-ansi-language:="" mn"="">Ц.Цэрэндолгор:Энэ далимд та малчидтай уулзаж, өвөлжилттэй танилцах байх. Тэд маань хотоо харлуулчихгүйн тулд хичээж л байх шиг байна. <o:p></o:p></span></b></p> <p class="MsoNormal" style="text-align:justify"><span lang="MN" style="font-family: " arial","sans-serif";mso-ansi-language:mn"="">-Тэгнэ, тэр байдлыг анхаарна. Одоо 10 гаруй аймагт хүндэрч байна гэж байгаа. Цаашдаа хүндэрвэл эдгээр аймгийн зуугаад сум хамрагдаж магадгүй төлөвтэй. Манай малчид зуд болдгийг мэддэг. Өнөө жил зуданд өмнөхөөсөө илүү бэлтгэлтэй байгаа гэсэн. Би Онцгой байдлын болон Засгийн газрын холбогдох хүмүүстэй ярьж байгаа. Цас нь битүү болсон газарт билчээр гаргахад яаж туслах вэ, өвс ногоогоо ойртуулж чадсан байна уу гээд ярилцаж байхад манай малчдын бэлтгэл сайн, гэхдээ хүндэрч магадгүй гэж байсан. Манай мал&nbsp; тавиад сая болсон. Билчээрийн даац гучаад саяд хүрэлцэхээр байгаа. Тиймээс байгалийн зохицуулалт явагдах нь бий. <o:p></o:p></span></p> <p class="MsoNormal" style="text-align:justify"><b><span lang="MN" style="font-family:" arial","sans-serif";mso-ansi-language:="" mn"="">Э.Дагиймаа: Орон нутгийн эрх мэдлийг нэмэгдүүлэх асуудлаар та чуулган дээр ярьж байсан. Ирж буй оны эхнээс орон нутгийн төсөв хөрөнгө сайжирна. Энэ нь өвлийн хүндрэлийг даван туулахад тус болно байх гэж харж байна. Таны бодлыг сонсмоор байна. <o:p></o:p></span></b></p> <p class="MsoNormal" style="text-align:justify"><span lang="MN" style="font-family: " arial","sans-serif";mso-ansi-language:mn"="">-Бид сонгосон замаа төгс хэрэгжүүлэх хэрэгтэй гэж боддог. Монголын төрийн эрх мэдэл төрийн ордонд төвлөрчихөөд байгаа юм. Үнэхээр ардчилсан, иргэний нийгэм байгуулъя гэж байгаа бол иргэддээ эрх мэдлийг өгөх ёстой. Сумын Засаг дарга боловсон хүчний ч мэдэлгүй, төсвийн ч мэдэлгүй байгаа. Шаардсаар байгаад төсвийн шинэ хуулиар одоо хамгийн бага сум жилдээ 200-гаад сая төгрөг, том сум 700-гаад сая төгрөг зарцуулах эрхтэйгээр авч байгаа гэсэн тооцоо бий. Үүнтэй холбоотойгоор нэг шаардлага тавьж байгаа. Дарга нь шийдэх биш, иргэдээ цуглуулж байгаад ярилц гэж. Дарга шийдэхээр жишээ нь хүн явдаггүй газар гүүр барьчихдаг. Иргэд бол хүүхдийн цэцэрлэгээ барих байх, эмнэлгээ засах байх, сургуульдаа хөрөнгө оруулах байх. Иргэд ингээд шийдчихээр төр засаг, иргэдийн хурал нь мөнгийг нь хуваарилдаг, хянадаг систем рүү оръё гэж байгаа. Төлөөллийн ардчиллаас шууд ардчилал руу илүү явъя гэж байгаа юм. <o:p></o:p></span></p> <p class="MsoNormal" style="text-align:justify"><span lang="MN" style="font-family: " arial","sans-serif";mso-ansi-language:mn"="">Сумандаа амьдарч буй иргэний хүүхэд нь сайхан мэргэжил эзэмшээд хүрээд ирсэн ч ажилгүй сууж байдаг. Тиймээс суманд ажлын орон тоо гарахад эхлээд сумаасаа шалгаруулж тэр хүүхдийг нь төрийн албанд ажиллах боломж олгох хэрэгтэй. Улаанбаатарт хэн сайд, дарга болох үүнд хамаагүй байх учиртай. Сүүлийн үед Засгийн газар нэг хуулийн төсөл оруулахаараа босоо бүтэц гээд л сайд нь томилохоор хийгээд байгаа. Энэ буруу. Асуудлыг бид Орон нутгийн засаг захиргаа, нутаг дэвсгэрийн нэгжийн тухай болон Төрийн албаны хуулиар нэг тийш шийдэх хэрэгтэй. <o:p></o:p></span></p> <p class="MsoNormal" style="text-align:justify"><b><span lang="MN" style="font-family:" arial","sans-serif";mso-ansi-language:="" mn"="">25 телевизийн С.Насанжаргал:-Иргэд маань шууд ардчилалд хэр бэлэн байгаа вэ? Үүнээс гол нь асуудал шийдэгдэнэ шүү дээ. <o:p></o:p></span></b></p> <p class="MsoNormal" style="text-align:justify"><span lang="MN" style="font-family: " arial","sans-serif";mso-ansi-language:mn"="">-Би саяхан нэг хурал дээр сууж байсан чинь бас иргэд хэр бэлтгэлтэй байна хэмээн асууж байсан. Хоёрт “тэр доод шатныхан” гэж хэлж байсан. Би тэгээд “Та нар дээд шатныхан юм уу?” гэж шүүмжилсэн. Яг үнэндээ орон нутаг л үндсэн нутаг бөгөөд дээд шат байхгүй юу. Төрийн ордон юм уу, телевизийн байранд төрсөн хүн гэж байхгүй шүү дээ. Тэр орон нутагт л төрсөн байх учиртай. Тиймээс орон нутагт л хүний үндсэн эрх хэрэгжиж байх ёстой. Монголд хамгийн дээд эрх мэдэл Ерөнхийлөгчид ч, Улсын Их Хуралд ч байхгүй, ард түмэнд л байгаа. Хүмүүсээ сольдог, өөрчилдөг эрх нь ард түмэнд л бий. Яг энэ утгаар нь хэлж байна. Хоёрдугаарт ард иргэдийн боловсрол, мэдлэгтэй холбоотой асуудал гэлээ. Эрхийг нь өгч байж тэр хүмүүс мэдлэгтэй болно. Эхлээд алдаж болно, дараа нь сурна, мэдлэгтэй болно. Нөгөө талаар олон орны ийм туршлага бий. Дээр нь Ерөнхийлөгчийн Тамгын газар маш олон зөвлөмж, төсөл гаргасан. “Иргэний танхим” байгуулсан. Ийм танхим бүх сум, аймагт бий болно. Нөгөө ИТХ-ын нарийн бичгийн дарга нь тэр “Иргэний танхим”-ыг ажиллуулдаг хүн болно. ИТХ нь иргэд цуглаагүй байхад тэднийг төлөөлж хаяа тэр иргэдийн шийд гэсэн асуудлыг шийддэг болно. Бүх зүйл ингэж явна. Нэг Ерөнхийлөгч&nbsp; орон нутгийн эрх, “Иргэний танхим” гэж ярьж байхад дараагийн Ерөнхийлөгч эсрэг өөр зүйл ярихгүй. Бодлого, үйл ажиллагаа уламжлагддаг сайн тогтолцоо л үлдээхийг хүсч байна. Энэ бол миний ажиллаж байхдаа тогтоож үлдээх өв. <o:p></o:p></span></p> <p class="MsoNormal" style="text-align:justify"><b><span lang="MN" style="font-family:" arial","sans-serif";mso-ansi-language:="" mn"="">Ц.Цэрэндолгор:Эрх мэдлийн хажуугаар хариуцлагын тогтолцоог яаж зохицуулах вэ?<o:p></o:p></span></b></p> <p class="MsoNormal" style="text-align:justify"><span lang="MN" style="font-family: " arial","sans-serif";mso-ansi-language:mn"="">-Эрх мэдлийг өгөөд эрхээр хариуцлагыг нэхдэг хүмүүс нь ард иргэд болно. Албан тушаалтнууд нэг нэгнээсээ нэг их хариуцлага нэхэж чаддаггүй шүү дээ. Жишээ нь Засгийн газрын гишүүнийг огцруулна гээд УИХ-д 3-4 удаа оруулаад чаддаггүй л биз дээ. УИХ-ын гишүүн гэмт хэрэг үйлдсэн байж магадгүй гэхэд хамгаалсаар байгаад аваад гардаг. Дараа нь дахиад л нэр дэвшүүлдэг. Дарга даргадаа, сайд доод албан тушаалтандаа хариуцлага тооцож буй юм алга. Хааяа нэг үзүүлбэр маягийн юм хийдэг. Тэгэхээр энэ хариуцлагыг хэн тооцож чадах вэ гэвэл иргэд л чадна. Шийдвэр гаргаад гүйцэтгэж чадахгүй бол хариуцлага тооцоод явуулдаг болох хэрэгтэй. Манайхан хууль, дүрэмд дарга ийм ч эрхтэй, тийм ч эрхтэй гээд заадаг атлаа хариуцлагын талаар ганц хоёр зүйл дурдаад л орхидог. Өөрөөр хэлбэл ямар буруу үйлдэл гарвал ямар хариуцлага тооцох нь тодорхой байдаггүй. Бүх хуульд даргын эрхийг биш, хариуцлагыг, бас төрийн үүргийг зааж өгье гэж яамдтай ярьж байгаа. <o:p></o:p></span></p> <p class="MsoNormal" style="text-align:justify"><b><span lang="MN" style="font-family:" arial","sans-serif";mso-ansi-language:="" mn"="">Ц.Алтанцэцэг:-Та Ерөнхийлөгч болсноосоо хойш хичнээн хууль өргөн барьж, хэд нь батлагдаад байгаа вэ? Яагаад үүнийг асууж байна гэхээр төрийн ордонд “Шүүх эрх мэдлийн шинэчлэл” гэсэн үндэсний чуулган хийж, өчнөөн асуудал ярьсан. Таны багц хуулиудын төсөл юу болсон бэ? Батлагдсан хэдийнх нь хэрэгжих хугацаа хэвээрээ юу?<o:p></o:p></span></b></p> <p class="MsoNormal" style="text-align:justify"><span lang="MN" style="font-family: " arial","sans-serif";mso-ansi-language:mn"="">-Зургаан хууль батлагдсан. Хэрэгжих хугацааг наашлуулж байгаа. Дахиад арваад хуулийн төсөл бэлтгэж байна. Зөвхөн шүүх эрх мэдэл, цагдаагийн хууль гэхэд л 16-18 хуулийн төсөл бэлтгэх хэрэгтэй болж байна. Манай Тамгын газар хууль боловсруулдаг газар шиг болчихсон байсан. Хууль боловсруулаад Хууль зүй, дотоод хэргийн яамтайгаа ярихаар өөрчлөлтөө хийчихсэн гээд хоёр тийш хардаг байсан. Харин өнөөдөр хууль зүй, дотоод хэргийн шинэ сайд нэг ойлголт дээр ажиллаж байгаа нь олзуурхууштай. Өмнө нь манай хууль хүчний байгууллага чинь эрх мэдэлд үйлчилдэг байсан. Энэ бүтцийг эргүүлээд иргэнд үйлчилдэг болгох гээд байгаа юм. Бүтнээр нь өөрчлөх болж байгаа. Бидний энэ замыг гадаад орнууд сонирхож байна. Жишээ Киргизстанаас хүмүүс ирж судлаад, манай Тамгын газрын даргыг урьж аваачсан. Боловсруулаад байгаа багц хуулиудыг орос болон өөрийн хэл рүү орчуулж байгаа гэсэн. Бид сайн хийж чадвал үлгэр дуурайл болно. Миний сонгуулийн үеэр хэлж байсан шиг эдгээр хууль хэрэгжвэл “Ард түмний нуруу тэнийж, албан тушаалтнуудын нурууг бөхийлгөнө”. <o:p></o:p></span></p> <p class="MsoNormal" style="text-align:justify"><span lang="MN" style="font-family: " arial","sans-serif";mso-ansi-language:mn"="">Эрүүгийн, Эрүүгийн байцаан шийтгэх хууль гээд л 300-500 хуудас асар том хуулиудыг засч өөрчилнө. Боловсруулчихсан хуулиудаа намрын чуулган завсарлахаас өмнө нэгдүгээр сард оруулж шийдвэрлүүлэхийг оролдоно. Ингэснээр хувьсгалын шинжтэй өөрчлөлтүүд гарна. <o:p></o:p></span></p> <p class="MsoNormal" style="text-align:justify"><span lang="MN" style="font-family: " arial","sans-serif";mso-ansi-language:mn"="">Би 2004 онд Ерөнхий сайд болоод хамгийн их авлигал авдаг газар шалгаруулахад Гаалийг газар тодорч байсан. Тэр үед Гаалийн даргаасаа авахуулаад 20-иод хүний асуудал яригдаж, бас л шүүмжлэл хүртэж байсан. Одоо гааль хамгийн бага авлигалтай газраар тодорч байна. Ингэж үр дүн гардаг. Саяхан УИХ-ын гишүүн Ганбаатар орж ирээд “Үнэхээр өөрчлөлт гардаг юм байна. Нэг компанийн захирал танил маань орж ирээд хоёр тендер авлаа, гэхдээ хахууль өгсөнгүй, хувь нэхсэнгүй. Ямар гоё юм бэ гэж ярилаа” гэсэн. Энэ л өөрчлөлтийн төлөө бид явж байгаа шүү дээ. Төр гэдэг бол ийм л соёлыг бий болгохын төлөө явдаг. <o:p></o:p></span></p> <p class="MsoNormal" style="text-align:justify"><b><span lang="MN" style="font-family:" arial","sans-serif";mso-ansi-language:="" mn"="">Э.Дагиймаа: Шүүхийн шинэтгэлийг ард түмэн гараа өргөөд дэмжинэ. Шинэчлэгдэж байна ч гэж байна. Гэхдээ Монгол Улсын Ерөнхийлөгч шүүх эрх мэдлийнхнийг эрхшээлдээ оруулаад далайсан газраа хэрэгт оруулаад байна гэх гомдол байна. <o:p></o:p></span></b></p> <p class="MsoNormal" style="text-align:justify"><span lang="MN" style="font-family: " arial","sans-serif";mso-ansi-language:mn"="">-Ерөнхийлөгч байна, энэ албыг хашиж байна гэдэг бол хүмүүст зовлон учруулаад байгаа зүйлийг л шийдэх гэж буй хэрэг. Хэрэв Ерөнхийлөгч байсан нэг хүний гарт шүүх, хуулийнхан орчихвол дараагийн хүний гарт бас орж таарна. Ингэвэл ард түмэнд ямар ч хэрэггүй. Хуулийн дагуу л ажлаа хийх ёстой. Ингэж үнэт зүйлээ ойлговол болоо. Энд дөрвөн жил болоод явна уу, хэдэн жил болоод явна, Ерөнхийлөгчийн хугацаа дуусахад арай илүү шударга нийгэм тогтох ёстой, нөгөө шаардлагатай хуулиуд нь батлагдаж арай илүү шударга тогтолцоо үлдэх учиртай. Бид энэ тушаалд байнга үлдэхгүй. Аливаа удирдагч үнэлэмжийг бий болгодог. Үнэлэмж гэдэг бол хур бороотой адил. Тэр шинээр цэцэг ногоо ургах хөрс суурь бий болдог. Түүнийг л тавьж өгөх хэрэгтэй. Өөрөө&nbsp; очоод зам тавиад, айлын гэр цэвэрлээд байх нь удирдагч хүний хийдэг ажил биш. <o:p></o:p></span></p> <p class="MsoNormal" style="text-align:justify"><b><span lang="MN" style="font-family:" arial","sans-serif";mso-ansi-language:="" mn"="">Ц.Цэрэндолгор:-Ард түмний нурууг тэнийлгэнэ, шүүх эрх мэдлийг хариуцлагатай байлгана гэж Та сая яриандаа дурдлаа. Магадгүй цагдаагийн дарга нар хоригдож байна, хуучин ерөнхийлөгч маань Зайсан руу ачигдаж байна ч гэдэг юм уу эдгээр асуудал дээр юу хэлэх вэ? Иргэд таныг хэлмэгдүүлж байна гээд байгаа шүү дээ. <o:p></o:p></span></b></p> <p class="MsoNormal" style="text-align:justify"><span lang="MN" style="font-family: " arial","sans-serif";mso-ansi-language:mn"="">-Хуулийн өмнө хүн бүхэн тэгш эрхтэй гэдэг үгийг хэлмээр байна. Хуульд ч ингээд биччихсэн байгаа. Ямар нэг хүний асуудал яригдаж байхад хүн талаас нь харвал ийм байна, тийм байна гээд үзэл бодлоо хүмүүс илэрхийлж байгаа. Хувь хүн өөрийгөө өмгөөлөх, хамгаалах, би хэрэг хийгээгүй гэж хэлэх эрхтэй. Гэхдээ хэрэг хийсэн гээд сэжиглэгдэж байгаа бол хуулийн байгууллага хэнтэй ч ижил харьцах ёстой. Иргэнтэй, цагдаагийн байгууллагад ажиллаж байсан хүмүүстэй, өндөр албан тушаалд байсан хүнтэй яг л адил харьцах учиртай. Ерөнхийлөгч ч тийм л зүйлийг шаардах ёстой, харин хөндлөнгөөс оролцох ёсгүй. Хуульд тэгээд биччихсэн байгаа. Иргэний байр сууриас хандаад энэ хүн ийм тийм гээд сэтгэл зүрх ярьж болох ч хуулийг л хэрэгжүүлэх ёстой. <o:p></o:p></span></p> <p class="MsoNormal" style="text-align:justify"><b><span lang="MN" style="font-family:" arial","sans-serif";mso-ansi-language:="" mn"="">Ц.Цэрэндолгор: Хууль эрх зүй хэрхэн шинэчлэгдэж байна гэвэл иргэд янз бүрийн л тайлбар хийх байх. Та энэ салбарын шинэчлэлийг яаж харж байна?<o:p></o:p></span></b></p> <p class="MsoNormal" style="text-align:justify"><span lang="MN" style="font-family: " arial","sans-serif";mso-ansi-language:mn"="">-Ер нь нэг үеэ бодоход шүүхийн байгууллагаар иргэд ордог болсон. Шүүх бүхэн өөрийн вэбсайттай болсон. Шийдвэр бүрээ түүндээ нэг хоногийн дараа байрлуулдаг болсон. Сарын шийдвэрүүд нь эмхэтгэл болоод гарч байна. Шүүхээр&nbsp; &nbsp;орж асуудлаа шийдүүлсэн хүмүүст эдгээр мэдээлэл их чухал байгаа. Түүнийгээ өөрсдөө уншина. Буруу, зөв шийдсэн байна гээд хэлэлцэнэ. Оюутнууд, судлаачид, эцэг эх нь, хуулийнхан үзнэ. Иймэрхүү маягаар шүүхтэй холбоотой маш олон асуудал шийдэж байгаа. Шүүхэд асуудал очоод буцаад, 3-4 жил явдаг. Үүнийг больё, хар цагааныг нь ялгаад шүүх тухай бүрт нь шийд гэж байгаа. Иргэдийн төлөөлөгчийг шүүх хуралд шүүгчтэй адил таслах эрхтэй оролцуулдаг боллоо. Нөгөө талаас төсөв, удирдлагыг бие даалгаж байгаа. Төсөв нь өмнө Сангийн яамаар хянагдаад Засгийн газрын хуралдаанаар орж байж өргөн баригддаг байсан. Хууль зүйн сайд тэр бүхэн дээр дураараа аашилдаг байсан. Одоо бол өөр. Шууд УИХ-д төсвөө оруулж байгаа. Аймаг аймгийн шүүхийг нийлүүлээд хүн амынх нь тоонд зохицуулаад тойргоор зохион байгуулж байна. Ингэснээр аймгийн дарга нар манай шүүх, шүүгч гээд байр, унаа гэх мэтээр дэмжиж нөлөөлдгийг алга болгож байгаа. Иймэрхүү маягийн системийг л өвлүүлж өгөх гээд яваад байна. <o:p></o:p></span></p> <p class="MsoNormal" style="text-align:justify"><b><span lang="MN" style="font-family:" arial","sans-serif";mso-ansi-language:="" mn"="">Э.Дагиймаа: эдийн засгийн асуудал руу яриагаа хандуулмаар байна. Та Хөвсгөл явах юм байна. Ерөнхий сайд энэ сарын 27-нд Оюу толгойн эхний олборлолттой танилцахаар явна. Оюу толгой бүтээгдэхүүнээ гаргаж эхэлнэ. Энэ компанитай холбоотой янз бүрийн асуудал яригдаж байна. Та Оюу толгойн асуудлаар ямар байр суурь илэрхийлэх вэ? Зарим улстөрчид Оюу толгой компани төрийн, ард иргэдийн хувийг дээрэмдсэн гээд байгаа. Нэг хэсэг нь бид тохироо хийчихсэн гээд байгаа. <o:p></o:p></span></b></p> <p class="MsoNormal" style="text-align:justify"><span lang="MN" style="font-family: " arial","sans-serif";mso-ansi-language:mn"="">-Намайг Ерөнхий сайдаар ажиллаж байхад хүмүүсийн шаардлагын 80 гаруй хувь нь гэрээгээ хурдан байгуулаад энэ ажлаа хийгээч ээ гэдэг байсан. Энэ асуудал Монгол Улсын баталсан шинэ Үндсэн хуулиас удаан олон жил яригдсан. Гэхдээ Оюу толгойн гэрээ маш их ярих юмтай. Бид ярьж болдоггүй гэрээтэй үйлдвэртэй байсан. Жишээ нь Эрдэнэт үйлдвэр. Тэгэхэд Монголд ирдэг ашиг нь 3 хувь, Зөвлөлт рүү очдог нь 97 хувь байсан. Ерөөсөө татвар авалгүй Монгол хорин жил явсан шүү дээ. Бидний өмнөх үе Эрдэнэт үйлдвэрийг босгож өгөөд явсан. Дараачийн үе нь хорин жилийн дараа гарч ирээд татвар авдаг болсон. Тэгэхээр өнөөдөр зөв бурууг олох гээд байх биш, улс орны эрх ашигтай холбоотой том асуудал дээр нэлээд бодож байж ярих хэрэгтэй юм шиг санагддаг. Улс төрийн асуудал гэж бий, ард түмний эрх ашиг гэж бас бий. Сонгуулийн асуудал гэж байна. Улс төрчдийн дураараа ярьдаг асуудал гэж байна. Ард түмний нэгдсэн эрх ашгийн үүднээс ярьдаг асуудал гэж байна. <o:p></o:p></span></p> <p class="MsoNormal" style="text-align:justify"><b><span lang="MN" style="font-family:" arial","sans-serif";mso-ansi-language:="" mn"="">С.Насанжаргал:-Гэрээнд яваандаа өөрчлөлт оруулах ёстой гэж ойлгож болох уу?<o:p></o:p></span></b></p> <p class="MsoNormal" style="text-align:justify"><span lang="MN" style="font-family: " arial","sans-serif";mso-ansi-language:mn"="">-Оюу толгой бол 21 дүгээр зууны Монголын хамгийн том бүтээн байгуулалт. Үүнтэй холбоотой ярих юм их бий гэж боддог. Жишээ нь, ханган нийлүүлэлт хийдэг Монголын олон компани бий. Гэхдээ тэд шууд Оюу толгойд нийлүүлдэггүй. Түүнийг нь авч Оюу толгойд нийлүүлдэг гадаадын маш олон компани байна гэдэг. Манайхан 30 хувиар үнэлээд өгөхөд нөгөөдүүл нь 70 хувиар үнэлээд цааш өгдөг. Ийм маягаар тэнд асар их зардал гаргаж байна. Ийм байж болохгүй. Оюу толгой зарим зүйлээ Францаас, махаа Хятадаас татдаг гэж ярьж байна.&nbsp; Монголоос махаа ав л даа. Тэр Оюу толгойнхоо дэргэд мах боловсруулах хамгийн сайн үйлдвэр барь л даа. Бусад хүнс, элс хайрга бүх зүйлээ Монголоос ав л даа. Бид тэдгээрийг нь хийх ёстой гэж шаардах учиртай хэмээн би хувьдаа боддог. Усны асуудал байна. Хэдэн жил хаанаас нь ус аваад юу үлдээх гэж байгаа юм. Кластер гээд иж бүрдэл үлдэх ёстой. Олон сая малтай Монголд арьс шир боловсруулдаг сайн үйлдвэрүүд бий болсон байх ёстой. Тэр хавьд аялал жуулчлал, аж үйлдвэр гээд бүх зүйлийг бий болгоход Оюу толгой оролцох ёстой. Үүнийг та нар яагаад хийхгүй байна гэж ярих ёстой. <o:p></o:p></span></p> <p class="MsoNormal" style="text-align:justify"><b><span lang="MN" style="font-family:" arial","sans-serif";mso-ansi-language:="" mn"="">Б.Жаргалмаа: Та ёстой ёстой гээд яриад байна. Хэзээ ёстой бий болгох юм бэ?<o:p></o:p></span></b></p> <p class="MsoNormal" style="text-align:justify"><span lang="MN" style="font-family: " arial","sans-serif";mso-ansi-language:mn"="">-Ерөнхийлөгч шууд ороод ярихаас өмнө шат дамжлагууд олон байгаа. Өөр нэг болохгүй байгаа зүйл бол “Говьд бүтээн байгуулалт нь явагдаж, мөнгө нь гадаадад, хөрөнгө оруулагчид Лондонд, Монголын улс төрчид Улаанбаатарт байна. Ямар ч хэлхээ холбоогүй байна. Ерөөсөн гэрээг бүрэн уншиж үзээгүй, очиж үзээгүй улсууд цээжний төсөөллөөрөө ярьж байна. Яг очиж ажилчидтай нь уулзаад ярихад буруу мэдээлэлтэй байна гэдэг. Эрдэнэс Оюу толгойг хариуцдаг хүн нь асуудал оруулж ирээд танилцуулах эрх байна уу? Байхгүй. &nbsp;Аль сайд хариуцах юм? Ганхуяг сайд хариуцаад Оюу толгойд гарч буй асуудлыг шууд Засгийн газарт, шаардлагатай бол Засгийн газар нь ҮАБЗ-д, нэг бол УИХ-д оруулж шийдүүлдэг байх ёстой шүү дээ. Гэтэл энд хий орон зай үүсчихсэн 3-4 газар суугаад телевизийн камерын өмнө мэдэгдэл хийгээд байгаа шүү дээ. Энэ сүлжээг л Засгийн газар бий болгож өгөх хэрэгтэй. <o:p></o:p></span></p> <p class="MsoNormal" style="text-align:justify"><b><span lang="MN" style="font-family:" arial","sans-serif";mso-ansi-language:="" mn"="">Ц.Цэрэндолгор: Олон нийтийн шүүмжлэлтэй ханддаг 34 хувийн оролцоон дээр та ямар байр суурьтай байдаг вэ?<o:p></o:p></span></b></p> <p class="MsoNormal" style="text-align:justify"><span lang="MN" style="font-family: " arial","sans-serif";mso-ansi-language:mn"="">-Намайг АН-ын дарга байхад 30 гаруй хүн оролцоод санал хурааж байсан. Ер нь төрийн өмчийн оролцоо хэрэгтэй юу гэдэг асуудлаар. Тэгэхэд ганцхан хүн төрийн өмчийн оролцоо хэрэгтэй гэж санал өгсөн байсан. Бусад нь хэрэггүй гэж байсан. Түүн шиг 34 хувийн оролцоог би хэрэггүй гэж боддог. Өнөөдөр Оюу толгойд 100 гутал нийлүүлэхэд 34 нь Монголын өр болж гарч байна. 10000 хуушуур нийлүүлэхэд 3400 нь Монголын өр болж байна. 100000 тонн бензин нийлүүлэхэд 34000 тонн нь Монголын өр болж байна. Өнөөдөр тэнд шахаж байгаа бүх юмны үнийн 34 хувь Монголд өр болж гарч байна. Энэ ямар хэрэг байна. Тэр 34 хувийн цаана Монголд ямар ашиг байна. Хөрөнгө оруулалт гэдэг бол хөрөнгө оруулагч эрсдэлээ тооцоод мөнгөө хийх ёстой. Тэд хөрөнгөө хийгээд ашиг олбол түүний нь тэдэн хувийг бид авъя гэх хэрэгтэй. Газрын тос гаргадаг Норвеги улс 78 хувийн татвар авдаг юм билээ. Оюу толгойн хамаг олж буй ашгийн нь 70 хувийг Монгол татаад авчихъя л даа. Тэр аюулгүй байдал, техник, технологио та нар хариуц гэл дээ. Заавал тэр рүү монголчууд толгойгоо хавчуулах ямар хэрэг байгаа юм бэ? Бид ашгаа авч байх ёстой. Манайхан ярьсаар байгаад тэр 34 хувийг оруулсан. Би УИХ-ын гишүүдээс “34 хувь өр болж байна гэх юм, тэгээд яагаад 51 болгох гээд байгаа юм бэ” гэж асуудаг. Төрийн хувь гэж байна. Тэр нь сайдын хувь болдог. Сайд тэр компани руу юм шахна. Тэгээд ард түмэнд юм очихгүй. Хэдэн дарга нарын халаас руу мөнгө нь орно. Татвараараа тооцоод, Сангийн яам, Засгийн газраараа шийдүүлээд явбал өөр хяналттай болно. <o:p></o:p></span></p> <p class="MsoNormal" style="text-align:justify"><span lang="MN" style="font-family: " arial","sans-serif";mso-ansi-language:mn"="">Хөрөнгө оруулалтын нэг доллар ч гэсэн Монголын баялаг болно. Төсвийн хөрөнгө оруулалт гээд ярьдаг, тэр бол аж ахуйн нэгжээс татвар аваад зүгээр өөр нэг газар цалин болгож өгч байгаа, эмнэлэг болгож барьж байгаа шүү дээ. Тэр төгрөг бол нэг халааснаас нөгөөд зүгээр орж байна. Гаднаас орж буй тэрбум доллар бол монголын баялаг дээр нэмж хөрөнгө болж байгаа юм. Тэгэхээр гадаадын хөрөнгө оруулалт бол Монголын хөгжлийг цааш авч явна. Гадаадын хөрөнгө оруулалтаа баахан хашгирч гаргачихаад улсынхаа нэр хүндээр бонд борлуулж мөнгө оруулж ирж байна. Энэ&nbsp; бол өр. Оюу толгой тэд 6 тэрбум долларын хөрөнгө оруулаад ашиг олбол бид түүнээс нь авна. Харин 6 тэрбумаа олж авна уу, үгүй гэдэг тэдний л асуудал. Монголын ард түмэн тэдний өмнө нэг ч долларын хариуцлага хүлээхгүй байх ёстой. <o:p></o:p></span></p> <p class="MsoNormal" style="text-align:justify"><span lang="MN" style="font-family: " arial","sans-serif";mso-ansi-language:mn"="">Монголчууд Чили ингэдэг, Латин Америк ингэдэг, Европт ингэдэг, Арабид ингэдэг гэж ярьдаг. Тэр Арабидаа очоод л суу л даа. Арабид Монгол байхгүй шүү дээ. Айлаар аваад үзье. Манай хоёр хамар хашаанд хэн байдаг юм. Урд талд Хятад гэдэг том гүрэн байгаа. Хойд талд Орос гэдэг манай мөнхийн хөрш байгаа. Зүгээр хамар хашаа ч биш юм. Хашаанаасаа гараад гудамж байдаг. Манай улс гарахаараа хоёр айлынхаа хашаа руу ордог. Манайхан ер нь юу хийдэг билээ? Манайхан хэдэн малтай, жаахан тариа, төмс ногоо ургуулдаг, архи, ус, ундаа хийж байна. Өөр юу хийж байна? Хажуу айлаасаа хамаг өмсдөг хувцсаа, цагаан сарынхаа бүх бэлгийг авдаг биз дээ. Нөгөө нэг айлаасаа бензин тосоо гуйдаг биз дээ. Ийм л байршилтай. Эхлээд байгаа газраа, байршлаа олчих. Тэгсний дараа юу хийх вэ, яаж хөгжих вэ гэдгээ бод. ҮАБ-ын үзэл баримтлалд нэг улсын хөрөнгө оруулалт нийт орж буй хөрөнгийн гуравны нэгээс хэтэрч болохгүй гээд биччихсэн байгаа. 1990 оноос өмнө ЗХУ-тай манай хамаг худалдаа, 80-90 хувь нь тийш хийгдэж байсан. Одоо манай хамгийн том хөрөнгө оруулагч хэн бэ?, БНХАУ. Хамгийн том худалдан авагч хэн бэ? БНХАУ. Өмнө нь хойшоо тогоо хазайсан байсан бол одоо урагшаа хазайсан байна. Энэ тогоо чинь тулгын чулуун дээрээ тэнцвэртэй байх ёстой. Хоёр хөрш маань ч ойлгодог. Бид ийм үзэл баримтлалтай. Одоо нэг талын хөрөнгө оруулалт 50-60 хувьд хүрчээд байна. Тиймээс гуравдагч хөрөнгө оруулагч хэрэгтэй байна. Гуравдагч хөрөнгө оруулалт ихэсвэл хоёр хөршөөс оруулах хөрөнгө оруулалт нэмэгдэх болно. Би түрүүн Оюу толгойн асуудал бол улс орны эрх ашгийн асуудал, түүнээс биш сонгуулийн юм уу, сандал ширээний асуудал биш гэж хэлсний учир энэ. Би яагаад 51 хувийг буруу гэсэн юм гэвэл эхлээд шаардах юмаа л шаардах ёстой гэж үзсэн хэрэг. Эхлээд байгаль орчны асуудлаа, нэг ижил ажил хийж буй монгол, гадаад хүн хоёрт адил цалин өг гэж шаардъя. Манай олон мянган залуучууд тэнд ажиллахдаа цэрэгт байгаа мэт байхаа больё. Эрдэнэт, Ухаа худаг шиг тэр байр, цэцэрлэг, сургууль, эмнэлгийг нь байгуулаад өг. 3000 хүнтэй байсан сум өнөөдөр 14000 хүн амтай болчихлоо. Одоо тэнд та нар хөрөнгө оруул гэж бид шаардах ёстой. Гэтэл&nbsp; бид 34 хувиа 51 хувь болго гэж шаардаж байна. 100 хоньтой хүн дээр нэг өдөр Засаг дарга чинь давхиж ирээд 34 хонио надад өгнө хөө гэвэл юу гэх вэ? Арван жилээр гэрээ байгуулснаа маргааш нь 50-ийг нь авахаар ирнэ гээд бод. Зүгээр 100 айлын орон сууцны байшин барьдаг компаниас&nbsp; Засаг дарга ирээд 34 айлынхыг нь авна гэвэл үлдсэн 66 сууцаа арай илүү өндөр үнээр зарахыг л бодно. Монгол Оюу толгойн 34 хувийг авна гээд буй хүмүүс бол манай нүүдлийн шувуу шиг ирээд буцдаг улс төрийн сонирхолтой сайд дарга нар л байгаа шүү дээ. Тэдний өөдөөс дэлхийн хамгийн нарийн том гэрээнүүд дээр ажиллачихсан хүмүүс сууж байгаа. Тэд “Монгол 34 хувиа авна гэж байгаа юм уу, тэгвэл энэ тал дээр нь зардлаа нэмчихье” гээд бүх зардлаа оруулаад авчихна. Тэдэнтэй хэн ч өрсөлдөхгүй. 34 хувийг 50 хувь болгоно гэхээр дээрэм хийх гэж байна гээд байгаа. Ингэж нэрээ хугалахын оронд&nbsp; татвараа нэмэх, байгаль орчин, хүмүүс, зам барилга, бүтээгдэхүүн нийлүүлдэг асуудлаа тавих ёстой байхгүй юу. Яг хэрэг дээрээ 34-ийг 50 болгох асуудлыг анхны хөрөнгө оруулалтаа нөхсөний дараа гээд манайхан ч яриад байгаа шүү дээ. Энэ чинь 6 жилийн дараа дараа ярих асуудал. Өөрөөр хэлбэл дараачийн УИХ-ын ярих асуудал. Заавал өнөөдөр дээрэмчин, итгэлгүйгээрээ дуудуулж нэр төрөө унагах хэрэг юу байна. Монголын нэр хугарснаас миний яс хугарах ёстой гэж боддог. Тавих ёстой асуудлаа шат дараатай тавиад явъя л даа. Гэрээ байгуулаад жил болоогүй байхад бид 3 асуудлаа шийдүүлээд авсан. Дараалалтай зөв яривал миний ярьсан олон асуудлыг шийдвэрлэж болно. Хөрөнгө оруулагчид гарч гүйгээд “Монголчууд чинь татвараа авъя гэж байна. Нөгөө говийн усныхаа асуудлыг ярьж байна. Ханган нийлүүлэлтийн үнэ өсгөөд байгааг боль гэж байна” гэхэд гадныхан “Монголчууд шударга л шаардлага тавьж байна шүү дээ” гэнэ. Бидний айхтар хашгарсны дүнд монголоос сар бүхэн 120 сая доллар гарч явж байна. Тийм учраас танай телевиз ажилтнуудынхаа цалинг нэмж чадахгүй байна. Над руу далан хүнтэй компанийн захирал утасдаад өнөөдөр ажилчдынхаа 50 хувийг хална гэж ярьж байна. Ямар ч &nbsp;хөрөнгө оруулаад нэмэр алга гэж байна. Тэр Оюу толгойн хөрөнгө оруулалтыг дагаад хэдэн зуугаараа хөрөнгө оруулж байгаа шүү дээ. Энэ бүхнийг хөөгөөд гаргалаа. <o:p></o:p></span></p> <p class="MsoNormal" style="text-align:justify"><span lang="MN" style="font-family: " arial","sans-serif";mso-ansi-language:mn"="">Стратегийн асуудлаар хууль гаргана гэсэн. Санаа нь зөв. Гаргасан хууль нь буруу. 80 сая доллараас дээш хөрөнгө оруулалтыг төр авч үздэг, хянадаг болно гэхээр хэн нааш зүглэх юм. Монгол нэг жаахан чөмөгжмөөр байна. Газрын тосоо өөрсдөө боловсруулдаг, жаахан ч гэсэн хоёр талтайгаа ярьдаг түвшинд очъё л доо. Өнөөдөр монголын нэг хүнд хятадын 4800 хүн, оросын 480 хүн ногдож байна. Газар нутгаар нь аваад үзвэл оросын хашааны газар монголынхоос 11 дахин том, хятадынх 6.1 дахин том хашаатай байна. Дээр нь далайд гарцгүй, аль нэгийг нь туулж л гарна. Тэгвэл төмөр замынхаа асуудлыг ярья л даа. Эрчим хүчнийхээ асуудлыг ярья л даа. Бас гурав дахь хөрөнгө оруулалтын асуудлыг ярих ёстой. Магадгүй олон охинтой айл Оюу толгой гэдэг охиноо буруу айлд өгчихсөн байж болох. Охин нэгэнт хүний авгай болчихсон бол түүний алдааг засах ямар ч боломжгүй. Тэгэхээр бид дараачийн охид дээрээ алдахаа л больё л доо. Нэг юмаараа дахин дахин оролдохоор монголчууд хэлснээсээ буцдаг улс гээд Монголынхоо нэрийг унагаад байна. <o:p></o:p></span></p> <p class="MsoNormal" style="text-align:justify"><span lang="MN" style="font-family: " arial","sans-serif";mso-ansi-language:mn"="">Өнөөдрийн манай улс төрийн соёлд би маш их дургүй байгаа. Юм л болбол та нарыг дуудаад хэвлэлийн бага хурал хийдэг. Хийж буй ажил нь л тэр. Монгол гэдэг айлыг аваад үз. Ямар их хэрүүлтэй&nbsp; байна вэ? <o:p></o:p></span></p> <p class="MsoNormal" style="text-align:justify"><b><span lang="MN" style="font-family:" arial","sans-serif";mso-ansi-language:="" mn"="">С.Насанжаргал:-Асуудал үүсэхээр улс төрчид яриад байх юм. Нөгөө мэддэг мэргэжлийн хүмүүс маань хаана байна вэ? Улс төрчдийн сүрд дарагдаад байна уу?<o:p></o:p></span></b></p> <p class="MsoNormal" style="text-align:justify"><span lang="MN" style="font-family: " arial","sans-serif";mso-ansi-language:mn"="">-Энэ байдлыг өөрчлөх хэрэгтэй. Ерөнхий сайд байхдаа бараг долоо хоног бүр л телевизээр ярилцлага өгдөг байсан. Харин Ерөнхийлөгч болоод ноднин цагаан сарын үеэр нэг блиц ярилцлага өгсөн. Одоо та нартай яриад сууж байна. Үнэндээ бол Ерөнхийлөгч гээд өдөр бүр телевизээр гараад бүх асуудал руу ороод байх албагүй. Миний хувьд “Засаг нь хийдэг ажлаа хий, сайд нь хийдэг ажлаа хий. Хариуцсан ажлаа хариуцсан шиг явъя. &nbsp;Өдөр тутам хийдэг ажлаа тайлагнаад телевизийн реклам шиг уралдаж гараад байх больё” гэсэн зарчим баримталдаг. <o:p></o:p></span></p> <p class="MsoNormal" style="text-align:justify"><b><span lang="MN" style="font-family:" arial","sans-serif";mso-ansi-language:="" mn"="">Э.Дагиймаа:-Түрүүн ярьсан 34 хувь бол ард түмний биш улс төрчдийн хувь болж харагдаад байгаа юм. Яагаад гэвэл нэг нам ялахаараа тэр 34 хувьтай л ноцолдоод байгаа юм. Оюу толгой компанид тавьж буй зөвлөхүүдийг харсан ч улс төрчид байдаг. Тэгэхээр яаж Оюу толгойд гарсан шиг алдааг дараагийн Таван толгой шиг газар гаргахгүй байх вэ?<o:p></o:p></span></b></p> <p class="MsoNormal" style="text-align:justify"><span lang="MN" style="font-family: " arial","sans-serif";mso-ansi-language:mn"="">-Чилийн Уул уурхайн сайд надтай уулзаж бид дөрвөн цаг ярьсан. Бид нэг иймэрхүү байгаа, ер нь өөрчилнө гэж бодож байгаа гэж хэлсэн. Тэр “Танайх анхны алдаагаа л засах гэж битгий оролдоорой. Хоёр дахиасаа зас, хуулиа сайжруул. Анхныхыгаа засах гэвэл бүх нэр төрөө алддаг” гэж хэлсэн.&nbsp; Та нар бод. Тэр Оюу толгойн хөрөнгө оруулагчид үйлдвэрээ хаагаад л гараад яваг. Хэн орж ирэх вэ? Сурснаараа хоёр хажуугийн улсууд л орж ирж ноолно доо. Ноднин тусгаар тогтнолын 100 жилийн ой тэмдэглэх үед анхны ерөнхий сайд, төрийн тэргүүн юу бодож байсныг уншиж байсан. Ерөөсөө тусгаар тогтнолоо зарлаад л гадагшаа есөн улс руу биднийг дэмжээч, худалдаа наймаа хийе, бидэнтэй харилцаач гэж ярьж ярьж байсан юм байна лээ. Тэгэхээр бидний энэ бие даасан байдал гэдэг чинь бас их эмзэг байдаг юм. Үүнийг бид эдийн засгийн аргаар нь бий болгох хэрэгтэй. Үүний төлөө л бид явах ёстой. <o:p></o:p></span></p> <p class="MsoNormal" style="text-align:justify"><b><span lang="MN" style="font-family:" arial","sans-serif";mso-ansi-language:="" mn"="">Б.Жаргалмаа: Та монголчууд хашаан дотроо хэрүүл зодоонтой байна гэлээ. Аав нь эзгүй байгаад тийм байгаа юм болов уу, яагаад байгаа юм бол?<o:p></o:p></span></b></p> <p class="MsoNormal" style="mso-margin-top-alt:auto;mso-margin-bottom-alt:auto; text-align:justify;line-height:normal"><span lang="MN" style="font-family:" arial","sans-serif";="" mso-ansi-language:mn"="">-Ер нь аавын хийдэг ажил хуулиар тодорхой заагдсан байдаг. Тэр дагуу л хийх ёстой ажлаа хийж л байгаа. Сая бонд гээд л ярилаа. Нэг бол он гаргаад, эсвэл төслүүдээ боловсруулж байгаад бондоо гаргах байсан. Ингэж эрт өр тавих хэрэг байгаа юм уу гэхчлэн ярьж байгаа. Сайн талаас нь ярьж буй улсууд ч бий. Бид голдуу нэг талаас нь, сайн талаас нь ярьж байгаад хийдэг. Үр дүн нь дандаа муу гардаг. Тэгэхээр аавын үүрэг бол харуулын цэрэг. Би өөрийгөө харуулын цэрэг л гэж боддог. Энэ улсад хүний эрх зөрччих вий, энд ийм авлига байх вий, Монгол Улсын нэр хүнд унах вий гэж харж тэрийг нь хэлж суудаг. Бонд зараад мөнгөө цацаад эхэлсэн бол яах вэ? Бондын мөнгө орж ирэхээс хоёр өдрийн өмнө ҮАБЗ-ийг хуралдуулж, шийдвэр гаргаад яг мөнгө орж ирсэн өдөр ард түмэндээ танилцуулсан. Тэрний гол санаа бол орж ирсэн мөнгөө нэг төсөл рүү хийгээд шатвал яах вэ, тэгэхээр нэг төсөлд хөрөнгө оруулахдаа нийт хөрөнгө оруулалтын гуравны нэгээс илүү мөнгө хийж болохгүй шүү, бондын мөнгөнөөс нэг төгрөг оруулахад дээр нь хоёр төгрөг хөрөнгө оруулагчаас ол гэсэн байгаа. Уг нь бонд гэж хөөцөлдсөнөөс хөрөнгө оруулалтынхаа орчинг сайжруулаад байсан бол Монгол Улс ямар ч эрсдэлгүй байх юм. Таван жилийн дараа бид 500 сая доллараа төлнө, арван жилийн дараа тэрбум доллараа төлнө. Ирэх жилээс 3.5 тэрбумаа нэмж гаргах гээд байгаа. Ингэхээр зөндөө их өр бий болно. Улсынхаа нэр хүндээр, тусгаар тогтнолоороо дэнчин тавьж авч байгаа мөнгө шүү дээ. Гэхдээ зөв юманд зарж чадвал нөгөө инфляци чинь багасна, эдийн засаг чинь тэлнэ. Яг үнэндээ ашигтай юманд зарж чадах уу, ашигтай гэдэг шалгуурыг хэн тавих вэ? УИХ дээр шийд, ҮАБЗ-ийн зөвлөмжөөр засаг дээрээ ярьсан зүйлээ бичгээр УИХ –ын дарга руу явуул, үгүй бол УИХ дээр бүтэц байгуул гээд баахан даалгавар өгсөн. Одоо энэ УИХ завсарлахаасаа өмнө хууль гаргах ёстой. Бонд гаргаагүй улс орон ховор, ер нь ихэнх нь гаргаж байгаа. Манай орны нэр хүнд гайгүй байгаа нь харагдаж байгаа. Олон янзаар улс төрчид унагасан л даа. </span><span lang="MN" style="font-family: " arial","sans-serif";mso-fareast-font-family:"times="" new="" roman";mso-ansi-language:="" mn"="">Сая бонд гаргах үеэр ч унагасан. Бондын хүү эхлээд&nbsp; арай бага байсан ч яг мөнгө нь орж ирэх үеэр өссөн байна лээ.<o:p></o:p></span></p> <p class="MsoNormal" style="mso-margin-top-alt:auto;mso-margin-bottom-alt:auto; text-align:justify;line-height:normal"><b><span lang="MN" style="font-family: " arial","sans-serif";mso-fareast-font-family:"times="" new="" roman";mso-ansi-language:="" mn"="">Ц.Цэрэндолгор: -Бондыг хавар гаргах байсан гэж ярьж байгаа. <o:p></o:p></span></b></p> <p class="MsoNormal" style="mso-margin-top-alt:auto;mso-margin-bottom-alt:auto; text-align:justify;line-height:normal"><span lang="MN" style="font-family:" arial","sans-serif";="" mso-fareast-font-family:"times="" new="" roman";mso-ansi-language:mn"="">-Хаврын улирал гарахыг хүлээнэ гэхээр дэлхийн санхүүгийн нөхцөл, Монголын нэр хүнд юу ч болоо билээ. Засаг төрийнх нь байдал яагаа ч билээ. Засагт хамтарч байгаа хоёр намын нэг нь гарлаа гэж дуугарахад л бондын хүүд өөрчлөлт орж бай­гаа шүү дээ. Өмнө нь монгол­чууд хэдэн аж ахуйн нэгжээсээ Сан­гийн яаман дээр мөнгө цуг­луулаад түүний­гээ тойрч хэ­рэлддэг байсан. Тэгвэл өнөөдөр улсынхаа нэр хүндээр дэнчиндэж өр тавилаа. Тиймээс хариуцлага нэмэгдэж байна. Одоо "Засгаас гарлаа, орлоо, Оюу толгой ийм тийм байна" гэж&nbsp; ярих тоолонд бондын хүү арван сая ам.доллараар нэмэгдэнэ. Тэгэхээр хариуцлагатай байя. Улс төр­чид, хэвлэлийнхэн аль аль нь хариуцлагатай байя. Хэлэх гэж байгаа нэг үгээ бодож хэл. Нэг товч хийж үзээгүй улстөрчид өнөөдөр ганц мэдэгдэл хийгээд 120 сая&nbsp; төгрөгийн хөрөнгө оруулалтыг хөөгөөд гаргачихаж байна шүү дээ. Монголд яагаад инфляци хөөрөгдөөд байгаа юм бэ. Гад­наас орж ирдэг хөрөнгө оруулалт багассаных шүү дээ. Монгол­чууд хэдэн бор төгрөгөө дотроо эргэлдүүлээд сууж байгаа учраас үнэ хөөрөгдөж байна.<o:p></o:p></span></p> <p class="MsoNormal" style="mso-margin-top-alt:auto;mso-margin-bottom-alt:auto; text-align:justify;line-height:normal"><b><span lang="MN" style="font-family: " arial","sans-serif";mso-fareast-font-family:"times="" new="" roman";mso-ansi-language:="" mn"="">Б.Жаргалмаа:-Улс төрийн соёлын тухай та&nbsp; яриад өнгөрлөө.&nbsp; Парла­мент дахь тэнцвэртэй байд­лын тухай, улс төрчдийн ёс зүйн талаар юу хэлэхийг хүсч байна?<o:p></o:p></span></b></p> <p class="MsoNormal" style="mso-margin-top-alt:auto;mso-margin-bottom-alt:auto; text-align:justify;line-height:normal"><b><span lang="MN" style="font-family: " arial","sans-serif";mso-fareast-font-family:"times="" new="" roman";mso-ansi-language:="" mn"="">-</span></b><span lang="MN" style="font-family:" arial","sans-serif";="" mso-fareast-font-family:"times="" new="" roman";mso-ansi-language:mn;mso-bidi-font-weight:="" bold"="">Хуулийг нь чангалж өгөх ёстой. Нэг зовлон бий. УИХ-ын гишүүд өөрийн сахилга бат, ёс зүйтэй холбогдолтой заалт оруулахдаа хойрго шүү дээ. УИХ-ын гишүүн гэмт хэрэгт холбогдвол яах вэ гэсэнтэй холбоотой өмнө нь хуульд байсан заалт Үндсэн хууль зөрчсөн гээд хасагдсан. Уг нь асуудал тавигдахад л тэр УИХ-ын гишүүн явах ёстой. Би хувьдаа тийм л соёлтой. Та нар бүгд мэднэ дээ. Би дээрээ 7 ахтай, айлын найм дахь хүүхэд. Хэрвээ манай гэрт хэрэгждэг тэр ёс заншил, журмыг аав, ээж хүүхэд тус бүрээр нь хэрэгжүүлдэг байсан бол хамгийн багаараа би л хохирох байсан болов уу. Багаасаа бүх юм ижил тэгш, алдаа гаргасан ч шийтгэл нь тэгш ногддог ийм л амьдралд орсон.&nbsp; 1994 онд Элбэгдорж хууль зөрчсөн байна гээд асуудал тавьж байсан. Тэгэхэд би УИХ –ын гишүүн байсан. Бичиг нь ирмэгц тэр өдрөө УИХ-ын дарга Н.Багабандид “Намайг хуулийн байгууллагаас шалгаж асууна гэсэн тул миний бүрэн эрхийг чөлөөлж өгнө үү” хэмээн өргөдлөө өгсөн. УИХ-ын МАХН-ын гишүүд олонх байсан, үдээс хойш цуглаад маш их баяртайгаар намайг чөлөөлөөд явуулсан. Одоо бодоход ингэсэн гишүүн ганц би байсан. Маргааш нь Аюулгүй байдлын газар байцаагдаад нөгөөдөр нь шүүх рүү 4,6 жилийн ял сонсоод явж байсан. Шүүх дээр би 30 минут үг хэлээд нэр төрөө цагаатгаад гарч ирсэн. Зүгээр л эдийн засгийн аргаар эрхшээлдээ оруулах гэж байна гэсэн үг цуглаан дээр хэлсэн шүү дээ. Ямар ч том дарга бай хуулийн байгууллага дуудах юм бол хувцсаа өмсөөд зангиагаа зүүгээд л оч. Би ийм л зарчим баримталдаг. Очихгүй гээд л тойрсон харуулаа нэмэгдүүлээд зугтаад байвал хуулийн байгууллага араас чинь очно. Хуульд араас нь очно гээд биччихсэн байгаа. <o:p></o:p></span></p> <p class="MsoNormal" style="mso-margin-top-alt:auto;mso-margin-bottom-alt:auto; text-align:justify;line-height:normal"><span lang="MN" style="font-family:" arial","sans-serif";="" mso-fareast-font-family:"times="" new="" roman";mso-ansi-language:mn;mso-bidi-font-weight:="" bold"="">Өндөр албан тушаалд ажиллаж байгаа хүмүүс зөв соёлыг төлөвшүүлэхийн төлөө явах хэрэгтэй. Хэвлэл, мэдээлэл, олон нийт үүн дээр чухал үүрэг гүйцэтгэх ёстой гэж боддог. <o:p></o:p></span></p> <p class="MsoNormal" style="mso-margin-top-alt:auto;mso-margin-bottom-alt:auto; text-align:justify;line-height:normal"><b><span lang="MN" style="font-family:" arial","sans-serif";mso-ansi-language:mn"="">С.Насанжаргал:-</span></b><b><span lang="MN" style="font-family:" arial","sans-serif";mso-fareast-font-family:"times="" new="" roman";="" mso-ansi-language:mn"="">Одоо таны ёстой гэж ярьж буй зүйлүүд УИХ, Засгийн газраар дамжихаас өөр аргагүй тогтолцоо явж байгаа. Одоогийн УИХ, Засгийн газартай та хэр хамтарч ажиллаж байгаа вэ? Та олон хууль санаачилж оруулдаг. Зарим хууль хэтэрхий удаад байгаа юм шиг санагддаг. Ашигт малтмалын хууль хоёр дахь жилдээ зогсонги байна. <o:p></o:p></span></b></p> <p class="MsoNormal" style="mso-margin-top-alt:auto;mso-margin-bottom-alt:auto; text-align:justify;line-height:normal"><span lang="MN" style="font-family:" arial","sans-serif";="" mso-fareast-font-family:"times="" new="" roman";mso-ansi-language:mn;mso-bidi-font-weight:="" bold"="">-Ашигт малтмалын хууль дээр надад хүнд сонголт байсан. Одоо бас ч гэж харьцангуй тайван байна. Намайг Ерөнхий сайд байхад хаа сайгүй жагсаал цуглаан хийж, зам хаадаг байсан. Газар нутгийн 46 хувь нь гадны хүмүүсийн мэдэлд шилжчихлээ гээд л. Бодсоор байгаад эрс шийдэмгий шийд гаргахгүй бол болохгүй юм гэж үзээд хайгуулын лиценз олгохыг зогсооё гэж бодсон. Тэгээд Аюулгүйн зөвлөлийн гишүүдтэйгээ ярилцаад бөөн юм болж байж зогсоох хууль гаргасан. 3 удаа хугацааг сунгаж энэ хуулийг гаргаад байна. Уг нь хамгийн сүүлд Ашигт малтмалын хуулийг гараад хэрэгжиж эхэлтэл лиценз олгохгүй байхаар төсөл оруулсан. Тэгтэл энэ оны 12 дугаар сарын 31 хүртэл гэж хууль гарсан. Өнөөдөр ахиад Ашигт малтмалын хуулийг гараад хэрэгжиж эхэлтэл гээд хуулийн төсөлд гарын үсэг зураад оруулж байгаа. Ер нь бид өмнө нь хангалттай тараасан. Одоо түүнийхээ учрыг олох хэрэгтэй. Хамгийн гол нь баригдаж байгаа бүтээн байгуулалтыг нураах гэж биш ашигт малтмалын лиценз нэртэй хуудас цаасаар өөр хоорондоо мөнгө хийгээд байгаа тэр албан тушаалтнуудтай тэмцэж, түүгээр дамжин монголын хөрөнгө гадны хүний гарт ороод байгааг зогсоох ёстой. Ямар ч хөрөнгө оруулалт алга. Ямар ажлын байр алга. Гэтэл бид бодлоготойгоор мөнгө гаргаад эргүүлэн худалдаж авч байна. Ашигт малтмалын хууль их том юм билээ. Газрын хэвлийн тухай хууль гэхчлэн хэд хэдэн хуулийг хамарсан багц хууль юм. Одоо түүн дээр ажилласаар байгаа. Ажлын хэсэг ерөнхийдөө 3-4 хуулийн төсөл оруулж ирж байгаа. Ерөнхийлөгчийн Тамгын газрын вэбсайт дээр тавьчихсан байгаа, хүмүүс нэг сар хэлэлцэг. Хүмүүсийн саналыг аваад дахиж ярилцъя гэж байгаа. Хамгийн гол анхдагч эрхийг нь ард түмэнд өгье. Тухайн аймаг, сумын ард иргэд үгүй гэж хэлсэн бол тэр хайгуул зогсдог байх ёстой. Бүр ямар нэг үйл ажиллагаа явахгүй байх ёстой. Дээрээс нь хайгуул хийх гэж буй улсууд яаж ашиглах, тэр сум, аймаг, улсад ямар ашигтай байхыг, байгаль орчинд нь ямар хор хохиролтойг төлөвлөж танилцуулсан байхаар хуулийн төсөлд оруулж өгч байгаа. <o:p></o:p></span></p> <p class="MsoNormal" style="mso-margin-top-alt:auto;mso-margin-bottom-alt:auto; text-align:justify;line-height:normal"><b><span lang="MN" style="font-family:" arial","sans-serif";mso-fareast-font-family:"times="" new="" roman";="" mso-ansi-language:mn"="">Э.Дагиймаа:-Хэвлэлийн эрх чөлөөний тухай хууль Төрийн байгуулалтын байнгын хороогоор хэлэлцэгдээд уналаа. Шалтгаан нь 8.1 гээд таны санаачилсан хэсэг. Та сэтгүүлч хүний хувьд энэ хууль дээр хэр анхаарал тавьж байна?<o:p></o:p></span></b></p> <p class="MsoNormal" style="mso-margin-top-alt:auto;mso-margin-bottom-alt:auto; text-align:justify;line-height:normal"><span lang="MN" style="font-family:" arial","sans-serif";="" mso-fareast-font-family:"times="" new="" roman";mso-ansi-language:mn"="">-Маш их анхаарал тавьсан. Ганцхан зарчим барьж байгаа. Аль болох тэр хэвлэлийн эрх чөлөөг бүх талаас нь баталгаажуулж өгье. Мөн сэтгүүлчидтэй холбоотой гүтгэсэн, нэр төр гутаасан гэсэн Эрүүгийн хуульд байдаг 2 заалтыг хүчингүй болгож байгаа. Гэхдээ сэтгүүлчид дураараа дургих уу гэвэл тийм юм байхгүй. Хэвлэл, мэдээллийн байгууллага бүхэн өөрийн ёс зүйн дүрэмтэй, асуудал гарвал эргээд залруулдаг, залруулахгүй бол сэтгүүлчдийн зөвлөл дээр яригдаж засагддаг байх ёстой. Сэтгүүлчид заавал эрүү үүсгэж, шоронд явуулах шаардлагагүй. Бусад улс оронд ингээд л зохицуулчихсан юм билээ. Сэтгүүлчид энэ нь бидний эрх чөлөөнд халдаж байна гэвэл бид хүлээж авъя л гэж байгаа. Төр эрхийг нь өгсөн шиг өгөөд үзэх хэрэгтэй. Төр эрхийг амархан хураадаг шүү дээ. Би энэ хуулийн төслийг буцсан гэж ойлгохгүй байна. Ганц хоёр заалтыг янзлаад эргээд оруулах байх гэж бодож байна. <o:p></o:p></span></p> <p class="MsoNormal" style="mso-margin-top-alt:auto;mso-margin-bottom-alt:auto; text-align:justify;line-height:normal"><b><span lang="MN" style="font-family:" arial","sans-serif";mso-fareast-font-family:"times="" new="" roman";="" mso-ansi-language:mn"="">Ц.Алтанцэцэг:-Хариуцлагатай уул уурхай гэж яриад байгаа. Манай УИХ-ын гишүүд, сайд дарга нар Австрали, Канад, Чили, АНУ гээд олон оронд хариуцлагатай уул уурхайн туршлага судлахаар явцгаасан. Тэр хариуцлагатай уул уурхайтай газар бол улс орноо хөгжүүлчихдэг юм билээ. Хамгийн түрүүнд нутгийн иргэдтэй гэрээ хийгээд орон нутгийг нь хот болгоод хүн амын тодорхой хувийг ажилд аваад бүх асуудлыг нь шийдээд өгдөг юм байна. Гэтэл нөгөө яваад байсан УИХ-ын гишүүд маань “Нутаггүй, усгүй монгол” гээд цуврал нэвтрүүлгүүд яваад байхад юу хийж байна?<o:p></o:p></span></b></p> <p class="MsoNormal" style="mso-margin-top-alt:auto;mso-margin-bottom-alt:auto; text-align:justify;line-height:normal"><span lang="MN" style="font-family:" arial","sans-serif";="" mso-fareast-font-family:"times="" new="" roman";mso-ansi-language:mn"="">-Үнэхээр том компани ороод ирсэн юм бол хэдэн жилийн дараа ярилцах асуудлаар&nbsp; үргээж байхын оронд яг саяын дээр дурдсан зүйлээр ярилцах ёстой. Ханбогд сумтайгаа яриагаа олохгүй бол ямар том компани байх билээ дээ. Эхлээд Ханбогд сумтай, дараа нь Цогтцөций сумтай, тэгээд монголын нийгэмтэй хэл амаа ололц л доо. Тэр говьд хэдэн мянган мод тарь. Заавал тэр жижигхэн голыг нь ухах хэрэггүй шүү дээ. Ашиглаж буй усаа эргүүлэн 98 хувь ашиглаад ажиллаж болно. Бусад газар тэгээд л ажиллаж байна шүү дээ. Үүнийг л хариуцлагатай уул уурхай гэж байна. Монголын төр мэдэх юм байхгүй. Тэр лүүгээ сэтгүүлчдийг ч, төрийн улсуудыг ч оруулдаггүй. Наадахиа нээ, Монгол хариуцлагатай уул уурхайн гэрээнд нэгдэж орсон, та нар энэ гэрээг хэрэгжүүлэх ёстой гээд шаардлага тавиад сууж байх ёстой. Тэр явж буй замаа хар зам, төмөр зам болго гээ л сууж байх учиртай. Өнөөдөр ярих юмаа жагсааж байгаад УИХ дээр ярья. Би бүр УИХ-ын дарга, Ерөнхий сайд нарт “УИХ дээр авчирч сонс” гэж хэлсэн шүү дээ. Зөвлөл, зөвлөлийн дарга гэж байгаа. Тэр улсууд Оюу толгой Рио Тинтогийн чухал төсөл юм бол холбогдох хүмүүсийг нь урь. Манай хүмүүс ингэж уурлаад байна, ахмадууд ингэж яриад байна гээд бүгдийг суулгаж байгаад хоёр гурван өдөр ярилцъя л даа. Заримдаа хааж байгаад, заримдаа нээж байгаад ярья, ойлгоно. Зургаан тэрбум доллар хийсэн, үнэхээр дэлхийд гуравдугаарт орох төсөл юм бол тэр улсууд яагаад бидний зовлонг ойлгохгүй гэж.&nbsp; <o:p></o:p></span></p> <p class="MsoNormal" style="mso-margin-top-alt:auto;mso-margin-bottom-alt:auto; text-align:justify;line-height:normal"><b><span lang="MN" style="font-family:" arial","sans-serif";mso-fareast-font-family:"times="" new="" roman";="" mso-ansi-language:mn"="">Б.Жаргалмаа: Саяхан хойд аавдаа зодуулсан долоон настай хүүхдийн тухай яригдсан. Таныг авчихаасай гэж бодож байсан, сонссон биз дээ? Монгол хүний үнэлэмжийн талаар яримаар байна. <o:p></o:p></span></b></p> <p class="MsoNormal" style="mso-margin-top-alt:auto;mso-margin-bottom-alt:auto; text-align:justify;line-height:normal"><span lang="MN" style="font-family:" arial","sans-serif";="" mso-fareast-font-family:"times="" new="" roman";mso-ansi-language:mn"="">-Сонссон. Манайх 21 хүүхэдтэй, өөрийн 4-ийг нэмэхээр 25 хүүхэдтэй. Бид тэдгээр хүүхдүүдтэй 7-8 жил хамт явж байна. Яагаад тийм олон хүүхэд авсан гэвэл өөрөө олон хүүхэдтэй айлын хүүхэд болохоор тэр. Олон хүүхэдтэй больё гэж бодсон. Манай хоёр дахь хүүхэд 1989 онд, гурав дахь хүүхэд 1999 онд төрсөн. 10 жилийн завсар үүссэн байгаа биз. Энэ хооронд хувьсгал хийж яваад зав гараагүй. Гэнэт санасан чинь нэлээд хөгширчээ. За олон хүүхэд гаргах боломж ч алга. Ерөөсөө хүүхэд өргөж авъя гэж шийдсэн. Олон газраар орсон, өргөж авахад ч хэцүү байсан. Тэгээд асрахын нэг ангийг авсан. 30 гаруй хүүхэдтэй байсан. Асрахыг бүрэн тохижуулж өгсөн. Хүүхдүүд маань асрахынхаа сургуульд явахад нөхцөл хүнд байсан. Иймээс өөр дээрээ авсан. Аав ээжтэй нь холбоо барьж уулзахад зарим нь ядарсан, орон гэргүй хүмүүс байлаа. Тэд хэрвээ хашаа гэр аваад өгвөл хүүхдээ өөр дээрээ авмаар байна гэсэн. 9 айлыг хашаа гэртэй болгож, хүүхдийг нь буцааж өгсөн. Тэгсээр байгаад үнэхээр аав ээж нь шоронд орсон, гудамжинд гарчихсан авах ямар ч боломжгүй хүмүүсийн хүүхдүүд бидэнд үлдсэн. Хоёр жилийн өмнө дахиад 2 хүүхэд өргөж авсан. Одоо бага нь 6, том 12 настай. Хүүхдээ буцааж авсан аав, ээж нар бидэнтэй байнга холбоотой байдаг. Эхлээд бужигнасан ямар хэцүү байгаа бол гэж бодогддог байх. Хүүхдүүддээ нэр өгөөд тогтоогоод харахад надад ямар ч дарамт байхгүй. Нэг компани ирээд сүү өгөх зэргээр дэм үзүүлдэг. Тэр долоон настай хүүхдийг асуусан, эмээ нь авсан байна лээ. Монголчуудын аятайхан амьдраад явж буй нэг хэсэг нь наад зах нь хоёр хүүхэд аваад явахад болох л байх гэж боддог. Нэг удаа эргэх, хандив өргөх бол юу ч биш. <o:p></o:p></span></p> <p class="MsoNormal" style="mso-margin-top-alt:auto;mso-margin-bottom-alt:auto; text-align:justify;line-height:normal"><b><span lang="MN" style="font-family:" arial","sans-serif";mso-fareast-font-family:"times="" new="" roman";="" mso-ansi-language:mn"="">Б.Жаргалмаа: Хүүхдүүдийнхээ нэрийг хэл дээ<o:p></o:p></span></b></p> <p class="MsoNormal" style="mso-margin-top-alt:auto;mso-margin-bottom-alt:auto; text-align:justify;line-height:normal"><span lang="MN" style="font-family:" arial","sans-serif";="" mso-fareast-font-family:"times="" new="" roman";mso-ansi-language:mn"="">-11 охин, 20 банди байна. Би хүүхдүүддээ өөрийнхөөрөө нэр өгчихсөн түүгээрээ дууддаг. Нэг зүйлийг хэлэхэд бид, ялангуяа манай гэр бүлийн хүн энэ талаараа нэг их ярьдаггүй. Сая ам халаад жаахан ярьчихлаа. Бид хүнд тус л хүргэж байгаа юм. Тэрнээс яриад байх дургүй. Шаардаад байхаар нь би саяхан твитер дээрээ гутлынх нь зургийг тавьсан. Хүмүүс гайхдаг юм. Хорин хэдэн хүүхэд ирээд гутлаа тайлахад дөчин хэдэн гутал ярайгаад “Пүүх ямар олон юм” гэцгээдэг. <o:p></o:p></span></p> <p class="MsoNormal" style="mso-margin-top-alt:auto;mso-margin-bottom-alt:auto; text-align:justify;line-height:normal"><b><span lang="MN" style="font-family:" arial","sans-serif";mso-fareast-font-family:"times="" new="" roman";="" mso-ansi-language:mn"="">Ц.Цэрэндолгор: Хүүхэд үрчлэхэд эргээд хүүхдийн эрхийн асуудал хөндөгддөг. ОХУ-д хүүхэд үрчлүүлэхгүй байх асуудал яригдаж байна. <o:p></o:p></span></b></p> <p class="MsoNormal" style="mso-margin-top-alt:auto;mso-margin-bottom-alt:auto; text-align:justify;line-height:normal"><span lang="MN" style="font-family:" arial","sans-serif";="" mso-fareast-font-family:"times="" new="" roman";mso-ansi-language:mn"="">-Оросуудын хувьд хоёр асуудал гараад л тэгсэн. Бид ч гадагшаа хүүхдээ үрчлүүлмээргүй байгаа юм. Манай гайгүй амьдралтай хүмүүс хурдны үнэтэй морьд аваад байх юм. Уг нь нэг анги дааж аваад 20 нас, бүр гэр бүлтэй болтол нь хариуцаж болно. Энэ бол аз жаргал шүү дээ. Орой ирээд л тэр тавын шүд уналаа, энэ гахай хавдар туссан байна, өнөөдөр тэр муу дүн авлаа, өчигдөр тэр эмнэлэгт хэвтсэн гээд л. Иймэрхүү яриа байнга өрнөнө шүү дээ.&nbsp; Зовлонтой амьдралтай байсан хүүхдүүд багаасаа суурь өвчтэй байдаг. Эмчлүүлсээр байгаад сайхан болдог юм. <o:p></o:p></span></p> <p class="MsoNormal" style="mso-margin-top-alt:auto;mso-margin-bottom-alt:auto; text-align:justify;line-height:normal"><b><span lang="MN" style="font-family:" arial","sans-serif";mso-fareast-font-family:"times="" new="" roman";="" mso-ansi-language:mn"="">Э.Дагиймаа: Та Есүгэний өдөр гээд сайхан өдөр бий болгосон. Ер нь ард түмний өдөр гэж байдаггүй. Дандаа л дарга тунхагласан баяр байдаг. Есүгэний өдрийг хүний үнэлэмжийн өдөр гэж ойлгодог. “Иргэний танхим”-д хурал болоход Ичинхорлоо хуульч “Оюу толгой компанид эндсэн хүүхдийн үнэлэмж бол 360 сая төгрөг юм байна” гээд үнэлгээ гаргаад байна лээ. Та энэ үнэлэмжийн талаар юу боддог вэ?<o:p></o:p></span></b></p> <p class="TAB-8"><span lang="MN" style="font-size:11.0pt;font-family:" arial","sans-serif";="" mso-fareast-font-family:"times="" new="" roman";mso-ansi-language:mn"="">-Ер нь хүний амь, хүнд учруулсан хор хохирол үнэлэгдэх ёстой. Тэрийг төрийн байгууллага нь төлдөг байх ёстой. Өнөөдөр нэг аж ахуйн нэгж хохироод, аав, ээж нь хүүхдээ алдан хагацал үзээд л өнгөрч байна. Гэтэл яг стандарт мөрдүүлдэг төрийн байгууллагын хийж буй ажил алга. Төр эхлээд өөрийгөө засах ёстой. Манайд буруу хандлага байдаг. Юм хийж буй хүмүүс рүү дайраад л, өмч хөрөнгөд нь халдаад л. Төр дэмжих л үүрэгтэй шүү дээ. <o:p></o:p></span></p> <p class="TAB-8" style="text-indent:0in"><span lang="MN" style="font-size:11.0pt; font-family:" arial","sans-serif";mso-fareast-font-family:"times="" new="" roman";="" mso-ansi-language:mn"="">Эргүүлээд гэр бүлийн сэдэв рүү оръё. Хүн ямар үед аз жаргалтай байх вэ? </span><span lang="MN" style="font-size:11.0pt;font-family: " arial","sans-serif";color:windowtext;mso-ansi-language:mn"="">Эхлээд хүүхэд­тэй болох нь аз жаргал. Дараа нь тодорхой хэмжээний орлоготой байх хэрэгтэй. Тийм учраас хүүхдийн мөнгийг бий болгож байна. Цалинтай оюутан хариуцлагатай байна гэдэг үүднээс оюутны цалинг бий болголоо. Манай улс их дээд боловсролд төсвийнхөө 9-хөн хувийг зарцуулдаг. Европт 80, АНУ-д 47 хувьтай байдаг. Сая ахмадуудын асуудлыг аятайхан шийдчихлээ. 1990 оноос ажилласан жил нь тасарсан хүмүүсийн асуудлыг шийдэж, нийгмийн даатгалыг нөхөн тооцдог боллоо. Хүүхэд нь мөнгөтэй, оюутан нь цалинтай, ахмад нь тэтгэвэртэй. Гай таараад хүүхэд нь хэрэгт холбогдвол тэр нь шударгаар шийдэгдчихдэг, заавал нэг орон шоронд оруулаад байхгүйгээр. Ийм л шударга нийгмийг бүтээхийн төлөө бид ажиллаж байна.&nbsp;&nbsp; Аливаа гэм буруутныг Ерөнхийлөгч, эсвэл хэн нэгэн дарга шоронд хийгээд байгаа юм биш. Зүгээр л хуульд тэгнэ гээд биччихсэн байгаа юм. Авлига, албан тушаалын гэмт хэрэг дээр хатуухан үзье. Харин санамсаргүй үйлдсэн гэмт хэргийг эвлэрүүлээд шийдчихдэг байя. Ядуу хүний ч бай, баячууд, дарга нарын хүүхэд бай ч гэм хийсэн бол адилхан шийтгүүлдэг, хуулийн өмнө адил байдаг тийм зарчим бий болгоод өгье. Энэ л ажлыг хийх гэж бид гарч ирсэн юм. <o:p></o:p></span></p> <p class="TAB-8"><b><span lang="MN" style="font-size:11.0pt;font-family:" arial","sans-serif";="" color:windowtext;mso-ansi-language:mn"="">Ц.Цэрэндолгор:-Ирэх зургадугаар сард монголчууд бид Ерөнхийлөгчөө сонгоно. Ерөнхийлөгчийн сонгуулийн тухай хуулийг сая баталлаа. Та сонгуульд нэр дэвших үү?<o:p></o:p></span></b></p> <p class="TAB-8"><span lang="MN" style="font-size:11.0pt;font-family:" arial","sans-serif";="" color:windowtext;mso-ansi-language:mn"="">-Би цэргийн алба хааж байгаа хүн гэж өөрийгөө боддог. Тэгэхээр нэг талаар сургуулийн сурагчтай адил. Хичээлийн даалгавраа сайн хийгээд явах ёстой. Түүнээс биш сонгууль хэзээ болох бол, түүнд&nbsp; дэвших үү, үгүй юу гэдгээ цаг хугацаанд нь шийдэх байх. Надад дүн тавьдаг дарга нар бол ард түмэн. Ерөнхийлөгч болоод хийе гэвэл ажил зөндөө байна. Нөгөө талаар жирийн иргэн байгаад гэр бүл, байгаль орчинд тус хүргэх ажил ч их байна. Зүгээр л хийх ёстой ажлаа сайн хийх нь чухал байна. Ард иргэдэд тулгамдаж буй зүйл олон байна. Төмөр зам салбайгаад уналаа. Төмөр замаасаа болж Монголын эдийн засаг нурах гээд байна. Улаанбаатар хотод цахилгаан станц барилаа гэхэд нүүрсээ яаж оруулж ирэх нь асуудал болчихсон байна. ОХУ-д галт тэрэгний дундаж хурд 67 км цаг. Гэтэл манайд&nbsp; 37 км цаг байна. Бидний ахмад үе их зүйл хийжээ. Гэтэл одоо&nbsp; тэр бүх зүйлийн эдэлгээ, цаг хугацаа нь дуусч байна.&nbsp; Сууриар нь өөрчлөх цаг болчихжээ. Монголчууд бүтээн байгуулалт хийх гэхээрээ өр тавиад байна. Тэгэхээр бусадтай&nbsp; хамтраад нэг ам.долларыг ч болтугай өсгөөд цаашаа явах юмсан гэж бодож байна. <o:p></o:p></span></p> <p class="TAB-8" style="text-indent:0in"><b><span lang="MN" style="font-size:11.0pt; font-family:" arial","sans-serif";color:windowtext;mso-ansi-language:mn"="">Ц.Алтанцэцэг:-Та Ерөнхийлөгч болсны дараах анхны шинэ оныг архигүйгээр тэмдэглэн өнгөрүүлье гээд сүү өргөж&nbsp; байлаа. Энэ уриалга нэлээд үр дүнгээ өгсөн шинжтэй харагдаж байна.<o:p></o:p></span></b></p> <p class="TAB-8" style="text-indent:0in"><span lang="MN" style="font-size:11.0pt; font-family:" arial","sans-serif";color:windowtext;mso-ansi-language:mn"="">-Айл гэрийн өрхийн тэргүүн гэр бүлийн гишүүн&nbsp; ард иргэдээсээ гарч байгаа сайн саналыг хэрэгжүүлэхэд туслах үүрэгтэй. Үнэндээ архитай холбоотой зүйл миний амлалтад байгаагүй.&nbsp; Энэ талаар хууль, зарлиг гаргасан юм байхгүй. Зүгээр л бид ярьж байгаад архи гэдэг юм үнэхээр хэтэрлээ, энэ буруу соёл боллоо. Айлд очиход архиар дайлдаг, архиар бэлэг барьж байна. Үүнийг өөрчилье гэсэн үүд­нээс уриалга гаргасан. Эхэндээ хүмүүс жаахан жиг жуг гэж байгаад сүүлдээ хурим найраа архи­гүй хийдэг болжээ. Ингэсэн чинь хүлээн авалтын зардал хоёр дахин хэм­нэгдсэн гэнэ лээ.&nbsp; Хүлээн авалтын цаг ч тавин хувиар богиноссон гэсэн.&nbsp; Архи уугаад согтоод&nbsp; шүлсээ гоожуулаад сунжраад суухаа больсон. Хоол, ундаагаа идэж уугаад баярын бичгээ солилцоод гараад явдаг болсон байхгүй юу. Архинаас хамгийн их хохирдог хүмүүс эмэгтэйчүүд, хүүхдүүд. Тиймээс санаа зовоосон бүх зүйлийг сайн судалж байгаад хууль болгохоор ажиллаж байна. <o:p></o:p></span></p> <p class="TAB-8" style="text-indent:0in"><b><span lang="MN" style="font-size:11.0pt; font-family:" arial","sans-serif";color:windowtext;mso-ansi-language:mn"="">-Энэ жил он солигдох мөчид та яах вэ? <o:p></o:p></span></b></p> <p class="TAB-8" style="text-indent:0in"><span lang="MN" style="font-size:11.0pt; font-family:" arial","sans-serif";color:windowtext;mso-ansi-language:mn"="">-Сүүгээ л барьж мэндчилгээ дэв­шүүлнэ. Энэ завшааныг ашиглаад нийт телевиз үзэгч, радио сонсогчдодоо баярлалаа гэж хэлмээр байна. Өнөөдөр сэтгэл өвдөж,&nbsp; санаа зовсон зүйл та бүхэнд байсан байх. Энэ үед нь та бүхэнтэй хамт байж, бие биедээ сэтгэлийн дэм өглөө. Ер нь Монголын ирээдүй аятайхан харагдаж байгаа, сайхан болно. Бид урагшаа явах болно. 21-ний өдрийн маргаашаас эхлээд хүн болгон эх дэлхийгээ, гэр бүлээ хайрла­сан, хууль журмаа хүндэтгэсэн сайхан сэтгэлээр улс орныхоо эрх ашгийн төлөө зүтгэх болно. </span><span style="font-size:11.0pt;font-family:" arial","sans-serif";color:windowtext"="">Бид ийм улс орон болно. Монголын цаг ирж бай</span><span lang="MN" style="font-size: 11.0pt;font-family:" arial","sans-serif";color:windowtext;mso-ansi-language:="" mn"="">н</span><span style="font-size:11.0pt;font-family:" arial","sans-serif";="" color:windowtext"="">а. <o:p></o:p></span></p> <p class="TAB-8" style="text-indent:0in"><span style="font-size:11.0pt; font-family:" arial","sans-serif";color:windowtext"="">&nbsp;</span></p> <p class="TAB-8" style="text-indent:0in"><span style="font-size:11.0pt; font-family:" arial","sans-serif";color:windowtext"="">2012.12.21<o:p></o:p></span></p> <p class="MsoNormal" style="mso-margin-top-alt:auto;mso-margin-bottom-alt:auto; text-align:justify;line-height:normal"><span lang="MN" style="font-family:" arial","sans-serif";="" mso-fareast-font-family:"times="" new="" roman";mso-ansi-language:mn"="">&nbsp;</span></p> <p class="MsoNormal" style="text-align:justify"><span style="font-family:" arial","sans-serif""="">&nbsp;</span></p> <p class="MsoNormal" style="text-align:justify"><span lang="MN" style="font-family: " arial","sans-serif";mso-ansi-language:mn"="">&nbsp;</span></p> <p class="MsoNormal" style="text-align:justify"><span lang="MN" style="font-family: " arial","sans-serif";mso-ansi-language:mn"="">&nbsp;</span></p> <p class="MsoNormal" style="text-align:justify"><span lang="MN" style="font-family: " arial","sans-serif";mso-ansi-language:mn"="">&nbsp;<o:p></o:p></span></p> <p class="MsoNormal" style="text-align:justify"><span lang="MN" style="font-family: " arial","sans-serif";mso-ansi-language:mn"="">&nbsp;</span></p> <p class="MsoNormal" style="text-align:justify"><span lang="MN" style="font-family: " arial","sans-serif";mso-ansi-language:mn"="">&nbsp;</span></p><p></p> /media/elbegdorj/content/2013/01/13.jpg 2012,06,25 <a href="/%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B2%D0%B0%D0%B0-%D0%B7%D2%AF%D0%B9%D0%BB%D0%B8%D0%B9%D0%B3-%D3%A9%D3%A9%D1%80-%D0%B4%D1%8D%D1%8D%D1%80%D1%8D%D1%8D-%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D1%85-%D1%82%D1%83%D1%81%D0%B0%D0%BC-%D1%82%D1%8D%D1%80-%D0%BD%D1%8C-%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D0%B0-%D0%BC%D1%83%D1%83-%D2%AF%D1%80-%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%B0%D0%B2%D0%B0%D1%80-%D1%88%D2%AF%D2%AF%D0%BC%D0%B6%D0%BB%D1%8D%D0%BB%D0%B8%D0%B9%D0%B3-%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D1%83%D1%83%D0%BB%D0%B6-%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%B3/">АЛИВАА ЗҮЙЛИЙГ ӨӨР ДЭЭРЭЭ ОВООЛОХ ТУСАМ ТЭР НЬ ДАНДАА МУУ ҮР ДАГАВАР, ШҮҮМЖЛЭЛИЙГ ДАГУУЛЖ БАЙДАГ</a> <p><p class="MsoNormal" align="right" style="margin-bottom:0in;margin-bottom:.0001pt; text-align:right;line-height:normal"><span lang="MN" style="font-size:12.0pt; font-family:"Arial","sans-serif";mso-ansi-language:MN">Монгол Улсын Ерөнхийлөгч<o:p></o:p></span></p> <p class="MsoNormal" align="right" style="margin-bottom:0in;margin-bottom:.0001pt; text-align:right;line-height:normal"><span lang="MN" style="font-size:12.0pt; font-family:"Arial","sans-serif";mso-ansi-language:MN"> Цахиагийн ЭЛБЭГДОРЖ-ийн<o:p></o:p></span></p> <p class="MsoNormal" align="right" style="margin-bottom:0in;margin-bottom:.0001pt; text-align:right;line-height:normal"><span lang="MN" style="font-size:12.0pt; font-family:"Arial","sans-serif";mso-ansi-language:MN">МҮОНТ-д өгсөн шууд ярилцлага<o:p></o:p></span></p> <p class="MsoNormal" style="margin-bottom:0in;margin-bottom:.0001pt;text-align: justify"><span lang="MN" style="font-size:12.0pt;line-height:115%;font-family: "Arial","sans-serif";mso-ansi-language:MN"><o:p> </o:p></span></p> <p class="MsoNormal" style="margin-bottom:0in;margin-bottom:.0001pt;text-align: justify"><b><span lang="MN" style="font-size: 12.0pt;line-height:115%;font-family:"Arial","sans-serif";mso-ansi-language: MN">-Таны бодлого, үйл ажиллагааны нэг нь авлигыг үгүй хийхэд чиглэгдэж байдаг. Үүний үр дүнд манай улсыг авлигыг үл тэвчих байр суурьтай хэмээн олон улсад ярьж байгаа...   <o:p></o:p></span></b></p> <p class="MsoNormal" style="margin-bottom:0in;margin-bottom:.0001pt;text-align: justify"><span lang="MN" style="font-size:12.0pt;line-height:115%;font-family: "Arial","sans-serif";mso-ansi-language:MN">-Олон улсын хүрээнд энэ нь маш их дэмжлэг хүлээж байна. Үнэхээр монголын энэ санаачилга чухал юм гэж хүлээн зөвшөөрч байгаа.  Тэгэхээр бид олон улсад үүнийг ярихаас гадна өөрийн оронд энэ тал дээр ажиллаж чадсан, тодорхой үр дүн үзүүлсэн байх ёстой юм. Би хувьдаа авлигатай тэмцвэл үр дүн гардаг гэж боддог. <o:p></o:p></span></p> <p class="MsoNormal" style="margin-bottom:0in;margin-bottom:.0001pt;text-align: justify"><span lang="MN" style="font-size:12.0pt;line-height:115%;font-family: "Arial","sans-serif";mso-ansi-language:MN">Би анх 1998 онд Ерөнхий сайд болоод ажиллаж байлаа. Тэр үед барьж авсан хамгийн хүнд ажил бол авлигын асуудал байсан. Тухайлбал, “Эрдэнэт” үйлдвэрийг тойрсон авлигын асуудлыг хүмүүс санаж байгаа байх. <o:p></o:p></span></p> <p class="MsoNormal" style="margin-bottom:0in;margin-bottom:.0001pt;text-align: justify"><span lang="MN" style="font-size:12.0pt;line-height:115%;font-family: "Arial","sans-serif";mso-ansi-language:MN">2005 онд дахин Ерөнхий сайд болоод ард иргэдээсээ “Хамгийн их авлигажсан салбар хаана байна” гэж асуухад “Гаалийн байгууллага” гэж хариулж байсан. Ингээд Гаалийн дарга, удирдлагуудтай холбоотой нэлээд олон ажлуудыг тэр үед хийж байсан. Үүний дүнд тодорхой хүмүүс буруу үйлдлийнхээ улмаас ял зэм сонсож байлаа. Энэ бол тухайн байгууллагад байсан хүмүүст маш том сануулга болсон. <o:p></o:p></span></p> <p class="MsoNormal" style="margin-bottom:0in;margin-bottom:.0001pt;text-align: justify"><span lang="MN" style="font-size:12.0pt;line-height:115%;font-family: "Arial","sans-serif";mso-ansi-language:MN">Харин Ерөнхийлөгч болж гарч ирснийхээ дараа Гаалийн удирдлагатай уулзахад 2005 онд авлига авдаг байгууллагуудын нэгдүгээрт жагсаж байсан 2009 онд найм, есдүгээр байрт орж, хамгийн бага авлигатай газрын нэгээр тодорсон байсан. Өнөөдөр Гаалийн байгууллагын авлигын тухай сонин хэвлэл дээр бичиж байна уу, би бараг тийм зүйл огт хараагүй юм байна. Намайг Ерөнхийлөгч болж байхад буюу хэдхэн жилийн өмнө бүгд л энэ тухай ярьдаг байсан шүү дээ. <o:p></o:p></span></p> <p class="MsoNormal" style="margin-bottom:0in;margin-bottom:.0001pt;text-align: justify"><span lang="MN" style="font-size:12.0pt;line-height:115%;font-family: "Arial","sans-serif";mso-ansi-language:MN">Энэ бүхний дараа хэн хожиж байна гэхээр монголын ард түмэн л хожиж байна. Учир нь гаалиар үйлчлүүлдэг, түүгээр орж ирсэн будаа, ногоо, барилгын материал гэх мэт бараа бүтээгдэхүүн дээр буруу гар орохгүй байна. Үүнээс улс орны хөгжилд дэмжлэг үзүүлдэг юм байна гэдэг нь харагдаж байгаа юм. <o:p></o:p></span></p> <p class="MsoNormal" style="margin-bottom:0in;margin-bottom:.0001pt;text-align: justify"><span lang="MN" style="font-size:12.0pt;line-height:115%;font-family: "Arial","sans-serif";mso-ansi-language:MN">Өнөөдөр иргэд маань Монгол Улс авлигатай тэмцээд эхэллээ гэж ярьж байна. Урьд нь аливаа нэг байгууллагад асуудал шийдүүлэх гээд ороход “Үүнийг чинь шийдэхгүй” гээд шууд хэлчихгүй ч гэсэн “Мөнгө яасан бэ. Өгдөг зүйлээ өгөөч” гэж шаарддаг байсан бол өнөөдөр харин тэгэхээ больсон. Тэр ч бүү хэл юм өгөх гэхээр бараг авахаа байчихсан гэж сонссон. “Наадахыг чинь авахгүй. Энд тэндээс харж байгаа байх. Одоо ч юм хатуу болж байгаа шүү” гэсэн хандлага төрийн албаны доод, дунд түвшинд бий болжээ. Үүнээс би нэг зүйлийг хэлэх гэсэн юм. Энэ бол зөв хандлага. Энэ хандлагаас Монголын ард түмэн л хожно. Түүнээс бус хэн нэг албан тушаалтан, эсвэл Ерөнхийлөгч хожихгүй. Монголын нийгмийн хөгжил урагшилж байгаа юм шүү дээ. <o:p></o:p></span></p> <p class="MsoNormal" style="margin-bottom:0in;margin-bottom:.0001pt;text-align: justify"><span lang="MN" style="font-size:12.0pt;line-height:115%;font-family: "Arial","sans-serif";mso-ansi-language:MN">Ер нь Азийн барууд гэж ярьдаг өндөр хөгжилтэй орнуудыг харж байхад авлига хэмээх өвчинтэйгөө тэмцэж, тодорхой шийдвэр гаргаж байж л урагшаа ахисан байдаг юм. Тиймээс авлигатай үнэхээр тууштай тэмцэх юм бол үр дүн гардаг гэдэг нь харагдаж байгаа юм. Нөгөө талаас авлигатай тэмцэх ажлыг Авлигатай тэмцэх газар л хийдэг мэтээр ойлгох тохиолдол бий. Энэ бол ганцхан энэ газрын ажил биш. УИХ, Засгийн газар, бүх аж ахуй нэгж, жирийн иргэд нь ч тийм үүрэгтэй байх ёстой. <o:p></o:p></span></p> <p class="MsoNormal" style="margin-bottom:0in;margin-bottom:.0001pt;text-align: justify"><b><span lang="MN" style="font-size: 12.0pt;line-height:115%;font-family:"Arial","sans-serif";mso-ansi-language: MN">-Гэхдээ авлигатай дэндүү намчирхаж тэмцээд байгаа мэт анзаарагддаг.<o:p></o:p></span></b></p> <p class="MsoNormal" style="margin-bottom:0in;margin-bottom:.0001pt;text-align: justify"><span lang="MN" style="font-size:12.0pt;line-height:115%;font-family: "Arial","sans-serif";mso-ansi-language:MN">-Авлига гэдэг бол намын гишүүний асуудал бус эрх мэдэлтэй хүний асуудал. Албан тушаалтай, түүнийгээ буруу ашигласан хүний л асуудал. Түүнээс бус аль нэг намын гишүүнчлэлтэй огт холбоогүй. <o:p></o:p></span></p> <p class="MsoNormal" style="margin-bottom:0in;margin-bottom:.0001pt;text-align: justify"><b><span lang="MN" style="font-size: 12.0pt;line-height:115%;font-family:"Arial","sans-serif";mso-ansi-language: MN">-Ерөнхийлөгчийн Тамгын газрын дэргэд анх удаа “Иргэний танхим” бий болсон. Энд хуулийн төсөл эсвэл ард түмний өмнө тулгамдсан асуудлын талаар маш өргөн хэлэлцүүлгүүд болж байна. Үүнийг би хувьдаа иргэд төрөө барих, хууль боловсруулахад өөрийн санаа бодлоо нэмэрлэж байгаа цоо шинэ жишиг гэж боддог. Таны хувьд үүний үр дүнг хэрхэн үнэлж байгаа вэ?<o:p></o:p></span></b></p> <p class="MsoNormal" style="margin-bottom:0in;margin-bottom:.0001pt;text-align: justify"><span lang="MN" style="font-size:12.0pt;line-height:115%;font-family: "Arial","sans-serif";mso-ansi-language:MN">-Миний бодлоор “Иргэний танхим” гэдэг бол бидний Үндсэн хуулиар олж авсан энэ замд бүрэн нийцэж байгаа, бидний хийх ёстой ажилд онцгой нөлөө үзүүлж байгаа зүйл гэж боддог. Ийм ажил өмнө нь хийгдэж байгаагүй. Би “Иргэн нь оролцдоггүй иргэний нийгэм гэж болохгүй. Хүн нь эдэлдэггүй хүний эрх гэж байх ёсгүй” гэж хэлэх дуртай. Хүн нь эрхээ эдэлдэг байх ёстой. Эрх шилжинэ гэдэг бол шийдвэр гаргах лиценз, зөвшөөрөл бусдад шилжиж байна гэсэн үг. Өмнө нь Төрийн ордонд орж дарга нартай уулзахад пропускийн товчоогоор орж, нэг хуудас цаас аваад, 10, 20 минут гэж бичүүлсэн бол тэр хугацаандаа амжуулж, хурдхан уулзаад гардаг байлаа. <o:p></o:p></span></p> <p class="MsoNormal" style="margin-bottom:0in;margin-bottom:.0001pt;text-align: justify"><span lang="MN" style="font-size:12.0pt;line-height:115%;font-family: "Arial","sans-serif";mso-ansi-language:MN">Харин өнөөдөр бол ашигт малтмалын эсвэл хар тамхины хэрэг гэх мэт асуудал хэлэлцэж байхад хүссэн хүн бүр орж ирээд өөрийн үзэл бодлоо илэрхийлж болдог боллоо. Ихэнх аймагт “Иргэний танхим” байгуулагдсан. Одоо сум руу орж байгаа. Би орон нутагт очоод удирдлагуудад хэлдэг юм, “Иргэдээ оролцуулаад л асуудлаа шийдүүлчихэж бай. Амар байдаг юм. Та нар ямар нэг шийдвэр гаргачихаад түүнийгээ хэрэгжүүлэх шаардлагатай болно. Хүмүүсийг оролцуулаад санаа бодлыг нь тусгасан асуудлыг шийдчих юм бол тэр шийдвэр биелэхдээ амар байдаг” гэж. Таны оруулсан санал ийм байдлаар орлоо гэж ярихад тэр шийдвэр өөрөө аяндаа хэрэгждэг. Даргын гаргасан шийдвэрийг дарга өөрөө л хэрэгжүүлэх байх. Яагаад гэвэл иргэд мэдэхгүй учраас хэрэгжүүлж чадахгүй. <o:p></o:p></span></p> <p class="MsoNormal" style="margin-bottom:0in;margin-bottom:.0001pt;text-align: justify"><span lang="MN" style="font-size:12.0pt;line-height:115%;font-family: "Arial","sans-serif";mso-ansi-language:MN">Бид иргэдийн төлөөлөгчдийн хурал гэж жилд хоёр удаа гэх нэртэй боловч хуралддаг эсэх нь эргэлзээтэй байгууллагын гишүүдийг сонгодог. Тэдний хийж буй ажил нь Засаг даргаа томилохоос гадна УИХ-аас цохоод өгчихсөн төсвийг хэлэлцдэг гэсэн тоотой хэдэн ажлыг л хийдэг. <o:p></o:p></span></p> <p class="MsoNormal" style="margin-bottom:0in;margin-bottom:.0001pt;text-align: justify"><span lang="MN" style="font-size:12.0pt;line-height:115%;font-family: "Arial","sans-serif";mso-ansi-language:MN">Тиймээс цаашид иргэдийн оролцоо бүхий хэлбэр рүү орохын тулд үүнийг хуульчлах хэрэгтэй байгаа юм.<o:p></o:p></span></p> <p class="MsoNormal" style="margin-bottom:0in;margin-bottom:.0001pt;text-align: justify"><b><span lang="MN" style="font-size: 12.0pt;line-height:115%;font-family:"Arial","sans-serif";mso-ansi-language: MN">-Сонгуулийн өмнө засаглалын олон хувилбар гарч байна. Нэр дэвшиж байгаа хүмүүс хариуцлагаа хэрхэн үүрэх тухай ярьж байна. Гэхдээ сонгосон гишүүнтэйгээ хариуцлага тооцож чадахгүй байсаар дөрвөн жил өнгөрчихлөө гэсэн иргэд байсаар л байгаа. Үүнийг хэрхэн өөрчлөх вэ?<o:p></o:p></span></b></p> <p class="MsoNormal" style="margin-bottom:0in;margin-bottom:.0001pt;text-align: justify"><span lang="MN" style="font-size:12.0pt;line-height:115%;font-family: "Arial","sans-serif";mso-ansi-language:MN">-Энэ бол ард иргэдээс болж байгаа зүйл биш гэж би хувьдаа боддог. Гэхдээ сонгогчид бид нэг зүйлийг маш сайн ойлгох ёстой. Төрийг ард түмэн, сонгогчид бүтээдэг. Бид УИХ-ын гишүүдээ томилох гэж байна гэдэг нь ард түмэн нь төрөө бүтээх гэж байгаа хэрэг юм. Энэ үйл хэрэгт ард түмний оролцоо, идэвх, санаачилга бага байх юм бол энэ төрийг албан тушаалтан, хүнд сурталтнууд бүтээж таарна шүү дээ.<o:p></o:p></span></p> <p class="MsoNormal" style="margin-bottom:0in;margin-bottom:.0001pt;text-align: justify"><span lang="MN" style="font-size:12.0pt;line-height:115%;font-family: "Arial","sans-serif";mso-ansi-language:MN">Манай нэр дэвшиж байгаа иргэдээс олон сайхан санал, санаачилга гарч байгааг анзаарсан. Нэг зүйлийн талаар тал талаас нь ярьж ч байна. Би хувьдаа өнгөрсөн хэд хоногт болсон сонгуулийн үйл ажиллагаа нь ард түмэнд ардчиллын маш том сургамж болж байна гэж харж байгаа. Ард түмэн урагш нэг алхаж байна гэж ойлгосон. Тэд сонгох гэж буй гишүүнтэйгээ уулзлаа. Нэр дэвшигчид нь ч тойрог дээрээ очоод санал иргэдтэйгээ санал солилцоход иргэд өөрт тулгамдаж байгаа асуудлаа ярьж байна. Тэгээд үүнийгээ нэгтгэн, шийдүүлэх арга замаа ч тодорхойлж байгаа. Хамгийн гол нь тэр яриад байгаа зүйлээ гишүүн болж орж ирээд л эхний өдрөөс хийх хэрэгтэй юм. <o:p></o:p></span></p> <p class="MsoNormal" style="margin-bottom:0in;margin-bottom:.0001pt;text-align: justify"><span lang="MN" style="font-size:12.0pt;line-height:115%;font-family: "Arial","sans-serif";mso-ansi-language:MN">Манайд нэг дутагдал байдаг. Гишүүн болж ирээд бүрэн эрх нь баталгаажихаар цаашид яаж эрх мэдлийг нэмэгдүүлэх вэ, гадаад руу хэрхэн олон удаа явах вэ, яаж томхон мөнгө төгрөг, албан тушаалтай холбоотой асуудлыг шийдэх вэ зэрэгт анхаарлаа хандуулаад ард түмний өмнө тулгамдсан асуудлыг шийдэхдээ хойрго болчихдог. Түүгээр ч зогсохгүй албан тушаал, мөнгөтэй холбоотой асуудал дээр бүр хурдны морьд шиг давхилдаж байдаг. Гэтэл яг иргэдийн эрх ашиг, шүүхийн шинэчлэл, шударга ёс, утаа, ашигт малтмалын лицензийг зогсоох, журамлах, байгаль орчны хуулиудыг хэрэгжүүлэхтэй холбоотой асуудал болохоор хойшоо сууж эхэлдэг. Ингэж дөрвөн жил идэвх багатай байж байгаад үлдэж байгаа дөрвөн сард нь бөөн асуудлыг шийдэх гэж гүйлддэг. Үүнийгээ илэрхийлэхдээ асуудлыг их сайн шийддэг хүмүүс болох гэж оролддог дутагдал байгаа юм. Тиймээс шинээр сонгогдох гишүүд маань дөрвөн жилдээ л ажлаа хий. Ерөөсөө ажлаа авсан эхний өдрөөсөө л ард түмэндээ юу амласнаа бодож, биелүүлж яв. Би өмнө нь УИХ-ын гишүүддээ энэ тухай хэлж байсан, “Сонгуулийн үеэр та бүхэн ард түмэндээ юу амлаад явж байсан тухай видео бичлэг, телевизийн нэвтрүүлгээ үз. Цаасан тэмдэглэл, мөрийн хөтөлбөрөө ч эргэн нэг унш” гэж. Ер нь бол долоо хоногт эсвэл сард нэг удаа би нэр дэвшихдээ юу ярьж явлаа гэдгээ эргээд нэг саначих нь маш чухал байдаг. Тэндээс таны хийх ажил, ард түмний хүсэж мөрөөдөж байгаа зүйл гарч ирнэ. <o:p></o:p></span></p> <p class="MsoNormal" style="margin-bottom:0in;margin-bottom:.0001pt;text-align: justify"><b><span lang="MN" style="font-size: 12.0pt;line-height:115%;font-family:"Arial","sans-serif";mso-ansi-language: MN">-Төрийн хийх ажил гэж яг юу вэ. Тухайлбал, УИХ-ын гишүүд тойрогтоо сургууль цэцэрлэг барина. Өргөтгөл, засвар хийнэ гэж төсөвт суулгуулдаг. Эсвэл хүмүүсийн нийгмийн асуудлыг анхаарч өгнө гэх мэтээр ярих тохиолдол бий. Энэ нь УИХ-ын гишүүний хийх ажил мөн үү?<o:p></o:p></span></b></p> <p class="MsoNormal" style="margin-bottom:0in;margin-bottom:.0001pt;text-align: justify"><span lang="MN" style="font-size:12.0pt;line-height:115%;font-family: "Arial","sans-serif";mso-ansi-language:MN">-Энэ бол хамгийн чухал асуудал. Одоо бүр сүүлдээ эрхэм гишүүд маань тодорхой мөнгийг өөрийн нэр дээр тавьж, энэ эмнэлгийг бариулна, тэр сургуулийг засуулна гэж аж ахуйн ажил хөөцөлддөг болчихоод байгаа. УИХ-ын гишүүн, бодлого тодорхойлж байгаа хүмүүсийн гаргах шийдвэр нь төрийн эрх мэдлийг багасгаж, олон түмэн рүү шилжүүлэх явдал. Өнөөдөр хүмүүс яагаад ядуу байна вэ, ядуурлаас хэрхэн гарах вэ. Махны үнэ яагаад 10 мянган төгрөгт хүрэв. <o:p></o:p></span></p> <p class="MsoNormal" style="margin-bottom:0in;margin-bottom:.0001pt;text-align: justify"><span lang="MN" style="font-size:12.0pt;line-height:115%;font-family: "Arial","sans-serif";mso-ansi-language:MN">Ямар учраас дээрх асуудлыг шийдэхгүй байна вэ. Өмнөх хаврын хаварт л махны үнэ өсдөг байсан. Гэхдээ өнөө жил бүр нэмэгдсэн. Энэ юунаас болов гээд үзэхээр манай ард иргэд, жижиг дунд бизнес эрхэлдэг хүмүүс хоёр талаасаа шахагдсан байгаа юм. Нэг талаас төрийн дарамт. Өнөөдөр төрийн хийж байгаа ажил нь танил талтай хүмүүсийн хоорондын асуудал болчихсон мэт байна. Учир нь хэн нэгэн албан тушаалтан өөрсдийнхөө танил талынхаа бизнесийг хөгжүүлэн дундаас нь ашиг олж байгаа. <o:p></o:p></span></p> <p class="MsoNormal" style="margin-bottom:0in;margin-bottom:.0001pt;text-align: justify"><span lang="MN" style="font-size:12.0pt;line-height:115%;font-family: "Arial","sans-serif";mso-ansi-language:MN">Нөгөө талаас том хөрөнгө оруулагчид гэх их хэмжээний хөнгөлөлт авчихсан хүмүүс байна. Энэ хоёрыг хэлбэрийн хүмүүсийг дагасан иргэдийн амьдрал л гайгүй байгааг нуух хэрэггүй. Харин тэдний дундах хүмүүсийн амьдрал нөгөө хаданд хавчуулагдсан халиуны зулзага гэдэг болж байгаа байхгүй юу. Үүнээс ядуурал гарч ирж байгаа. Энэ асуудлыг бид шийдэх хэрэгтэй. Юмны үнэ өндөр байгаагийн тухайд бид үйлдвэрлэлээ дэмжихгүй байгаа учраас тэр шүү дээ. Тиймээс үйлдвэрлэлээ дэмжих бодлогыг өнөөдрөөс эхлээд хэрэгжүүлэх ёстой юм. Тухайлбал, өнөөдөр манай бараа бүтээгдэхүүний үнэ бензинээс шалтгаалж байдаг. Энэ тал дээр би өмнө нь ч хэлж байсан. Гаднаас боломжтой үед нь нөөцийнхөө савыг дүүргэж байх хэрэгтэй гэж. Ингэж бид ядаж гурван сарын нөөцтэй болчих хэрэгтэй. Гадаад зах зээл дээр асуудал үүсвэл дотооддоо нөөцөлсөн бензинээр асуудлыг шийдэж болно. <o:p></o:p></span></p> <p class="MsoNormal" style="margin-bottom:0in;margin-bottom:.0001pt;text-align: justify"><span lang="MN" style="font-size:12.0pt;line-height:115%;font-family: "Arial","sans-serif";mso-ansi-language:MN">Харин махны асуудлын тухайд малчидтайгаа шууд харилцаж зах зээлийн үнээр нь сайн нөөцөлж аваад, хаврынхаа улиралд гаргаад ирдэг байх тэр асуудлыг шийдэх ёстой байхгүй юу. Яг ийм амьдрал тулгамдсан асуудлыг шийдэх гэж УИХ-ын гишүүд ирж байдаг юм. Ийм асуудлыг шийдэх гэж Иргэдийн төлөөлөгчдийн хүмүүс сонгогдож байдаг юм.  <o:p></o:p></span></p> <p class="MsoNormal" style="margin-bottom:0in;margin-bottom:.0001pt;text-align: justify"><span lang="MN" style="font-size:12.0pt;line-height:115%;font-family: "Arial","sans-serif";mso-ansi-language:MN">Энд нэг зүйлийг хэлэхийг хүсч байна. Манайх өмнөд, хойд хөрш рүүгээ тус бүр нэг гарцаар төмөр замаар гарч байна. Замын-Үүд дээр очиход гурван жилийн өмнө л ярьж байсан зүйл хүндрэл үүсгэсээр байгаа. Цаад талаас найман урсгалаар бараа бүтээгдэхүүн орж ирдэг. Гэтэл манайх түүнийг хоёр л урсгалаар хүлээн авч байна. Өөрөөр хэлбэл, цаад талаас 80 литр ус орж ирж байхад манайх наад талд нь 20 литрийн бетон тавьчихсан байгаа байхгүй юу. Тиймээс найман урсгалыг тосуулж манайх ч гэсэн найман урсгал хийх ёстой. Өнөөдөр тэнд барилгын материал, хүнсний бүтээгдэхүүн, иргэдийн хэрэглээний бараа ирээд түгжигдчихсэн байгаа. Хил дээр удах тусам бидэнд үнийн өсөлттэй бараа ирдэг. Тиймээс дэд бүтцийн энэ жижигхэн асуудлаа шийдчих ёстой байхгүй юу. Үүний дараа цементээ дотроо үйлдвэрлэх асуудлаа шийдчих хэрэгтэй. <o:p></o:p></span></p> <p class="MsoNormal" style="margin-bottom:0in;margin-bottom:.0001pt;text-align: justify"><span lang="MN" style="font-size:12.0pt;line-height:115%;font-family: "Arial","sans-serif";mso-ansi-language:MN">Төмрийн хүдрийг ч гэсэн гадагшаа зөөж гаргаад байгаа. Үүнийг гадагшаа биш дотооддоо боловсруулж гаргах ёстой. Энэ ажлыг хариуцаж байгаа улсууд нь шийдчих бүрэн боломж бий шүү дээ. <o:p></o:p></span></p> <p class="MsoNormal" style="margin-bottom:0in;margin-bottom:.0001pt;text-align: justify"><span lang="MN" style="font-size:12.0pt;line-height:115%;font-family: "Arial","sans-serif";mso-ansi-language:MN">Энэ бүх асуудлыг Ерөнхийлөгч хэлээд байх хэцүү, хэлэхгүй байх бас хэцүү байна. Гэхдээ хийлгэх гээд шахаж шаардаж л байна. Тухайлбал, дээр хэлсэн гадагш гарч байгаа төмрийн хүдэр дээр татвар тавих ёстой гэж би гурван жил хэлж байна. Гэвч чадахгүй л байна. Нэг өдөр харсан чинь манайд байсан Төмөртэйн уул урд нүүгээд оччихсон байх вий гэж олон удаа сануулж байна. Төмрийн хүдрийг эцсийн бүтээгдэхүүн болгоход Засгийн газрыг шахаж ажиллах ёстой. <o:p></o:p></span></p> <p class="MsoNormal" style="margin-bottom:0in;margin-bottom:.0001pt;text-align: justify"><b><span lang="MN" style="font-size: 12.0pt;line-height:115%;font-family:"Arial","sans-serif";mso-ansi-language: MN">-Төрийн албаны нээлттэй байдлын тухай сүүлийн үед их ярьж байна. Энэ бол таны анхаарлаа хандуулдаг асуудлын нэг шүү дээ? <o:p></o:p></span></b></p> <p class="MsoNormal" style="margin-bottom:0in;margin-bottom:.0001pt;text-align: justify"><span lang="MN" style="font-size:12.0pt;line-height:115%;font-family: "Arial","sans-serif";mso-ansi-language:MN">-Бид энэ асуудлыг шийдэхийн тулд хуулиудыг гаргахгүй бол болохгүй байна. Тухайлбал, зөвхөн шүүхтэй холбоотой зургаан хууль батлагдаад дараа нь дахин 10 гаруй хууль баталж байж шүүхийн шинэчлэлийг ярих хэрэгтэй болж байгаа юм. Өнөөдөр цагдаагийн байгууллагатай холбоотой нэг л хууль байгаа. Тиймээс цагдаагийн эрх зүйн байдлын тухай гэх мэт дахин зургаан хууль батлах хэрэгтэй байгаа юм. <o:p></o:p></span></p> <p class="MsoNormal" style="margin-bottom:0in;margin-bottom:.0001pt;text-align: justify"><span lang="MN" style="font-size:12.0pt;line-height:115%;font-family: "Arial","sans-serif";mso-ansi-language:MN">Төрийн албыг нээлттэй болгохын тухайд дээрээсээ авахуулаад л хиймээр байгаа юм. УИХ хамгийн түрүүнд нээлттэй сонсголын тухай хуулийг батлах ёстой. Долдугаар сарын 1-ний асуудлаар нээлттэй сонсгол болсон. Энэ бол өнгөрсөн УИХ-ын хийсэн хамгийн сайн ажил гэж боддог. Одоо үүнийг хуульчлах хэрэгтэй байгаа юм. Ингэхдээ УИХ-ын гишүүнийг зөвхөн үнэн хэлдэг байхаар тусгах хэрэгтэй. Хэрэв худал хэлсэн бол ажлыг нь өөрчилдөг болгох хэрэгтэй. Өнгөрч байгаа УИХ маань нэг сайдтайгаа хариуцлага тооцох гээд гурван ч удаа үзлээ. Засгийн газартайгаа ярих гэхээр найр хурим хийгээд суучихсан юм шиг суусаар ийм хүндрэлтэй байдалд орсон. Хариуцлага гэдэг бол нээлттэй байдлаар дамжиж орж ирдэг. Гагцхүү үүнийг цаасан дээр хуульчилж, шийдэх хэрэгтэй байгаа юм. Гэхдээ үүнийг хууль тогтоогчид маань хүсэхгүй байна. Тухайлбал, УИХ-ын гишүүн Засгийн газрын гишүүн байх хэрэггүй гээд би хууль санаачлаад оруулсан. Чуулган завсарлахаас өмнө батлах ёстой гэж хэлсэн боловч баталсангүй. Уг нь УИХ-ын гишүүн биш хүн Засгийн газрын гишүүн байвал арай чих зөөлөн, ажилдаа хандаж байгаа хариуцлага шал өөр болно. Өнөөдөр Засгийн газрын 18 гишүүнээ их хуралд оруулаад суулгачихсан Ерөнхий сайд юунаас ч айх шаардлагагүй шүү дээ. 18 гишүүн наад зах нь хоёр гишүүнтэй харьцчихна. Тиймээс ямар ч хариуцлагын тухай асуудал байдаггүй. <o:p></o:p></span></p> <p class="MsoNormal" style="margin-bottom:0in;margin-bottom:.0001pt;text-align: justify"><span lang="MN" style="font-size:12.0pt;line-height:115%;font-family: "Arial","sans-serif";mso-ansi-language:MN">Нөгөө талаас тэр том эрх мэдлийг нэг хүн дээр аваачаад хийчихсэн. УИХ-ын гишүүний ажлаа нэр төртэй гүйцэтгэж чадахгүй байж дээр нь Засгийн газрын гишүүний ажлыг яаж хийх гээд байгаа юм. Тиймээс хуульдаа энэ зарчмыг хатуу баримталж оруулах юм. Ийм хариуцлагын системийг бий болгох юм бол ард түмэн төрдөө итгэж эхэлнэ. Үүнийг хийхгүйгээр хамтраад суучихдаг, хариуцлагын асуудлыг дундаа хаячихсан байвал ард түмэн шүүмжлэхгүй байхын аргагүй шүү дээ.<o:p></o:p></span></p> <p class="MsoNormal" style="margin-bottom:0in;margin-bottom:.0001pt;text-align: justify"><b><span lang="MN" style="font-size: 12.0pt;line-height:115%;font-family:"Arial","sans-serif";mso-ansi-language: MN">-“Дарга байхдаа шударга бай. Эрх мэдэлтэй байхдаа асуудлыг шийдэж бай” гэж та хэлж байсан. Чухам ингэх боломжийг хааж байгаа зүйл нь юу байна вэ?<o:p></o:p></span></b></p> <p class="MsoNormal" style="margin-bottom:0in;margin-bottom:.0001pt;text-align: justify"><span lang="MN" style="font-size:12.0pt;line-height:115%;font-family: "Arial","sans-serif";mso-ansi-language:MN">-Иргэдийн зүгээс маш их шахалт хэрэгтэй гэж би боддог. Дээрээс нь УИХ-ын аливаа асуудлыг шийдэж байгаа үйл явц хэвлэл мэдээллийн бүхий л хэрэгслээр иргэдэд нээлттэй явдаг учир иргэд маань төрийн түшээдийнхээ хэн нь хэн бэ гэдгийг сайн мэдэж байгаа. Хэн нь багаа сольж зүүж байна, хэн нь өөрийнхөө ажилд илүү хариуцлагатай байж, урагшилж байна. Ямар улсууд хүндрэлтэй асуудлыг шийдэхийн төлөө явж байна. Харин ямар нь зөвхөн өөртөө ашиг олохын төлөө явж байна гэдгийг иргэд маань ялгаж салгаж ойлгож байгаа гэж би хувьдаа боддог. Тиймээс хамгийн гол механизм нь иргэдээр шахуулах явдал гэж хэлээд байгаа юм.<o:p></o:p></span></p> <p class="MsoNormal" style="margin-bottom:0in;margin-bottom:.0001pt;text-align: justify"><span lang="MN" style="font-size:12.0pt;line-height:115%;font-family: "Arial","sans-serif";mso-ansi-language:MN">Нөгөө талаас тэртээ тэргүй шийдэж чадахгүй байгаа хүмүүсээр асуудал шийдүүлэх шаардлагагүй. Харин тэр эрх мэдлийг орон нутагт нь өгчих. Орон нутгийнх нь татварын системийг бий болгоод, УИХ дээр энэ татвар нь, орон нутагт энэ нь гэсэн заагийг тогтоогоод өгчих хэрэгтэй. Өөрөөр хэлбэл, төчнөөн төгрөгийн хүрээнд төсвөө зохицуул, ингэхдээ иргэдээ оруулж шийдүүл гэдэг эрхийг нь орон нутагт өгөх хэрэгтэй. Тухайлбал, 100 сая төгрөг өгье, асуудлаа шийд гээд үлдээх юм. Ингэхэд иргэд нь өөрсдөө сургуулийн цонхоо шиллэх, эмнэлгийн машины дугуй хагарснаа нөхүүлэхэд хэдэн төгрөг орохоо шийддэг болох ёстой юм. Ингэвэл эдгээр асуудлыг УИХ дээр ярьж байх шаардлага огт байхгүй болно. <o:p></o:p></span></p> <p class="MsoNormal" style="margin-bottom:0in;margin-bottom:.0001pt;text-align: justify"><span lang="MN" style="font-size:12.0pt;line-height:115%;font-family: "Arial","sans-serif";mso-ansi-language:MN">Үүнээс манай гишүүд нэг зүйлийг сайн ойлгох хэрэгтэй. Аливаа зүйлийг өөр дээрээ овоолох тусам тэр чинь дандаа муу үр дагавар, шүүмжлэлийг дагуулж байдаг юм шүү. Тиймээс эрх мэдэлтэй байгаа хүн өөрийнхөө эрх мэдлийг маш олон хүн рүү чиглүүлж байх хэрэгтэй. Үүнийхээ дараа өөрийн байр сууриа зөв тодорхойлчихоод сууж байвал ажил хийхэд хүртэл амар байхгүй юу. Үүнийг хуулиар зохицуулахын тулд шахаж шаардах л хэрэгтэй болж байгаа юм даа.   <o:p></o:p></span></p> <p class="MsoNormal" style="margin-bottom:0in;margin-bottom:.0001pt;text-align: justify"><b><span lang="MN" style="font-size: 12.0pt;line-height:115%;font-family:"Arial","sans-serif";mso-ansi-language: MN">-УИХ-ын гишүүн Засгийн газрын гишүүн байх ёсгүй гэж хууль санаачлахад баталсангүй гэлээ. Ер нь энэ мэт асуудалд улс төрийн эр зориг, хүсэл эрмэлзлэл дутаад байгаа юм болов уу гэж харагдаж байна. Ер нь таны харж байгаагаар ийм эр зориг шаардсан асуудал олон байна уу?<o:p></o:p></span></b></p> <p class="MsoNormal" style="margin-bottom:0in;margin-bottom:.0001pt;text-align: justify"><span lang="MN" style="font-size:12.0pt;line-height:115%;font-family: "Arial","sans-serif";mso-ansi-language:MN">-Дээр хэлсэн асуудлуудыг шийдчих байх аа. Энэ бол хэцүү асуудал биш. Өнөөдөр хариуцлагын асуудал, төрд ажиллаж байгаа хүмүүс болохгүй байна гэж ард иргэд шүүмжилж байгаа. Үүнээс төрд байгаа хүмүүс сургамж авдаг болов уу гэж бодож байна. <o:p></o:p></span></p> <p class="MsoNormal" style="margin-bottom:0in;margin-bottom:.0001pt;text-align: justify"><span lang="MN" style="font-size:12.0pt;line-height:115%;font-family: "Arial","sans-serif";mso-ansi-language:MN">Гэхдээ УИХ руу зүтгэж байгаа зарим хүмүүсийн байдлыг харж байхад УИХ-ын гишүүн гэдэг албан тушаалыг нөгөө л албан тушаалын үнэлгээ мэт болгож, тэр нь улс орон даяар өвчин мэт тархан, түүнд амташсан маягаар зүтгээд байх шиг байна. Хэрэв та тэндээс албан тушаал үнэлэх, ашиг олох гэж орж ирж байгаа бол “гариг андуурсан” байна. Ийм бодолтойгоор тийшээ зүглэх хэрэггүй шүү гэдгийг би өмнө нь ч хэлж байсан. <o:p></o:p></span></p> <p class="MsoNormal" style="margin-bottom:0in;margin-bottom:.0001pt;text-align: justify"><span lang="MN" style="font-size:12.0pt;line-height:115%;font-family: "Arial","sans-serif";mso-ansi-language:MN">Нөгөө талаас гишүүний дархлаатай холбоотой асуудал бий. Үүнийг одоогийн эрхээ шилжүүлж байгаа их хурал шийдсэн. Гэхдээ хэтрүүлж шийдсэн юм шиг байгаа юм. Гэтэл энэ нь Цэц дээр очоод уначихсан. Одоо гишүүний дархлаатай холбоотой ямар нэг зохицуулалт байхгүй. Үндсэн хуульд байгаа өгүүлбэрээр л зохицуулагдаж байгаа. Тиймээс үүнийг тусгай хуулиар зохицуулдаг болохын тулд би хууль санаачилаад оруулсан байгаа. Уг хуульд “Хэрэв хууль хяналтын байгууллагаас гэмт хэрэг үйлдсэн нь мөрдөн шалгах үйл явцад нотлогдсон бол УИХ-аас тухайн гишүүнийг шууд чөлөөлөх”-өөр хуульчилж байгаа. Өнөөдөр манайд ийм асуудал гарахад УИХ-нь өөрөө “нотлогдоогүй, үндэслэлгүй байна” гээд “хэрэг хийсэн” хүнээ аваад үлддэг. Гэвч нотлох, мөрдөх ажлыг зөвхөн хуулийн байгууллага л хийдэг. Түүнээс бус УИХ биш. Харин хуулийн байгууллагын тэр эрхийг УИХ-аас олгох нь чухал юм. <o:p></o:p></span></p> <p class="MsoNormal" style="margin-bottom:0in;margin-bottom:.0001pt;text-align: justify"><b><span lang="MN" style="font-size: 12.0pt;line-height:115%;font-family:"Arial","sans-serif";mso-ansi-language: MN">-Улс төрийн намуудын тухай хууль, Төрийн албаны тухай хуулийг өөрчлөх шаардлагатай гэдэг. Энэ нь нэн тэргүүний ажил мөн үү?<o:p></o:p></span></b></p> <p class="MsoNormal" style="margin-bottom:0in;margin-bottom:.0001pt;text-align: justify"><span lang="MN" style="font-size:12.0pt;line-height:115%;font-family: "Arial","sans-serif";mso-ansi-language:MN">-Өнөөгийн манай хэрэглэж байгаа зарим хууль, тогтоомжууд нь орчин үеийн шаардлагад огт зохицохооргүй, хоцрогдсон байна. Гэтэл үүнийгээ өөрчлөх явц нь маш удаан байгаа. Тухайлбал, төрийн алба. Төрийн албан гэж нэрлээд түүнийгээ илэрхийлэхдээ төрийн албанд зүтгэнэ гэж ярьдаг. Гэтэл үүнийг гадаад хэл рүү орчуулахаар гадныхан ойлгодоггүй. Тэд энэ албыг нийтийн үйлчилгээ л гэж ярьдаг. Өөрөөр хэлбэл, олон нийтэд үйлчилдэг үйлчилгээ юм. <o:p></o:p></span></p> <p class="MsoNormal" style="margin-bottom:0in;margin-bottom:.0001pt;text-align: justify"><span lang="MN" style="font-size:12.0pt;line-height:115%;font-family: "Arial","sans-serif";mso-ansi-language:MN">Төр бол иргэддээ үйлчилж, хуулиа хэрэгжүүлэх л ёстой. Дээр нь хулгай, буруу зүйлтэй л тэмцэх учиртай юм. Энэ байдлаас үүдээд өнөөдрийн манай төрийн албаны тухай хууль үнэхээр орчин үетэйгээ нийцэхгүй байгаа. Зарим аймгийн Засаг даргын Тамгын газрыг аваад үзэхээр хуримын ордон шиг л байдаг. Танил тал, авгай хүүхдийнх нь цуглуулга мэт байдаг. Энэ ерөөсөө ийм байж болохгүй. Үүнийг өөрчлөхийн тулд цоо шинэ хоёр, гурван хууль шаардлагатай байгаа. Тиймээс би шинэ гишүүд орж ирээд Засгийн газрынхаа мөрийн хөтөлбөрийг батлахад энэ мэт асуудлыг шийдэх тухай өөрийн саналаа хэлье гэж бодож байгаа. Эхний жил энэ асуудлыг, дараа жил үүнийг нь гэх мэтээр шийдэх тухай санал оруулна. <o:p></o:p></span></p> <p class="MsoNormal" style="margin-bottom:0in;margin-bottom:.0001pt;text-align: justify"><b><span lang="MN" style="font-size: 12.0pt;line-height:115%;font-family:"Arial","sans-serif";mso-ansi-language: MN">-Таныг Киргиз улсад айлчилж байхад Монголын ардчилал бидэнд үлгэр дуурайлал болж байна гэж тэд хэлж байсан. Өнөөдөр болохгүй байгаа олон асуудал байна гэж яриад эхлэхээр ардчилал маань аль нэг талаасаа эмтрээд байна уу гэх бодол төрж байна?    <o:p></o:p></span></b></p> <p class="MsoNormal" style="margin-bottom:0in;margin-bottom:.0001pt;text-align: justify"><span lang="MN" style="font-size:12.0pt;line-height:115%;font-family: "Arial","sans-serif";mso-ansi-language:MN">-Бусад улс орнуудад айлчлахад гадны Ерөнхийлөгчийг өөрийн Их хуралд үг хэлүүлнэ гэдэг бол асар их гүн хүндэтгэл байдаг. Би Японы парламентад очоод 15 минут үг хэлсэн. Тэгэхэд манай гишүүдээс илүү дотно хүлээж авч байсан. Би яг л энд ярьдаг зүйлээ ярьсан. Нэр төр, төр цэвэр байх, ардчиллын үнэт зүйлийн тухай, монголчуудын ололт, амжилт анхаарах зүйлийн тухай ярьсан. Киргизийн парламентад очоод ярихад мөн л халуун дотно хүлээн авч, сонсож байлаа. <o:p></o:p></span></p> <p class="MsoNormal" style="margin-bottom:0in;margin-bottom:.0001pt;text-align: justify"><span lang="MN" style="font-size:12.0pt;line-height:115%;font-family: "Arial","sans-serif";mso-ansi-language:MN">Энэ бүх байдлаас нэг зүйл анзаарагдсан. Киргиз бол саяхан Үндсэн хуулиа баталж, парламентын засаглалын замаа сонгож байгаа улс. Тэд нарын хэлж байгаагаар бол ганцаарлагдмал байдалтай, том хөршүүдтэй байсан гэж ярьж байна лээ. Энэ үеэр би тэдэнд хэлэхдээ “Бидэнд та бүхэнд заах зүйл байхгүй. Харин хуваах, хуваалцах сургамж байна” гэсэн. Бид олон алдаа хийсэн. Гэхдээ тэр алдаанаасаа суралцаж байгаа гэхэд үнэхээр халуун дотно хүлээж авч байсан. <o:p></o:p></span></p> <p class="MsoNormal" style="margin-bottom:0in;margin-bottom:.0001pt;text-align: justify"><span lang="MN" style="font-size:12.0pt;line-height:115%;font-family: "Arial","sans-serif";mso-ansi-language:MN">Бидэнд бусдад очоод ярих амжилт байна. Алдаа дутагдал ч байна. Энэ бүхэн ил байх тусам бид суралцах ёстой. Өнөөдрийн манай нийгэмд ирэх дөрвөн жилд шийдээд, шийдээд бараг дуусахааргүй олон асуудал байна. <o:p></o:p></span></p> <p class="MsoNormal" style="margin-bottom:0in;margin-bottom:.0001pt;text-align: justify"><b><span lang="MN" style="font-size: 12.0pt;line-height:115%;font-family:"Arial","sans-serif";mso-ansi-language: MN">-Та дээр хэлэхдээ иргэдээр шахуулах хэрэгтэй гэсэн. Үүнийг хэрхэн идэвхжүүлэх вэ. Иргэд өөрсдөө хариуцлагагүй байх нь үүнд нөлөөлөх болов уу?<o:p></o:p></span></b></p> <p class="MsoNormal" style="margin-bottom:0in;margin-bottom:.0001pt;text-align: justify"><span lang="MN" style="font-size:12.0pt;line-height:115%;font-family: "Arial","sans-serif";mso-ansi-language:MN">-Иргэд ямар үед хариуцлагатай болдог вэ гэхээр эрх нь бодитойгоор шилжиж ирсэн үед хариуцлагатай болдог. Улаанбаатар хотод хорооны хурал яагаад сонирхолгүй болдог вэ гэхээр тэнд тухайн хорооны иргэдтэй холбоотой асуудал яригддаггүй. Харин түүний оронд тэнд татвараар орж ирж байгаа мөнгийг хорооныхоо хаана нь ямар тохижилт хийх вэ, хоёр өрхдөө жижиг дунд үйлдвэрлэл хийхэд нь тодорхой хэмжээгээр тусалъя гэдэг асуудлыг ярих ёстой юм. Шуудхан хэлэхэд мөнгөний асуудлаа ярьдаг байх ёстой. Ингэснээр тухайн хорооны иргэдэд эрх нь очиж байна гэсэн үг юм. Ингэвэл хорооны, сумын нийтийн хурал асар сонирхолтой болно. <o:p></o:p></span></p> <p class="MsoNormal" style="margin-bottom:0in;margin-bottom:.0001pt;text-align: justify"><span lang="MN" style="font-size:12.0pt;line-height:115%;font-family: "Arial","sans-serif";mso-ansi-language:MN">Харин өнөөдөр иргэнд энэ эрх очихгүй байгаа болохоор ардчилал гэдэг зүйл хоосон болчихож байгаа юм шүү дээ. Хий дэмий л ардчилал хөгжсөн, иргэнд эрх нь очсон гэж яриад байдаг. Яг үнэндээ бол өнөөдөр дарга нарт л эрх байна. Тиймээс энэ эрхийг иргэндээ шилжүүлэх хуулийг мөн батлах шаардлага байгаа юм. Үүнд дээр хэлж буй орон нутагт бүх эрхийг шилжүүлэх тухай зүйл заалтыг суулгаж өгөх ёстой юм л даа.<o:p></o:p></span></p> <p class="MsoNormal" style="margin-bottom:0in;margin-bottom:.0001pt;text-align: justify"><b><span lang="MN" style="font-size: 12.0pt;line-height:115%;font-family:"Arial","sans-serif";mso-ansi-language: MN">-Та сая хэдхэн хоногийн өмнө Лондон явах тамирчдаа үдсэн. Энэ нь бидэнд сайн сайхан хүлээлтийг бий болгосон үдэлт байлаа. Яг үүн шиг сонголтын өмнө сонгогчдодоо хандаж юу хэлэх вэ?<o:p></o:p></span></b></p> <p class="MsoNormal" style="margin-bottom:0in;margin-bottom:.0001pt;text-align: justify"><span lang="MN" style="font-size:12.0pt;line-height:115%;font-family: "Arial","sans-serif";mso-ansi-language:MN">-Лондон явах тамирчдаа үдэхэд бидэнд үнэхээр бахархал төрсөн. Манай тамирчдын сүүлийн дөрвөн жил гаргасан амжилтыг дүгнэж үзлээ. Тэгэхэд 2010, 2011 онд авсан медалиуд өмнөх жилийнхээсээ доод тал нь 30 хувиар нэмэгдсэн байна. Олимпийн эрх олгох тэмцээнүүдээс авсан медаль нь 2011 оных л гэхэд хоёр дахин нэмэгджээ. Нийт 567 медаль авсан байна. Ингэж медаль хүртэх нь тухайн тамирчинд хэрхэн амжилт гаргах эрхийг нь өгч байгаа зүйл. <o:p></o:p></span></p> <p class="MsoNormal" style="margin-bottom:0in;margin-bottom:.0001pt;text-align: justify"><span lang="MN" style="font-size:12.0pt;line-height:115%;font-family: "Arial","sans-serif";mso-ansi-language:MN">Яг үүн шиг ард түмэндээ эрхийг нь өгье. Миний бодож байгаагаар ирэх дөрвөн жил их бүтээн байгуулалтын жил байх болов уу. Иргэнд эрх нь шилжиж, шударга ёс руу нэг алхам урагшилсан, төр нь нээлттэй болсон зэрэг илүү амжилттай жилүүд болох байх. Сүүлийн 22 жил бид маш их асуудлыг ярьж, шийдэж ирлээ. Гэхдээ төрийг тойрч хуримтлагдсан асуудлыг шийдэх асуудал үлдээд л байна. Харин энэ байдлыг өөрчлөх боломж монголын ард түмэнд байгаа. Тиймээс өнөөдөр хэлье гэж бодсон хамгийн чухал зүйлээ хэлье. <o:p></o:p></span></p> <p class="MsoNormal" style="margin-bottom:0in;margin-bottom:.0001pt;text-align: justify"><span lang="MN" style="font-size:12.0pt;line-height:115%;font-family: "Arial","sans-serif";mso-ansi-language:MN">Өнөө жилийн сонгууль ажлын өдөр таарч байгаа боловч амралтын өдөр болгохоор УИХ баталсан. Гэхдээ энэ ярилцлагыг уншиж байгаа таны хувьд магадгүй ирэх дөрвөн жилд хийх хамгийн чухал ажил тань зургадугаар сарын 28-нд байж болох юм шүү. Ирэх дөрвөн жилд улс орон, ойр дотныхныхоо амьдралыг шийдэх хамгийн чухал өдөр тань энэ өдөр байх шүү. Монголын нийт хүн амын гуравны хоёр нь сонгуулийн насны хүн байгаа. Эдгээрээс 80 хувь нь сонгуульдаа оролцлоо гэхэд таны ард хоёр хүний амьдрал шийдэгдэж байна гэсэн үг. Тиймээс амралтын өдөр боловч ажилдаа явж байгаа мэт эрт очиж саналаа өгөөрэй. Энэ бол хамгийн чухал ажлаа нар гарч байхад хийж байгаа хэрэг юм шүү. <o:p></o:p></span></p> <p class="MsoNormal" style="margin-bottom:0in;margin-bottom:.0001pt;text-align: justify"><span lang="MN" style="font-size:12.0pt;line-height:115%;font-family: "Arial","sans-serif";mso-ansi-language:MN">Үүргээ хариуцлагатайгаар өөрөө хэрэгжүүлж чадаагүй байж янз бүрийн шалтаг тайлбар, хууль зөрчсөн үйл ажиллагаа гаргах гэж оролддог тийм зүйл байж болохгүй. Үүнийг хуулиар зохицуулсан байгаа. <o:p></o:p></span></p> <p class="MsoNormal" style="margin-bottom:0in;margin-bottom:.0001pt;text-align: justify"><span lang="MN" style="font-size:12.0pt;line-height:115%;font-family: "Arial","sans-serif";mso-ansi-language:MN">Өнгөрсөн хугацаанд болохгүй, бүтэхгүй байна гэж бухимдсан иргэд байсан бол энэ өдөр түүнийг өөрчлөх эрх танд олдож байгаа. Энэ эрхээ эдэлж сонголтоо зөв хариуцлагатай шударга хийх хэрэгтэй. Үүний үр дүнг гарч ирсэн хүмүүс нь хэрэгжүүлнэ. Харин түүнийг шахаж ажиллахад би Ерөнхийлөгчийн хувьд анхаарлаа хандуулах болно.  <o:p></o:p></span></p> <p class="MsoNormal" style="margin-bottom:0in;margin-bottom:.0001pt;text-align: justify"><span lang="MN" style="font-size:12.0pt;line-height:115%;font-family: "Arial","sans-serif";mso-ansi-language:MN"><o:p> </o:p></span></p> <p class="MsoNormal" style="margin-bottom:0in;margin-bottom:.0001pt;text-align: justify"><span lang="MN" style="font-size:12.0pt;line-height:115%;font-family: "Arial","sans-serif";mso-ansi-language:MN">2012.06.25<o:p></o:p></span></p> <p class="MsoNormal" style="margin-bottom:0in;margin-bottom:.0001pt"><span lang="MN" style="font-size:12.0pt;line-height:115%;font-family:"Arial","sans-serif"; mso-ansi-language:MN"><o:p> </o:p></span></p> <p class="MsoNormal" style="margin-bottom:0in;margin-bottom:.0001pt"><span lang="MN" style="font-size:12.0pt;line-height:115%;font-family:"Arial","sans-serif"; mso-ansi-language:MN"><o:p> </o:p></span></p> <p class="MsoNormal" style="margin-bottom:0in;margin-bottom:.0001pt"><span lang="MN" style="font-size:12.0pt;line-height:115%;font-family:"Arial","sans-serif"; mso-ansi-language:MN">    <o:p></o:p></span></p> <p class="MsoNormal" style="margin-bottom:0in;margin-bottom:.0001pt"><span lang="MN" style="font-size:12.0pt;line-height:115%;font-family:"Arial","sans-serif"; mso-ansi-language:MN"> <o:p></o:p></span></p> <p class="MsoNormal"><o:p> </o:p></p></p> /%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B2%D0%B0%D0%B0-%D0%B7%D2%AF%D0%B9%D0%BB%D0%B8%D0%B9%D0%B3-%D3%A9%D3%A9%D1%80-%D0%B4%D1%8D%D1%8D%D1%80%D1%8D%D1%8D-%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D1%85-%D1%82%D1%83%D1%81%D0%B0%D0%BC-%D1%82%D1%8D%D1%80-%D0%BD%D1%8C-%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D0%B0-%D0%BC%D1%83%D1%83-%D2%AF%D1%80-%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%B0%D0%B2%D0%B0%D1%80-%D1%88%D2%AF%D2%AF%D0%BC%D0%B6%D0%BB%D1%8D%D0%BB%D0%B8%D0%B9%D0%B3-%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D1%83%D1%83%D0%BB%D0%B6-%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%B3/ <p><p class="MsoNormal" align="right" style="margin-bottom:0in;margin-bottom:.0001pt; text-align:right;line-height:normal"><span lang="MN" style="font-size:12.0pt; font-family:"Arial","sans-serif";mso-ansi-language:MN">Монгол Улсын Ерөнхийлөгч<o:p></o:p></span></p> <p class="MsoNormal" align="right" style="margin-bottom:0in;margin-bottom:.0001pt; text-align:right;line-height:normal"><span lang="MN" style="font-size:12.0pt; font-family:"Arial","sans-serif";mso-ansi-language:MN"> Цахиагийн ЭЛБЭГДОРЖ-ийн<o:p></o:p></span></p> <p class="MsoNormal" align="right" style="margin-bottom:0in;margin-bottom:.0001pt; text-align:right;line-height:normal"><span lang="MN" style="font-size:12.0pt; font-family:"Arial","sans-serif";mso-ansi-language:MN">МҮОНТ-д өгсөн шууд ярилцлага<o:p></o:p></span></p> <p class="MsoNormal" style="margin-bottom:0in;margin-bottom:.0001pt;text-align: justify"><span lang="MN" style="font-size:12.0pt;line-height:115%;font-family: "Arial","sans-serif";mso-ansi-language:MN"><o:p> </o:p></span></p> <p class="MsoNormal" style="margin-bottom:0in;margin-bottom:.0001pt;text-align: justify"><b><span lang="MN" style="font-size: 12.0pt;line-height:115%;font-family:"Arial","sans-serif";mso-ansi-language: MN">-Таны бодлого, үйл ажиллагааны нэг нь авлигыг үгүй хийхэд чиглэгдэж байдаг. Үүний үр дүнд манай улсыг авлигыг үл тэвчих байр суурьтай хэмээн олон улсад ярьж байгаа...   <o:p></o:p></span></b></p> <p class="MsoNormal" style="margin-bottom:0in;margin-bottom:.0001pt;text-align: justify"><span lang="MN" style="font-size:12.0pt;line-height:115%;font-family: "Arial","sans-serif";mso-ansi-language:MN">-Олон улсын хүрээнд энэ нь маш их дэмжлэг хүлээж байна. Үнэхээр монголын энэ санаачилга чухал юм гэж хүлээн зөвшөөрч байгаа.  Тэгэхээр бид олон улсад үүнийг ярихаас гадна өөрийн оронд энэ тал дээр ажиллаж чадсан, тодорхой үр дүн үзүүлсэн байх ёстой юм. Би хувьдаа авлигатай тэмцвэл үр дүн гардаг гэж боддог. <o:p></o:p></span></p> <p class="MsoNormal" style="margin-bottom:0in;margin-bottom:.0001pt;text-align: justify"><span lang="MN" style="font-size:12.0pt;line-height:115%;font-family: "Arial","sans-serif";mso-ansi-language:MN">Би анх 1998 онд Ерөнхий сайд болоод ажиллаж байлаа. Тэр үед барьж авсан хамгийн хүнд ажил бол авлигын асуудал байсан. Тухайлбал, “Эрдэнэт” үйлдвэрийг тойрсон авлигын асуудлыг хүмүүс санаж байгаа байх. <o:p></o:p></span></p> <p class="MsoNormal" style="margin-bottom:0in;margin-bottom:.0001pt;text-align: justify"><span lang="MN" style="font-size:12.0pt;line-height:115%;font-family: "Arial","sans-serif";mso-ansi-language:MN">2005 онд дахин Ерөнхий сайд болоод ард иргэдээсээ “Хамгийн их авлигажсан салбар хаана байна” гэж асуухад “Гаалийн байгууллага” гэж хариулж байсан. Ингээд Гаалийн дарга, удирдлагуудтай холбоотой нэлээд олон ажлуудыг тэр үед хийж байсан. Үүний дүнд тодорхой хүмүүс буруу үйлдлийнхээ улмаас ял зэм сонсож байлаа. Энэ бол тухайн байгууллагад байсан хүмүүст маш том сануулга болсон. <o:p></o:p></span></p> <p class="MsoNormal" style="margin-bottom:0in;margin-bottom:.0001pt;text-align: justify"><span lang="MN" style="font-size:12.0pt;line-height:115%;font-family: "Arial","sans-serif";mso-ansi-language:MN">Харин Ерөнхийлөгч болж гарч ирснийхээ дараа Гаалийн удирдлагатай уулзахад 2005 онд авлига авдаг байгууллагуудын нэгдүгээрт жагсаж байсан 2009 онд найм, есдүгээр байрт орж, хамгийн бага авлигатай газрын нэгээр тодорсон байсан. Өнөөдөр Гаалийн байгууллагын авлигын тухай сонин хэвлэл дээр бичиж байна уу, би бараг тийм зүйл огт хараагүй юм байна. Намайг Ерөнхийлөгч болж байхад буюу хэдхэн жилийн өмнө бүгд л энэ тухай ярьдаг байсан шүү дээ. <o:p></o:p></span></p> <p class="MsoNormal" style="margin-bottom:0in;margin-bottom:.0001pt;text-align: justify"><span lang="MN" style="font-size:12.0pt;line-height:115%;font-family: "Arial","sans-serif";mso-ansi-language:MN">Энэ бүхний дараа хэн хожиж байна гэхээр монголын ард түмэн л хожиж байна. Учир нь гаалиар үйлчлүүлдэг, түүгээр орж ирсэн будаа, ногоо, барилгын материал гэх мэт бараа бүтээгдэхүүн дээр буруу гар орохгүй байна. Үүнээс улс орны хөгжилд дэмжлэг үзүүлдэг юм байна гэдэг нь харагдаж байгаа юм. <o:p></o:p></span></p> <p class="MsoNormal" style="margin-bottom:0in;margin-bottom:.0001pt;text-align: justify"><span lang="MN" style="font-size:12.0pt;line-height:115%;font-family: "Arial","sans-serif";mso-ansi-language:MN">Өнөөдөр иргэд маань Монгол Улс авлигатай тэмцээд эхэллээ гэж ярьж байна. Урьд нь аливаа нэг байгууллагад асуудал шийдүүлэх гээд ороход “Үүнийг чинь шийдэхгүй” гээд шууд хэлчихгүй ч гэсэн “Мөнгө яасан бэ. Өгдөг зүйлээ өгөөч” гэж шаарддаг байсан бол өнөөдөр харин тэгэхээ больсон. Тэр ч бүү хэл юм өгөх гэхээр бараг авахаа байчихсан гэж сонссон. “Наадахыг чинь авахгүй. Энд тэндээс харж байгаа байх. Одоо ч юм хатуу болж байгаа шүү” гэсэн хандлага төрийн албаны доод, дунд түвшинд бий болжээ. Үүнээс би нэг зүйлийг хэлэх гэсэн юм. Энэ бол зөв хандлага. Энэ хандлагаас Монголын ард түмэн л хожно. Түүнээс бус хэн нэг албан тушаалтан, эсвэл Ерөнхийлөгч хожихгүй. Монголын нийгмийн хөгжил урагшилж байгаа юм шүү дээ. <o:p></o:p></span></p> <p class="MsoNormal" style="margin-bottom:0in;margin-bottom:.0001pt;text-align: justify"><span lang="MN" style="font-size:12.0pt;line-height:115%;font-family: "Arial","sans-serif";mso-ansi-language:MN">Ер нь Азийн барууд гэж ярьдаг өндөр хөгжилтэй орнуудыг харж байхад авлига хэмээх өвчинтэйгөө тэмцэж, тодорхой шийдвэр гаргаж байж л урагшаа ахисан байдаг юм. Тиймээс авлигатай үнэхээр тууштай тэмцэх юм бол үр дүн гардаг гэдэг нь харагдаж байгаа юм. Нөгөө талаас авлигатай тэмцэх ажлыг Авлигатай тэмцэх газар л хийдэг мэтээр ойлгох тохиолдол бий. Энэ бол ганцхан энэ газрын ажил биш. УИХ, Засгийн газар, бүх аж ахуй нэгж, жирийн иргэд нь ч тийм үүрэгтэй байх ёстой. <o:p></o:p></span></p> <p class="MsoNormal" style="margin-bottom:0in;margin-bottom:.0001pt;text-align: justify"><b><span lang="MN" style="font-size: 12.0pt;line-height:115%;font-family:"Arial","sans-serif";mso-ansi-language: MN">-Гэхдээ авлигатай дэндүү намчирхаж тэмцээд байгаа мэт анзаарагддаг.<o:p></o:p></span></b></p> <p class="MsoNormal" style="margin-bottom:0in;margin-bottom:.0001pt;text-align: justify"><span lang="MN" style="font-size:12.0pt;line-height:115%;font-family: "Arial","sans-serif";mso-ansi-language:MN">-Авлига гэдэг бол намын гишүүний асуудал бус эрх мэдэлтэй хүний асуудал. Албан тушаалтай, түүнийгээ буруу ашигласан хүний л асуудал. Түүнээс бус аль нэг намын гишүүнчлэлтэй огт холбоогүй. <o:p></o:p></span></p> <p class="MsoNormal" style="margin-bottom:0in;margin-bottom:.0001pt;text-align: justify"><b><span lang="MN" style="font-size: 12.0pt;line-height:115%;font-family:"Arial","sans-serif";mso-ansi-language: MN">-Ерөнхийлөгчийн Тамгын газрын дэргэд анх удаа “Иргэний танхим” бий болсон. Энд хуулийн төсөл эсвэл ард түмний өмнө тулгамдсан асуудлын талаар маш өргөн хэлэлцүүлгүүд болж байна. Үүнийг би хувьдаа иргэд төрөө барих, хууль боловсруулахад өөрийн санаа бодлоо нэмэрлэж байгаа цоо шинэ жишиг гэж боддог. Таны хувьд үүний үр дүнг хэрхэн үнэлж байгаа вэ?<o:p></o:p></span></b></p> <p class="MsoNormal" style="margin-bottom:0in;margin-bottom:.0001pt;text-align: justify"><span lang="MN" style="font-size:12.0pt;line-height:115%;font-family: "Arial","sans-serif";mso-ansi-language:MN">-Миний бодлоор “Иргэний танхим” гэдэг бол бидний Үндсэн хуулиар олж авсан энэ замд бүрэн нийцэж байгаа, бидний хийх ёстой ажилд онцгой нөлөө үзүүлж байгаа зүйл гэж боддог. Ийм ажил өмнө нь хийгдэж байгаагүй. Би “Иргэн нь оролцдоггүй иргэний нийгэм гэж болохгүй. Хүн нь эдэлдэггүй хүний эрх гэж байх ёсгүй” гэж хэлэх дуртай. Хүн нь эрхээ эдэлдэг байх ёстой. Эрх шилжинэ гэдэг бол шийдвэр гаргах лиценз, зөвшөөрөл бусдад шилжиж байна гэсэн үг. Өмнө нь Төрийн ордонд орж дарга нартай уулзахад пропускийн товчоогоор орж, нэг хуудас цаас аваад, 10, 20 минут гэж бичүүлсэн бол тэр хугацаандаа амжуулж, хурдхан уулзаад гардаг байлаа. <o:p></o:p></span></p> <p class="MsoNormal" style="margin-bottom:0in;margin-bottom:.0001pt;text-align: justify"><span lang="MN" style="font-size:12.0pt;line-height:115%;font-family: "Arial","sans-serif";mso-ansi-language:MN">Харин өнөөдөр бол ашигт малтмалын эсвэл хар тамхины хэрэг гэх мэт асуудал хэлэлцэж байхад хүссэн хүн бүр орж ирээд өөрийн үзэл бодлоо илэрхийлж болдог боллоо. Ихэнх аймагт “Иргэний танхим” байгуулагдсан. Одоо сум руу орж байгаа. Би орон нутагт очоод удирдлагуудад хэлдэг юм, “Иргэдээ оролцуулаад л асуудлаа шийдүүлчихэж бай. Амар байдаг юм. Та нар ямар нэг шийдвэр гаргачихаад түүнийгээ хэрэгжүүлэх шаардлагатай болно. Хүмүүсийг оролцуулаад санаа бодлыг нь тусгасан асуудлыг шийдчих юм бол тэр шийдвэр биелэхдээ амар байдаг” гэж. Таны оруулсан санал ийм байдлаар орлоо гэж ярихад тэр шийдвэр өөрөө аяндаа хэрэгждэг. Даргын гаргасан шийдвэрийг дарга өөрөө л хэрэгжүүлэх байх. Яагаад гэвэл иргэд мэдэхгүй учраас хэрэгжүүлж чадахгүй. <o:p></o:p></span></p> <p class="MsoNormal" style="margin-bottom:0in;margin-bottom:.0001pt;text-align: justify"><span lang="MN" style="font-size:12.0pt;line-height:115%;font-family: "Arial","sans-serif";mso-ansi-language:MN">Бид иргэдийн төлөөлөгчдийн хурал гэж жилд хоёр удаа гэх нэртэй боловч хуралддаг эсэх нь эргэлзээтэй байгууллагын гишүүдийг сонгодог. Тэдний хийж буй ажил нь Засаг даргаа томилохоос гадна УИХ-аас цохоод өгчихсөн төсвийг хэлэлцдэг гэсэн тоотой хэдэн ажлыг л хийдэг. <o:p></o:p></span></p> <p class="MsoNormal" style="margin-bottom:0in;margin-bottom:.0001pt;text-align: justify"><span lang="MN" style="font-size:12.0pt;line-height:115%;font-family: "Arial","sans-serif";mso-ansi-language:MN">Тиймээс цаашид иргэдийн оролцоо бүхий хэлбэр рүү орохын тулд үүнийг хуульчлах хэрэгтэй байгаа юм.<o:p></o:p></span></p> <p class="MsoNormal" style="margin-bottom:0in;margin-bottom:.0001pt;text-align: justify"><b><span lang="MN" style="font-size: 12.0pt;line-height:115%;font-family:"Arial","sans-serif";mso-ansi-language: MN">-Сонгуулийн өмнө засаглалын олон хувилбар гарч байна. Нэр дэвшиж байгаа хүмүүс хариуцлагаа хэрхэн үүрэх тухай ярьж байна. Гэхдээ сонгосон гишүүнтэйгээ хариуцлага тооцож чадахгүй байсаар дөрвөн жил өнгөрчихлөө гэсэн иргэд байсаар л байгаа. Үүнийг хэрхэн өөрчлөх вэ?<o:p></o:p></span></b></p> <p class="MsoNormal" style="margin-bottom:0in;margin-bottom:.0001pt;text-align: justify"><span lang="MN" style="font-size:12.0pt;line-height:115%;font-family: "Arial","sans-serif";mso-ansi-language:MN">-Энэ бол ард иргэдээс болж байгаа зүйл биш гэж би хувьдаа боддог. Гэхдээ сонгогчид бид нэг зүйлийг маш сайн ойлгох ёстой. Төрийг ард түмэн, сонгогчид бүтээдэг. Бид УИХ-ын гишүүдээ томилох гэж байна гэдэг нь ард түмэн нь төрөө бүтээх гэж байгаа хэрэг юм. Энэ үйл хэрэгт ард түмний оролцоо, идэвх, санаачилга бага байх юм бол энэ төрийг албан тушаалтан, хүнд сурталтнууд бүтээж таарна шүү дээ.<o:p></o:p></span></p> <p class="MsoNormal" style="margin-bottom:0in;margin-bottom:.0001pt;text-align: justify"><span lang="MN" style="font-size:12.0pt;line-height:115%;font-family: "Arial","sans-serif";mso-ansi-language:MN">Манай нэр дэвшиж байгаа иргэдээс олон сайхан санал, санаачилга гарч байгааг анзаарсан. Нэг зүйлийн талаар тал талаас нь ярьж ч байна. Би хувьдаа өнгөрсөн хэд хоногт болсон сонгуулийн үйл ажиллагаа нь ард түмэнд ардчиллын маш том сургамж болж байна гэж харж байгаа. Ард түмэн урагш нэг алхаж байна гэж ойлгосон. Тэд сонгох гэж буй гишүүнтэйгээ уулзлаа. Нэр дэвшигчид нь ч тойрог дээрээ очоод санал иргэдтэйгээ санал солилцоход иргэд өөрт тулгамдаж байгаа асуудлаа ярьж байна. Тэгээд үүнийгээ нэгтгэн, шийдүүлэх арга замаа ч тодорхойлж байгаа. Хамгийн гол нь тэр яриад байгаа зүйлээ гишүүн болж орж ирээд л эхний өдрөөс хийх хэрэгтэй юм. <o:p></o:p></span></p> <p class="MsoNormal" style="margin-bottom:0in;margin-bottom:.0001pt;text-align: justify"><span lang="MN" style="font-size:12.0pt;line-height:115%;font-family: "Arial","sans-serif";mso-ansi-language:MN">Манайд нэг дутагдал байдаг. Гишүүн болж ирээд бүрэн эрх нь баталгаажихаар цаашид яаж эрх мэдлийг нэмэгдүүлэх вэ, гадаад руу хэрхэн олон удаа явах вэ, яаж томхон мөнгө төгрөг, албан тушаалтай холбоотой асуудлыг шийдэх вэ зэрэгт анхаарлаа хандуулаад ард түмний өмнө тулгамдсан асуудлыг шийдэхдээ хойрго болчихдог. Түүгээр ч зогсохгүй албан тушаал, мөнгөтэй холбоотой асуудал дээр бүр хурдны морьд шиг давхилдаж байдаг. Гэтэл яг иргэдийн эрх ашиг, шүүхийн шинэчлэл, шударга ёс, утаа, ашигт малтмалын лицензийг зогсоох, журамлах, байгаль орчны хуулиудыг хэрэгжүүлэхтэй холбоотой асуудал болохоор хойшоо сууж эхэлдэг. Ингэж дөрвөн жил идэвх багатай байж байгаад үлдэж байгаа дөрвөн сард нь бөөн асуудлыг шийдэх гэж гүйлддэг. Үүнийгээ илэрхийлэхдээ асуудлыг их сайн шийддэг хүмүүс болох гэж оролддог дутагдал байгаа юм. Тиймээс шинээр сонгогдох гишүүд маань дөрвөн жилдээ л ажлаа хий. Ерөөсөө ажлаа авсан эхний өдрөөсөө л ард түмэндээ юу амласнаа бодож, биелүүлж яв. Би өмнө нь УИХ-ын гишүүддээ энэ тухай хэлж байсан, “Сонгуулийн үеэр та бүхэн ард түмэндээ юу амлаад явж байсан тухай видео бичлэг, телевизийн нэвтрүүлгээ үз. Цаасан тэмдэглэл, мөрийн хөтөлбөрөө ч эргэн нэг унш” гэж. Ер нь бол долоо хоногт эсвэл сард нэг удаа би нэр дэвшихдээ юу ярьж явлаа гэдгээ эргээд нэг саначих нь маш чухал байдаг. Тэндээс таны хийх ажил, ард түмний хүсэж мөрөөдөж байгаа зүйл гарч ирнэ. <o:p></o:p></span></p> <p class="MsoNormal" style="margin-bottom:0in;margin-bottom:.0001pt;text-align: justify"><b><span lang="MN" style="font-size: 12.0pt;line-height:115%;font-family:"Arial","sans-serif";mso-ansi-language: MN">-Төрийн хийх ажил гэж яг юу вэ. Тухайлбал, УИХ-ын гишүүд тойрогтоо сургууль цэцэрлэг барина. Өргөтгөл, засвар хийнэ гэж төсөвт суулгуулдаг. Эсвэл хүмүүсийн нийгмийн асуудлыг анхаарч өгнө гэх мэтээр ярих тохиолдол бий. Энэ нь УИХ-ын гишүүний хийх ажил мөн үү?<o:p></o:p></span></b></p> <p class="MsoNormal" style="margin-bottom:0in;margin-bottom:.0001pt;text-align: justify"><span lang="MN" style="font-size:12.0pt;line-height:115%;font-family: "Arial","sans-serif";mso-ansi-language:MN">-Энэ бол хамгийн чухал асуудал. Одоо бүр сүүлдээ эрхэм гишүүд маань тодорхой мөнгийг өөрийн нэр дээр тавьж, энэ эмнэлгийг бариулна, тэр сургуулийг засуулна гэж аж ахуйн ажил хөөцөлддөг болчихоод байгаа. УИХ-ын гишүүн, бодлого тодорхойлж байгаа хүмүүсийн гаргах шийдвэр нь төрийн эрх мэдлийг багасгаж, олон түмэн рүү шилжүүлэх явдал. Өнөөдөр хүмүүс яагаад ядуу байна вэ, ядуурлаас хэрхэн гарах вэ. Махны үнэ яагаад 10 мянган төгрөгт хүрэв. <o:p></o:p></span></p> <p class="MsoNormal" style="margin-bottom:0in;margin-bottom:.0001pt;text-align: justify"><span lang="MN" style="font-size:12.0pt;line-height:115%;font-family: "Arial","sans-serif";mso-ansi-language:MN">Ямар учраас дээрх асуудлыг шийдэхгүй байна вэ. Өмнөх хаврын хаварт л махны үнэ өсдөг байсан. Гэхдээ өнөө жил бүр нэмэгдсэн. Энэ юунаас болов гээд үзэхээр манай ард иргэд, жижиг дунд бизнес эрхэлдэг хүмүүс хоёр талаасаа шахагдсан байгаа юм. Нэг талаас төрийн дарамт. Өнөөдөр төрийн хийж байгаа ажил нь танил талтай хүмүүсийн хоорондын асуудал болчихсон мэт байна. Учир нь хэн нэгэн албан тушаалтан өөрсдийнхөө танил талынхаа бизнесийг хөгжүүлэн дундаас нь ашиг олж байгаа. <o:p></o:p></span></p> <p class="MsoNormal" style="margin-bottom:0in;margin-bottom:.0001pt;text-align: justify"><span lang="MN" style="font-size:12.0pt;line-height:115%;font-family: "Arial","sans-serif";mso-ansi-language:MN">Нөгөө талаас том хөрөнгө оруулагчид гэх их хэмжээний хөнгөлөлт авчихсан хүмүүс байна. Энэ хоёрыг хэлбэрийн хүмүүсийг дагасан иргэдийн амьдрал л гайгүй байгааг нуух хэрэггүй. Харин тэдний дундах хүмүүсийн амьдрал нөгөө хаданд хавчуулагдсан халиуны зулзага гэдэг болж байгаа байхгүй юу. Үүнээс ядуурал гарч ирж байгаа. Энэ асуудлыг бид шийдэх хэрэгтэй. Юмны үнэ өндөр байгаагийн тухайд бид үйлдвэрлэлээ дэмжихгүй байгаа учраас тэр шүү дээ. Тиймээс үйлдвэрлэлээ дэмжих бодлогыг өнөөдрөөс эхлээд хэрэгжүүлэх ёстой юм. Тухайлбал, өнөөдөр манай бараа бүтээгдэхүүний үнэ бензинээс шалтгаалж байдаг. Энэ тал дээр би өмнө нь ч хэлж байсан. Гаднаас боломжтой үед нь нөөцийнхөө савыг дүүргэж байх хэрэгтэй гэж. Ингэж бид ядаж гурван сарын нөөцтэй болчих хэрэгтэй. Гадаад зах зээл дээр асуудал үүсвэл дотооддоо нөөцөлсөн бензинээр асуудлыг шийдэж болно. <o:p></o:p></span></p> <p class="MsoNormal" style="margin-bottom:0in;margin-bottom:.0001pt;text-align: justify"><span lang="MN" style="font-size:12.0pt;line-height:115%;font-family: "Arial","sans-serif";mso-ansi-language:MN">Харин махны асуудлын тухайд малчидтайгаа шууд харилцаж зах зээлийн үнээр нь сайн нөөцөлж аваад, хаврынхаа улиралд гаргаад ирдэг байх тэр асуудлыг шийдэх ёстой байхгүй юу. Яг ийм амьдрал тулгамдсан асуудлыг шийдэх гэж УИХ-ын гишүүд ирж байдаг юм. Ийм асуудлыг шийдэх гэж Иргэдийн төлөөлөгчдийн хүмүүс сонгогдож байдаг юм.  <o:p></o:p></span></p> <p class="MsoNormal" style="margin-bottom:0in;margin-bottom:.0001pt;text-align: justify"><span lang="MN" style="font-size:12.0pt;line-height:115%;font-family: "Arial","sans-serif";mso-ansi-language:MN">Энд нэг зүйлийг хэлэхийг хүсч байна. Манайх өмнөд, хойд хөрш рүүгээ тус бүр нэг гарцаар төмөр замаар гарч байна. Замын-Үүд дээр очиход гурван жилийн өмнө л ярьж байсан зүйл хүндрэл үүсгэсээр байгаа. Цаад талаас найман урсгалаар бараа бүтээгдэхүүн орж ирдэг. Гэтэл манайх түүнийг хоёр л урсгалаар хүлээн авч байна. Өөрөөр хэлбэл, цаад талаас 80 литр ус орж ирж байхад манайх наад талд нь 20 литрийн бетон тавьчихсан байгаа байхгүй юу. Тиймээс найман урсгалыг тосуулж манайх ч гэсэн найман урсгал хийх ёстой. Өнөөдөр тэнд барилгын материал, хүнсний бүтээгдэхүүн, иргэдийн хэрэглээний бараа ирээд түгжигдчихсэн байгаа. Хил дээр удах тусам бидэнд үнийн өсөлттэй бараа ирдэг. Тиймээс дэд бүтцийн энэ жижигхэн асуудлаа шийдчих ёстой байхгүй юу. Үүний дараа цементээ дотроо үйлдвэрлэх асуудлаа шийдчих хэрэгтэй. <o:p></o:p></span></p> <p class="MsoNormal" style="margin-bottom:0in;margin-bottom:.0001pt;text-align: justify"><span lang="MN" style="font-size:12.0pt;line-height:115%;font-family: "Arial","sans-serif";mso-ansi-language:MN">Төмрийн хүдрийг ч гэсэн гадагшаа зөөж гаргаад байгаа. Үүнийг гадагшаа биш дотооддоо боловсруулж гаргах ёстой. Энэ ажлыг хариуцаж байгаа улсууд нь шийдчих бүрэн боломж бий шүү дээ. <o:p></o:p></span></p> <p class="MsoNormal" style="margin-bottom:0in;margin-bottom:.0001pt;text-align: justify"><span lang="MN" style="font-size:12.0pt;line-height:115%;font-family: "Arial","sans-serif";mso-ansi-language:MN">Энэ бүх асуудлыг Ерөнхийлөгч хэлээд байх хэцүү, хэлэхгүй байх бас хэцүү байна. Гэхдээ хийлгэх гээд шахаж шаардаж л байна. Тухайлбал, дээр хэлсэн гадагш гарч байгаа төмрийн хүдэр дээр татвар тавих ёстой гэж би гурван жил хэлж байна. Гэвч чадахгүй л байна. Нэг өдөр харсан чинь манайд байсан Төмөртэйн уул урд нүүгээд оччихсон байх вий гэж олон удаа сануулж байна. Төмрийн хүдрийг эцсийн бүтээгдэхүүн болгоход Засгийн газрыг шахаж ажиллах ёстой. <o:p></o:p></span></p> <p class="MsoNormal" style="margin-bottom:0in;margin-bottom:.0001pt;text-align: justify"><b><span lang="MN" style="font-size: 12.0pt;line-height:115%;font-family:"Arial","sans-serif";mso-ansi-language: MN">-Төрийн албаны нээлттэй байдлын тухай сүүлийн үед их ярьж байна. Энэ бол таны анхаарлаа хандуулдаг асуудлын нэг шүү дээ? <o:p></o:p></span></b></p> <p class="MsoNormal" style="margin-bottom:0in;margin-bottom:.0001pt;text-align: justify"><span lang="MN" style="font-size:12.0pt;line-height:115%;font-family: "Arial","sans-serif";mso-ansi-language:MN">-Бид энэ асуудлыг шийдэхийн тулд хуулиудыг гаргахгүй бол болохгүй байна. Тухайлбал, зөвхөн шүүхтэй холбоотой зургаан хууль батлагдаад дараа нь дахин 10 гаруй хууль баталж байж шүүхийн шинэчлэлийг ярих хэрэгтэй болж байгаа юм. Өнөөдөр цагдаагийн байгууллагатай холбоотой нэг л хууль байгаа. Тиймээс цагдаагийн эрх зүйн байдлын тухай гэх мэт дахин зургаан хууль батлах хэрэгтэй байгаа юм. <o:p></o:p></span></p> <p class="MsoNormal" style="margin-bottom:0in;margin-bottom:.0001pt;text-align: justify"><span lang="MN" style="font-size:12.0pt;line-height:115%;font-family: "Arial","sans-serif";mso-ansi-language:MN">Төрийн албыг нээлттэй болгохын тухайд дээрээсээ авахуулаад л хиймээр байгаа юм. УИХ хамгийн түрүүнд нээлттэй сонсголын тухай хуулийг батлах ёстой. Долдугаар сарын 1-ний асуудлаар нээлттэй сонсгол болсон. Энэ бол өнгөрсөн УИХ-ын хийсэн хамгийн сайн ажил гэж боддог. Одоо үүнийг хуульчлах хэрэгтэй байгаа юм. Ингэхдээ УИХ-ын гишүүнийг зөвхөн үнэн хэлдэг байхаар тусгах хэрэгтэй. Хэрэв худал хэлсэн бол ажлыг нь өөрчилдөг болгох хэрэгтэй. Өнгөрч байгаа УИХ маань нэг сайдтайгаа хариуцлага тооцох гээд гурван ч удаа үзлээ. Засгийн газартайгаа ярих гэхээр найр хурим хийгээд суучихсан юм шиг суусаар ийм хүндрэлтэй байдалд орсон. Хариуцлага гэдэг бол нээлттэй байдлаар дамжиж орж ирдэг. Гагцхүү үүнийг цаасан дээр хуульчилж, шийдэх хэрэгтэй байгаа юм. Гэхдээ үүнийг хууль тогтоогчид маань хүсэхгүй байна. Тухайлбал, УИХ-ын гишүүн Засгийн газрын гишүүн байх хэрэггүй гээд би хууль санаачлаад оруулсан. Чуулган завсарлахаас өмнө батлах ёстой гэж хэлсэн боловч баталсангүй. Уг нь УИХ-ын гишүүн биш хүн Засгийн газрын гишүүн байвал арай чих зөөлөн, ажилдаа хандаж байгаа хариуцлага шал өөр болно. Өнөөдөр Засгийн газрын 18 гишүүнээ их хуралд оруулаад суулгачихсан Ерөнхий сайд юунаас ч айх шаардлагагүй шүү дээ. 18 гишүүн наад зах нь хоёр гишүүнтэй харьцчихна. Тиймээс ямар ч хариуцлагын тухай асуудал байдаггүй. <o:p></o:p></span></p> <p class="MsoNormal" style="margin-bottom:0in;margin-bottom:.0001pt;text-align: justify"><span lang="MN" style="font-size:12.0pt;line-height:115%;font-family: "Arial","sans-serif";mso-ansi-language:MN">Нөгөө талаас тэр том эрх мэдлийг нэг хүн дээр аваачаад хийчихсэн. УИХ-ын гишүүний ажлаа нэр төртэй гүйцэтгэж чадахгүй байж дээр нь Засгийн газрын гишүүний ажлыг яаж хийх гээд байгаа юм. Тиймээс хуульдаа энэ зарчмыг хатуу баримталж оруулах юм. Ийм хариуцлагын системийг бий болгох юм бол ард түмэн төрдөө итгэж эхэлнэ. Үүнийг хийхгүйгээр хамтраад суучихдаг, хариуцлагын асуудлыг дундаа хаячихсан байвал ард түмэн шүүмжлэхгүй байхын аргагүй шүү дээ.<o:p></o:p></span></p> <p class="MsoNormal" style="margin-bottom:0in;margin-bottom:.0001pt;text-align: justify"><b><span lang="MN" style="font-size: 12.0pt;line-height:115%;font-family:"Arial","sans-serif";mso-ansi-language: MN">-“Дарга байхдаа шударга бай. Эрх мэдэлтэй байхдаа асуудлыг шийдэж бай” гэж та хэлж байсан. Чухам ингэх боломжийг хааж байгаа зүйл нь юу байна вэ?<o:p></o:p></span></b></p> <p class="MsoNormal" style="margin-bottom:0in;margin-bottom:.0001pt;text-align: justify"><span lang="MN" style="font-size:12.0pt;line-height:115%;font-family: "Arial","sans-serif";mso-ansi-language:MN">-Иргэдийн зүгээс маш их шахалт хэрэгтэй гэж би боддог. Дээрээс нь УИХ-ын аливаа асуудлыг шийдэж байгаа үйл явц хэвлэл мэдээллийн бүхий л хэрэгслээр иргэдэд нээлттэй явдаг учир иргэд маань төрийн түшээдийнхээ хэн нь хэн бэ гэдгийг сайн мэдэж байгаа. Хэн нь багаа сольж зүүж байна, хэн нь өөрийнхөө ажилд илүү хариуцлагатай байж, урагшилж байна. Ямар улсууд хүндрэлтэй асуудлыг шийдэхийн төлөө явж байна. Харин ямар нь зөвхөн өөртөө ашиг олохын төлөө явж байна гэдгийг иргэд маань ялгаж салгаж ойлгож байгаа гэж би хувьдаа боддог. Тиймээс хамгийн гол механизм нь иргэдээр шахуулах явдал гэж хэлээд байгаа юм.<o:p></o:p></span></p> <p class="MsoNormal" style="margin-bottom:0in;margin-bottom:.0001pt;text-align: justify"><span lang="MN" style="font-size:12.0pt;line-height:115%;font-family: "Arial","sans-serif";mso-ansi-language:MN">Нөгөө талаас тэртээ тэргүй шийдэж чадахгүй байгаа хүмүүсээр асуудал шийдүүлэх шаардлагагүй. Харин тэр эрх мэдлийг орон нутагт нь өгчих. Орон нутгийнх нь татварын системийг бий болгоод, УИХ дээр энэ татвар нь, орон нутагт энэ нь гэсэн заагийг тогтоогоод өгчих хэрэгтэй. Өөрөөр хэлбэл, төчнөөн төгрөгийн хүрээнд төсвөө зохицуул, ингэхдээ иргэдээ оруулж шийдүүл гэдэг эрхийг нь орон нутагт өгөх хэрэгтэй. Тухайлбал, 100 сая төгрөг өгье, асуудлаа шийд гээд үлдээх юм. Ингэхэд иргэд нь өөрсдөө сургуулийн цонхоо шиллэх, эмнэлгийн машины дугуй хагарснаа нөхүүлэхэд хэдэн төгрөг орохоо шийддэг болох ёстой юм. Ингэвэл эдгээр асуудлыг УИХ дээр ярьж байх шаардлага огт байхгүй болно. <o:p></o:p></span></p> <p class="MsoNormal" style="margin-bottom:0in;margin-bottom:.0001pt;text-align: justify"><span lang="MN" style="font-size:12.0pt;line-height:115%;font-family: "Arial","sans-serif";mso-ansi-language:MN">Үүнээс манай гишүүд нэг зүйлийг сайн ойлгох хэрэгтэй. Аливаа зүйлийг өөр дээрээ овоолох тусам тэр чинь дандаа муу үр дагавар, шүүмжлэлийг дагуулж байдаг юм шүү. Тиймээс эрх мэдэлтэй байгаа хүн өөрийнхөө эрх мэдлийг маш олон хүн рүү чиглүүлж байх хэрэгтэй. Үүнийхээ дараа өөрийн байр сууриа зөв тодорхойлчихоод сууж байвал ажил хийхэд хүртэл амар байхгүй юу. Үүнийг хуулиар зохицуулахын тулд шахаж шаардах л хэрэгтэй болж байгаа юм даа.   <o:p></o:p></span></p> <p class="MsoNormal" style="margin-bottom:0in;margin-bottom:.0001pt;text-align: justify"><b><span lang="MN" style="font-size: 12.0pt;line-height:115%;font-family:"Arial","sans-serif";mso-ansi-language: MN">-УИХ-ын гишүүн Засгийн газрын гишүүн байх ёсгүй гэж хууль санаачлахад баталсангүй гэлээ. Ер нь энэ мэт асуудалд улс төрийн эр зориг, хүсэл эрмэлзлэл дутаад байгаа юм болов уу гэж харагдаж байна. Ер нь таны харж байгаагаар ийм эр зориг шаардсан асуудал олон байна уу?<o:p></o:p></span></b></p> <p class="MsoNormal" style="margin-bottom:0in;margin-bottom:.0001pt;text-align: justify"><span lang="MN" style="font-size:12.0pt;line-height:115%;font-family: "Arial","sans-serif";mso-ansi-language:MN">-Дээр хэлсэн асуудлуудыг шийдчих байх аа. Энэ бол хэцүү асуудал биш. Өнөөдөр хариуцлагын асуудал, төрд ажиллаж байгаа хүмүүс болохгүй байна гэж ард иргэд шүүмжилж байгаа. Үүнээс төрд байгаа хүмүүс сургамж авдаг болов уу гэж бодож байна. <o:p></o:p></span></p> <p class="MsoNormal" style="margin-bottom:0in;margin-bottom:.0001pt;text-align: justify"><span lang="MN" style="font-size:12.0pt;line-height:115%;font-family: "Arial","sans-serif";mso-ansi-language:MN">Гэхдээ УИХ руу зүтгэж байгаа зарим хүмүүсийн байдлыг харж байхад УИХ-ын гишүүн гэдэг албан тушаалыг нөгөө л албан тушаалын үнэлгээ мэт болгож, тэр нь улс орон даяар өвчин мэт тархан, түүнд амташсан маягаар зүтгээд байх шиг байна. Хэрэв та тэндээс албан тушаал үнэлэх, ашиг олох гэж орж ирж байгаа бол “гариг андуурсан” байна. Ийм бодолтойгоор тийшээ зүглэх хэрэггүй шүү гэдгийг би өмнө нь ч хэлж байсан. <o:p></o:p></span></p> <p class="MsoNormal" style="margin-bottom:0in;margin-bottom:.0001pt;text-align: justify"><span lang="MN" style="font-size:12.0pt;line-height:115%;font-family: "Arial","sans-serif";mso-ansi-language:MN">Нөгөө талаас гишүүний дархлаатай холбоотой асуудал бий. Үүнийг одоогийн эрхээ шилжүүлж байгаа их хурал шийдсэн. Гэхдээ хэтрүүлж шийдсэн юм шиг байгаа юм. Гэтэл энэ нь Цэц дээр очоод уначихсан. Одоо гишүүний дархлаатай холбоотой ямар нэг зохицуулалт байхгүй. Үндсэн хуульд байгаа өгүүлбэрээр л зохицуулагдаж байгаа. Тиймээс үүнийг тусгай хуулиар зохицуулдаг болохын тулд би хууль санаачилаад оруулсан байгаа. Уг хуульд “Хэрэв хууль хяналтын байгууллагаас гэмт хэрэг үйлдсэн нь мөрдөн шалгах үйл явцад нотлогдсон бол УИХ-аас тухайн гишүүнийг шууд чөлөөлөх”-өөр хуульчилж байгаа. Өнөөдөр манайд ийм асуудал гарахад УИХ-нь өөрөө “нотлогдоогүй, үндэслэлгүй байна” гээд “хэрэг хийсэн” хүнээ аваад үлддэг. Гэвч нотлох, мөрдөх ажлыг зөвхөн хуулийн байгууллага л хийдэг. Түүнээс бус УИХ биш. Харин хуулийн байгууллагын тэр эрхийг УИХ-аас олгох нь чухал юм. <o:p></o:p></span></p> <p class="MsoNormal" style="margin-bottom:0in;margin-bottom:.0001pt;text-align: justify"><b><span lang="MN" style="font-size: 12.0pt;line-height:115%;font-family:"Arial","sans-serif";mso-ansi-language: MN">-Улс төрийн намуудын тухай хууль, Төрийн албаны тухай хуулийг өөрчлөх шаардлагатай гэдэг. Энэ нь нэн тэргүүний ажил мөн үү?<o:p></o:p></span></b></p> <p class="MsoNormal" style="margin-bottom:0in;margin-bottom:.0001pt;text-align: justify"><span lang="MN" style="font-size:12.0pt;line-height:115%;font-family: "Arial","sans-serif";mso-ansi-language:MN">-Өнөөгийн манай хэрэглэж байгаа зарим хууль, тогтоомжууд нь орчин үеийн шаардлагад огт зохицохооргүй, хоцрогдсон байна. Гэтэл үүнийгээ өөрчлөх явц нь маш удаан байгаа. Тухайлбал, төрийн алба. Төрийн албан гэж нэрлээд түүнийгээ илэрхийлэхдээ төрийн албанд зүтгэнэ гэж ярьдаг. Гэтэл үүнийг гадаад хэл рүү орчуулахаар гадныхан ойлгодоггүй. Тэд энэ албыг нийтийн үйлчилгээ л гэж ярьдаг. Өөрөөр хэлбэл, олон нийтэд үйлчилдэг үйлчилгээ юм. <o:p></o:p></span></p> <p class="MsoNormal" style="margin-bottom:0in;margin-bottom:.0001pt;text-align: justify"><span lang="MN" style="font-size:12.0pt;line-height:115%;font-family: "Arial","sans-serif";mso-ansi-language:MN">Төр бол иргэддээ үйлчилж, хуулиа хэрэгжүүлэх л ёстой. Дээр нь хулгай, буруу зүйлтэй л тэмцэх учиртай юм. Энэ байдлаас үүдээд өнөөдрийн манай төрийн албаны тухай хууль үнэхээр орчин үетэйгээ нийцэхгүй байгаа. Зарим аймгийн Засаг даргын Тамгын газрыг аваад үзэхээр хуримын ордон шиг л байдаг. Танил тал, авгай хүүхдийнх нь цуглуулга мэт байдаг. Энэ ерөөсөө ийм байж болохгүй. Үүнийг өөрчлөхийн тулд цоо шинэ хоёр, гурван хууль шаардлагатай байгаа. Тиймээс би шинэ гишүүд орж ирээд Засгийн газрынхаа мөрийн хөтөлбөрийг батлахад энэ мэт асуудлыг шийдэх тухай өөрийн саналаа хэлье гэж бодож байгаа. Эхний жил энэ асуудлыг, дараа жил үүнийг нь гэх мэтээр шийдэх тухай санал оруулна. <o:p></o:p></span></p> <p class="MsoNormal" style="margin-bottom:0in;margin-bottom:.0001pt;text-align: justify"><b><span lang="MN" style="font-size: 12.0pt;line-height:115%;font-family:"Arial","sans-serif";mso-ansi-language: MN">-Таныг Киргиз улсад айлчилж байхад Монголын ардчилал бидэнд үлгэр дуурайлал болж байна гэж тэд хэлж байсан. Өнөөдөр болохгүй байгаа олон асуудал байна гэж яриад эхлэхээр ардчилал маань аль нэг талаасаа эмтрээд байна уу гэх бодол төрж байна?    <o:p></o:p></span></b></p> <p class="MsoNormal" style="margin-bottom:0in;margin-bottom:.0001pt;text-align: justify"><span lang="MN" style="font-size:12.0pt;line-height:115%;font-family: "Arial","sans-serif";mso-ansi-language:MN">-Бусад улс орнуудад айлчлахад гадны Ерөнхийлөгчийг өөрийн Их хуралд үг хэлүүлнэ гэдэг бол асар их гүн хүндэтгэл байдаг. Би Японы парламентад очоод 15 минут үг хэлсэн. Тэгэхэд манай гишүүдээс илүү дотно хүлээж авч байсан. Би яг л энд ярьдаг зүйлээ ярьсан. Нэр төр, төр цэвэр байх, ардчиллын үнэт зүйлийн тухай, монголчуудын ололт, амжилт анхаарах зүйлийн тухай ярьсан. Киргизийн парламентад очоод ярихад мөн л халуун дотно хүлээн авч, сонсож байлаа. <o:p></o:p></span></p> <p class="MsoNormal" style="margin-bottom:0in;margin-bottom:.0001pt;text-align: justify"><span lang="MN" style="font-size:12.0pt;line-height:115%;font-family: "Arial","sans-serif";mso-ansi-language:MN">Энэ бүх байдлаас нэг зүйл анзаарагдсан. Киргиз бол саяхан Үндсэн хуулиа баталж, парламентын засаглалын замаа сонгож байгаа улс. Тэд нарын хэлж байгаагаар бол ганцаарлагдмал байдалтай, том хөршүүдтэй байсан гэж ярьж байна лээ. Энэ үеэр би тэдэнд хэлэхдээ “Бидэнд та бүхэнд заах зүйл байхгүй. Харин хуваах, хуваалцах сургамж байна” гэсэн. Бид олон алдаа хийсэн. Гэхдээ тэр алдаанаасаа суралцаж байгаа гэхэд үнэхээр халуун дотно хүлээж авч байсан. <o:p></o:p></span></p> <p class="MsoNormal" style="margin-bottom:0in;margin-bottom:.0001pt;text-align: justify"><span lang="MN" style="font-size:12.0pt;line-height:115%;font-family: "Arial","sans-serif";mso-ansi-language:MN">Бидэнд бусдад очоод ярих амжилт байна. Алдаа дутагдал ч байна. Энэ бүхэн ил байх тусам бид суралцах ёстой. Өнөөдрийн манай нийгэмд ирэх дөрвөн жилд шийдээд, шийдээд бараг дуусахааргүй олон асуудал байна. <o:p></o:p></span></p> <p class="MsoNormal" style="margin-bottom:0in;margin-bottom:.0001pt;text-align: justify"><b><span lang="MN" style="font-size: 12.0pt;line-height:115%;font-family:"Arial","sans-serif";mso-ansi-language: MN">-Та дээр хэлэхдээ иргэдээр шахуулах хэрэгтэй гэсэн. Үүнийг хэрхэн идэвхжүүлэх вэ. Иргэд өөрсдөө хариуцлагагүй байх нь үүнд нөлөөлөх болов уу?<o:p></o:p></span></b></p> <p class="MsoNormal" style="margin-bottom:0in;margin-bottom:.0001pt;text-align: justify"><span lang="MN" style="font-size:12.0pt;line-height:115%;font-family: "Arial","sans-serif";mso-ansi-language:MN">-Иргэд ямар үед хариуцлагатай болдог вэ гэхээр эрх нь бодитойгоор шилжиж ирсэн үед хариуцлагатай болдог. Улаанбаатар хотод хорооны хурал яагаад сонирхолгүй болдог вэ гэхээр тэнд тухайн хорооны иргэдтэй холбоотой асуудал яригддаггүй. Харин түүний оронд тэнд татвараар орж ирж байгаа мөнгийг хорооныхоо хаана нь ямар тохижилт хийх вэ, хоёр өрхдөө жижиг дунд үйлдвэрлэл хийхэд нь тодорхой хэмжээгээр тусалъя гэдэг асуудлыг ярих ёстой юм. Шуудхан хэлэхэд мөнгөний асуудлаа ярьдаг байх ёстой. Ингэснээр тухайн хорооны иргэдэд эрх нь очиж байна гэсэн үг юм. Ингэвэл хорооны, сумын нийтийн хурал асар сонирхолтой болно. <o:p></o:p></span></p> <p class="MsoNormal" style="margin-bottom:0in;margin-bottom:.0001pt;text-align: justify"><span lang="MN" style="font-size:12.0pt;line-height:115%;font-family: "Arial","sans-serif";mso-ansi-language:MN">Харин өнөөдөр иргэнд энэ эрх очихгүй байгаа болохоор ардчилал гэдэг зүйл хоосон болчихож байгаа юм шүү дээ. Хий дэмий л ардчилал хөгжсөн, иргэнд эрх нь очсон гэж яриад байдаг. Яг үнэндээ бол өнөөдөр дарга нарт л эрх байна. Тиймээс энэ эрхийг иргэндээ шилжүүлэх хуулийг мөн батлах шаардлага байгаа юм. Үүнд дээр хэлж буй орон нутагт бүх эрхийг шилжүүлэх тухай зүйл заалтыг суулгаж өгөх ёстой юм л даа.<o:p></o:p></span></p> <p class="MsoNormal" style="margin-bottom:0in;margin-bottom:.0001pt;text-align: justify"><b><span lang="MN" style="font-size: 12.0pt;line-height:115%;font-family:"Arial","sans-serif";mso-ansi-language: MN">-Та сая хэдхэн хоногийн өмнө Лондон явах тамирчдаа үдсэн. Энэ нь бидэнд сайн сайхан хүлээлтийг бий болгосон үдэлт байлаа. Яг үүн шиг сонголтын өмнө сонгогчдодоо хандаж юу хэлэх вэ?<o:p></o:p></span></b></p> <p class="MsoNormal" style="margin-bottom:0in;margin-bottom:.0001pt;text-align: justify"><span lang="MN" style="font-size:12.0pt;line-height:115%;font-family: "Arial","sans-serif";mso-ansi-language:MN">-Лондон явах тамирчдаа үдэхэд бидэнд үнэхээр бахархал төрсөн. Манай тамирчдын сүүлийн дөрвөн жил гаргасан амжилтыг дүгнэж үзлээ. Тэгэхэд 2010, 2011 онд авсан медалиуд өмнөх жилийнхээсээ доод тал нь 30 хувиар нэмэгдсэн байна. Олимпийн эрх олгох тэмцээнүүдээс авсан медаль нь 2011 оных л гэхэд хоёр дахин нэмэгджээ. Нийт 567 медаль авсан байна. Ингэж медаль хүртэх нь тухайн тамирчинд хэрхэн амжилт гаргах эрхийг нь өгч байгаа зүйл. <o:p></o:p></span></p> <p class="MsoNormal" style="margin-bottom:0in;margin-bottom:.0001pt;text-align: justify"><span lang="MN" style="font-size:12.0pt;line-height:115%;font-family: "Arial","sans-serif";mso-ansi-language:MN">Яг үүн шиг ард түмэндээ эрхийг нь өгье. Миний бодож байгаагаар ирэх дөрвөн жил их бүтээн байгуулалтын жил байх болов уу. Иргэнд эрх нь шилжиж, шударга ёс руу нэг алхам урагшилсан, төр нь нээлттэй болсон зэрэг илүү амжилттай жилүүд болох байх. Сүүлийн 22 жил бид маш их асуудлыг ярьж, шийдэж ирлээ. Гэхдээ төрийг тойрч хуримтлагдсан асуудлыг шийдэх асуудал үлдээд л байна. Харин энэ байдлыг өөрчлөх боломж монголын ард түмэнд байгаа. Тиймээс өнөөдөр хэлье гэж бодсон хамгийн чухал зүйлээ хэлье. <o:p></o:p></span></p> <p class="MsoNormal" style="margin-bottom:0in;margin-bottom:.0001pt;text-align: justify"><span lang="MN" style="font-size:12.0pt;line-height:115%;font-family: "Arial","sans-serif";mso-ansi-language:MN">Өнөө жилийн сонгууль ажлын өдөр таарч байгаа боловч амралтын өдөр болгохоор УИХ баталсан. Гэхдээ энэ ярилцлагыг уншиж байгаа таны хувьд магадгүй ирэх дөрвөн жилд хийх хамгийн чухал ажил тань зургадугаар сарын 28-нд байж болох юм шүү. Ирэх дөрвөн жилд улс орон, ойр дотныхныхоо амьдралыг шийдэх хамгийн чухал өдөр тань энэ өдөр байх шүү. Монголын нийт хүн амын гуравны хоёр нь сонгуулийн насны хүн байгаа. Эдгээрээс 80 хувь нь сонгуульдаа оролцлоо гэхэд таны ард хоёр хүний амьдрал шийдэгдэж байна гэсэн үг. Тиймээс амралтын өдөр боловч ажилдаа явж байгаа мэт эрт очиж саналаа өгөөрэй. Энэ бол хамгийн чухал ажлаа нар гарч байхад хийж байгаа хэрэг юм шүү. <o:p></o:p></span></p> <p class="MsoNormal" style="margin-bottom:0in;margin-bottom:.0001pt;text-align: justify"><span lang="MN" style="font-size:12.0pt;line-height:115%;font-family: "Arial","sans-serif";mso-ansi-language:MN">Үүргээ хариуцлагатайгаар өөрөө хэрэгжүүлж чадаагүй байж янз бүрийн шалтаг тайлбар, хууль зөрчсөн үйл ажиллагаа гаргах гэж оролддог тийм зүйл байж болохгүй. Үүнийг хуулиар зохицуулсан байгаа. <o:p></o:p></span></p> <p class="MsoNormal" style="margin-bottom:0in;margin-bottom:.0001pt;text-align: justify"><span lang="MN" style="font-size:12.0pt;line-height:115%;font-family: "Arial","sans-serif";mso-ansi-language:MN">Өнгөрсөн хугацаанд болохгүй, бүтэхгүй байна гэж бухимдсан иргэд байсан бол энэ өдөр түүнийг өөрчлөх эрх танд олдож байгаа. Энэ эрхээ эдэлж сонголтоо зөв хариуцлагатай шударга хийх хэрэгтэй. Үүний үр дүнг гарч ирсэн хүмүүс нь хэрэгжүүлнэ. Харин түүнийг шахаж ажиллахад би Ерөнхийлөгчийн хувьд анхаарлаа хандуулах болно.  <o:p></o:p></span></p> <p class="MsoNormal" style="margin-bottom:0in;margin-bottom:.0001pt;text-align: justify"><span lang="MN" style="font-size:12.0pt;line-height:115%;font-family: "Arial","sans-serif";mso-ansi-language:MN"><o:p> </o:p></span></p> <p class="MsoNormal" style="margin-bottom:0in;margin-bottom:.0001pt;text-align: justify"><span lang="MN" style="font-size:12.0pt;line-height:115%;font-family: "Arial","sans-serif";mso-ansi-language:MN">2012.06.25<o:p></o:p></span></p> <p class="MsoNormal" style="margin-bottom:0in;margin-bottom:.0001pt"><span lang="MN" style="font-size:12.0pt;line-height:115%;font-family:"Arial","sans-serif"; mso-ansi-language:MN"><o:p> </o:p></span></p> <p class="MsoNormal" style="margin-bottom:0in;margin-bottom:.0001pt"><span lang="MN" style="font-size:12.0pt;line-height:115%;font-family:"Arial","sans-serif"; mso-ansi-language:MN"><o:p> </o:p></span></p> <p class="MsoNormal" style="margin-bottom:0in;margin-bottom:.0001pt"><span lang="MN" style="font-size:12.0pt;line-height:115%;font-family:"Arial","sans-serif"; mso-ansi-language:MN">    <o:p></o:p></span></p> <p class="MsoNormal" style="margin-bottom:0in;margin-bottom:.0001pt"><span lang="MN" style="font-size:12.0pt;line-height:115%;font-family:"Arial","sans-serif"; mso-ansi-language:MN"> <o:p></o:p></span></p> <p class="MsoNormal"><o:p> </o:p></p></p> 2012,05,29 <a href="/%D3%A9%D0%BD%D3%A9%D3%A9%D0%B4%D1%80%D0%B8%D0%B9%D0%BD-%D1%83%D1%83%D0%BB-%D1%83%D1%83%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%B9-%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B3%D0%BE%D0%BB%D1%8B%D0%BD-%D1%8D%D0%B4%D0%B8%D0%B9%D0%BD-%D0%B7%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%B3%D1%82-%D1%8D%D0%B7%D1%8D%D0%BB%D0%B6-%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B3%D0%B0%D0%B0-%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D1%80-%D1%81%D1%83%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B9%D0%B3-%D0%B1%D1%83%D1%81%D0%B0%D0%B4-%D1%81%D0%B0%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D1%80-%D1%80%D1%83%D1%83-%D0%B8%D0%B6%D0%B8%D0%BB-%D1%82%D2%AF%D0%B2%D1%88%D0%B8%D0%BD%D0%B4-%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B3%D0%BE%D1%81%D0%BE%D0%BD-%D0%B8%D0%B9%D0%BC-%D1%8D%D0%B4%D0%B8%D0%B9%D0%BD-%D0%B7%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%B3-%D1%80%D1%83%D1%83-%D1%88%D0%B8%D0%BB%D0%B6%D0%B8%D1%85-%D1%85%D2%AF%D1%81%D1%8D%D0%BB-%D1%8D%D1%80%D0%BC%D1%8D%D0%BB%D0%B7%D1%8D%D0%BB-%D0%B1%D0%B8%D0%B4%D1%8D%D0%BD%D0%B4-%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%BD%D0%B0/">ӨНӨӨДРИЙН УУЛ УУРХАЙ МОНГОЛЫН ЭДИЙН ЗАСАГТ ЭЗЭЛЖ БАЙГАА БАЙР СУУРИЙГ БУСАД САЛБАР РУУ ИЖИЛ ТҮВШИНД БОЛГОСОН ИЙМ ЭДИЙН ЗАСАГ РУУ ШИЛЖИХ ХҮСЭЛ ЭРМЭЛЗЭЛ БИДЭНД БАЙНА</a> <p><p class="MsoNormal" align="right" style="text-align:right"><span lang="MN">“Эдийн засгийн өгөөжтэй өсөлт, эрх зүйн шинэтгэл” </span><o:p></o:p></p> <p class="MsoNormal" align="right" style="text-align:right"><span lang="MN">эрх зүйн олон улсын чуулганы үеэр </span><o:p></o:p></p> <p class="MsoNormal" align="right" style="text-align:right"><span lang="MN">Монгол Улсын Ерөнхийлөгч Цахиагийн ЭЛБЭГДОРЖ-ийн <o:p></o:p></span></p> <p class="MsoNormal" align="right" style="text-align:right"><span lang="MN"> “</span>Financial times<span lang="MN">”</span><span lang="MN"> </span><span lang="MN">сэтгүүлд өгсөн ярилцлага <o:p></o:p></span></p> <p class="MsoNormal" align="right" style="text-align:right"><b style="line-height: 1.45em;"><span lang="MN">-</span>Юуны өмнө би Монгол</b><b style="line-height: 1.45em;"><span lang="MN">ын</span> тусгаар тогтнож, бие даасан улс болсон талаар асуух гэсэн юм. Хуучин Зөвлөлтийн гүрэн задран унасны дараа Монгол Улс бусад хуучин ком</b><b style="line-height: 1.45em;"><span lang="MN">м</span>унист орн</b><b style="line-height: 1.45em;"><span lang="MN">оо</span>с ялгаран Ардчиллын замыг сонгож авсан. Ардчилсан хөдөлгөөний удирдагчдын нэг байсны хувьд </b><b style="line-height: 1.45em;"><span lang="MN">Та </span>энэ талаар </b><b style="line-height: 1.45em;"><span lang="MN">я</span>рьж өгөхгүй юу</b><b style="line-height: 1.45em;"><span lang="MN">?</span></b><br></p> <p class="MsoNormal"><b><span lang="MN"><o:p> </o:p></span></b><span style="line-height: 1.45em;">- Монгол Улс хуучин социалист системийн орон байхдаа тусгаар тогтносон улс байсан. Эрх чөлөө бол хүнд ч, улс оронд ч аль алинд нь байх шаардлагатай. Хувь хүний хувьд эрх чөлөөтэй байх ёстой. Хувь хүмүүс нь эрх чөлөөтэй байж чадах юм бол тухайн ард түмэн эрх, эрх чөлөөтэй байна. Тэгэхээр эрх чөлөөний мэдрэмж</span><span style="line-height: 1.45em;">  </span><span style="line-height: 1.45em;">монголчуудад өөрт нь байдаг. Бие даасан амьдралын мэдрэмж бол монголчуудад өөрт нь уламжилж ирсэн чухал зүйл. Энэ мэдрэмж Монгол улсыг дахин эрх чөлөө, тусгаар тогтнолоо бүрэн утгаар нь олж авахад, ялангуяа 1990 оноос хойш олж авахад их тусалсан болов уу гэж бодож байгаа.</span></p> <p class="MsoNormal"><span lang="MN">Монголын өөрчлөлтийн хувьд онцлог бий. Нэгдүгээрт ер нь Азийн улс орнуудад улс төрийн шинэчлэл, эдийн засгийн шинэчлэлийг зэрэг хийх боломжгүй гэсэн ойлголт байдаг. Үүнийг монголчууд эвдсэн. Улс төрийнхөө шинэчлэлийг ч 1990 оноос эхэлж хийсэн, эдийн засгийнхаа шинэчлэлийг ч хийсэн. Хүн арддаа эрх, эрх чөлөөг олгох энэ шинэчлэлийг давхар хэрэгжүүлсэн. Үүгээрээ монголчуудын шинэчлэлийн нэг онцлог байгаа. Хоёр дахь онцлог 1990 онд нийгмийн өөрчлөлтийг хийхдээ тайван замаар, яриа хэлэлцээний аргаар шийдэж чадсан. Гурав дахь онцлог бол 1990 оноос хойш бараг 22  жилийн хугацаанд шинэчлэлийг үргэлжлүүлж хийх эрмэлзэл монголчуудад тууштай байсан. Хэзээ ч энэ замаасаа ухарч буцаж байгаагүй. <o:p></o:p></span></p> <p class="MsoNormal"><span lang="MN">Монгол Улс энэ бүс нутагт эдийн засаг, улс төр, нийгмийн хувьд хамгийн чөлөөтэй тогтолцоотой орон болж хувирсанд бид бахархаж явдаг. <o:p></o:p></span></p> <p class="MsoNormal"><span lang="MN"> </span><b style="line-height: 1.45em;"><span lang="MN">-Хятадын онцлогтой хөгжлийн замын талаар ихэд яригдах болжээ. Тоталитар Засгийн газар нь эдийн засгийн хөгжлийг эхлүүлэх арга зам мөн талаар. Та ч мөн энэ талаар яриандаа дурдсан.  Хятад болон Энэтхэг улсыг жишээ болгон эдийн засгийн хөгжлийг нь харьцуулах явдал байдаг. Таны бодлоор Монгол Улс ардчилал, эдийн засгийн шинэчлэлийн замыг сонгосноор ямар нэгэн сул тал, хүндрэлүүдтэй учирч байсан уу. Ардчилал, чөлөөт зах зээлийн эдийн засгийг сонгосны сул болон давуу талыг хэлэхгүй юу?</span></b></p> <p class="MsoNormal"><span style="line-height: 1.45em;">- Ер нь нийгэм, эдийн засаг, улс төрийн шинжтэй том өөрчлөлтийг хийхэд мэдээж асар их хүндрэлтэй байсан. Эдийн засгийн хувьд Монгол Улс социализмын үед бараг нийт худалдааныхаа 90 хувийг, нийт эдийн засгийн арилжааныхаа 90 хувийг нэг улстай, тодруулбал тухайн үеийн Зөвлөлт Холбоот Улстай хийдэг байсан. Нөгөө талаараа энэ өөрчлөлтийг хийснээр бид дэлхийн олон улс оронтой үнэлэмжийн хувьд ойролцоо болсон. Нэг үгээр хэлбэл хуулийн дагуу амьдрах, хүний эрх, эрх чөлөөг хүндэтгэх гэдэг тэр үнэлэмж бол аль нэг үзэл суртлаас хүчтэй байсан. Тийм учраас тэр үнэлэмжийн дагуу маш олон найз нөхөдтэй болж чадсан. Олон улсын банк, санхүүгийн туслан дэмждэг байгууллагууд, ижил үнэлэмжтэй улс орнууд бидэнтэй хамтарч ажиллах боломж нээгдсэн. Үүн дээр үндэслээд бидэнд тухайн үед тулгамдаж байсан хэцүү асуудлуудыг шийдвэрлэх нөхцөл боломж өөрөө гарч ирсэн. Хоёрдугаарт эрх чөлөө өөрөө маш сайхан гайхамшигтай талтай. Эрх чөлөөт хүн бүхэн эрх чөлөөт нийгэмд сайн мэдээг өдөр бүхэн сонсож болно. Нэг шинэ бизнес нэг газар бий болж байхад, өөр шинэ үйлчилгээ өөр нэг газар бий болж байдаг. Өөрсдийн эрх чөлөөгөө, бүтээлч чадвараа мэдэрсэн хүмүүс түүнийг бүтээж байдаг. Тэгэхээр эрх чөлөөтэй хүн илүү хариуцлагатай байдаг. Хариуцлагатай хүн бол бүтээлч байдаг гэдэг. Энэ байдал бидэнд нөлөөлсөн гэдгийг хэлэх нь зөв байх гэж бодож байна.</span><br></p> <p class="MsoNormal"><b style="line-height: 1.45em;"><span lang="MN">-Монгол орон нь хөрсөн доороо олж тогтоосон болон одоогоор тогтоогоогүй асар их хэмжээний эрдэс баялгийг агуулж буй нь нууц биш. Баруун Африкийн газрын тосны жишээ зэргээс үзэхэд байгалийн нөөцөөр баялаг зарим оронд энэ нь давуу тал бус харин “баялгийн хараал” болон туссан олон тохиолдол бий. Мэдээж Монгол Улс бас нэг Чили юм уу Катар болох боломж, хүсэл дүүрэн бий. Харин Монгол өмнө дурдсан муу жишгийг дагахаас хэрхэн сэргийлэх бол?</span></b><br></p> <p class="MsoNormal"><span lang="MN"> </span><span style="line-height: 1.45em;">-Ер нь байгалийн баялаг ихтэй улс орны хувьд Монгол Улсад буруу замаар явах уу, зөв замаар явах уу гэдэг талаас нь асуулаа гэж ойлгож байна. Тэгэхээр буруу замаар явахад жишээлбэл монголчуудыг хамгаалах юу байна вэ гэдэг дээр нэг зүйлийг шууд хэлэх ёстой. Би хувьдаа итгэлтэй байдаг. Байгалийн баялаг ихтэй мөртлөө буруу замаар орсон тийм улс орнууд голдуу хаалттай улс байгаа. Байгалийн баялаг ихтэй мөртлөө зөв замаар явж байгаа орнууд нээлттэй улс байгаа. Норвеги ч юмуу, Австрали, Канад гээд аваад үзэхэд тэр улс орнууд ардчилсан улс орнууд байгаа. Түүнээс биш хөрөнгө оруулагчдынхаа юмуу тухайн орны эрх баригчдын заавраар явдаг биш, ард иргэдийнхээ хүсэл зоригоор явдаг улс орнууд голдуу зөв замаар явсан байгаа. Зөв замаар яваа бол гарч байгаа дутагдал, бэрхшээлүүдээ тухай бүр нь засч чадна. Яагаад гэвэл ард түмэнд тэр мэдрэмж нь байдаг. Байгаль сүйрч байна, аль эсвэл эдийн засгийн өсөлтийн өгөөж бидэнд ирэхгүй байна, нийгэмд ядуу, баяны ялгаа их нэмэгдэж байна гэдэг энэ дуу хоолой, мэдрэмж бол эрх баригчдаас биш ард түмнээс илүүтэй гардаг. Тэгэхээр нэгэнт ард түмний хүсэл зоригоор энэ улс орны хувь заяа шийдэгддэг, түүнийг удирдагч нь дагадаг учраас бид алдаагаа засаад яваад байх боломжтой юм. Монголчуудын баялгаа зөв эзэмшээд ард иргэдийн эрх ашигт нийцсэн хөгжилтэй улс орон болох хамгийн гол баталгаа бол Монгол Улсын нээлттэй</span><span style="line-height: 1.45em;">  </span><span style="line-height: 1.45em;">байдал. Дээрээс нь бид бусдаас суралцахад байнга бэлэн байдаг. Бид өөрийнхөө шүүмжлэлтэй гэдэг юм уу, сүүдэртэй талаа байнга ярьж чаддаг. Энэ тухай монголын олон нийт бүрэн ойлголттой байх боломж байдаг. </span><span style="line-height: 1.45em;"> </span><span style="line-height: 1.45em;">Хэвлэл мэдээллийн хэрэгсэл нь бие даасан, хүмүүсийн мэдээлэл авах боломж нь нээлттэй, үүнийг улам цаашаа нээж өгөх ёстой. Дээр нь бусдаас суралцах боломж байна. Ер нь ардчиллыг нэг үгээр тайлбарла гэвэл алдаанаасаа суралцах, бусдаас суралцах боломж гэж ойлгож байгаа.Нэгэнт суралцаж байгаа бол дэвшинэ гэсэн үг.</span></p> <p class="MsoNormal"><span lang="MN"> </span><b style="line-height: 1.45em;"><span lang="MN">-Авилгын талаар маш тодорхой  асуулт тавья. Мэдээж гэнэтийн их мөнгө хөрөнгөтэй болсон үед авилгын талаар санаа зовних нь зүй ёсны хэрэг. Транспаренси Интернешнл байгууллагаас гаргасан жагсаалтаас харахад Монгол Улс ил тод байдал, авилгын тал дээр тийм ч сайн үзүүлэлттэй биш. Парламентын гишүүн болохын тулд нэр дэвшигч нь 2 сая орчим ам.долларыг ухуулга сурталчилгаа гэх мэт үйл ажиллагаанд зарцуулах шаардлагатай болдог. Гэтэл парламентын гишүүний сарын цалин дөнгөж 800 орчин ам.доллар. Үүнээс үзэхэд хүмүүс парламентад сонгогдох нь олон ашигтай боломжийг бий болгодог гэж үздэг байх нь. Миний бодлоор энэ бол ихээхэн том асуудал юм. Та энд суугаа хүмүүст Монголын төр засагт болон Монголчуудад нийтэд нь үүнтэй шийдвэртэй тэмцэх хүсэл зориг бий гэдгийг батлан хэлж чадах уу?</span></b></p> <p class="MsoListParagraph" style="margin-bottom:0in;margin-bottom:.0001pt; mso-add-space:auto"><span lang="MN" style="font-family:"Arial","sans-serif"; mso-ansi-language:MN"> </span><span style="line-height: 1.45em;">-Энэ асуудалд бид нар санаа зовж байгаа. Ялангуяа авлигатай холбоотой асуудлаас болж монголын нэр төрийг хөндсөн мэдээлэл гарч буйг хараад бид ичиж явдаг. Ер нь авлигал гэгч нь монголыг өөрийг нь их муухай харагдуулж байгаа зүйл. Чөлөөт нийгмийг хамгийн хүнд байдалд оруулдаг, ер нь чөлөөт нийгмийн цаашдын өсөлтийг зогсоодог гол хүчин зүйл бол авлига. Авлига засаглалтай, төрийн бүтэцтэй, явуулж байгаа бодлоготой холбогддог. Ийм учраас миний одоогийн тавьж, уриалж байгаа нэг зорилго байгаа. Ирэх 4 жилийг төрөө засах 4 жил болгоё. Монгол Улс мөнгө байхгүй учраас монголын ард иргэд муу амьдарч байгаа юм биш ээ. Монгол Улсад шударга ёс байхгүй учраас монголын ард иргэдийн амьдрал муу байна. Монгол Улсад байгалийн баялаг байхгүй учраас манай ард иргэд ядуу зүдүү амьдраад байгаа юм биш, Монгол Улсад хууль тэгш хэрэгжихгүй байгаа учраас, нөгөө талд нь ард иргэдэд тэгш олдох тэр боломж хуулийн дагуу бүрэлдэж чадаагүй байгаа учраас ард иргэдийн амьдрал ядуу байна. Өнөөдрийн энэ Их тэнгэрийн чуулган үүнд чиглэж байгаа гэж бодож байгаа.</span></p> <p class="MsoNormal"><span lang="MN">Энэ тухай 20 жилийн өмнө ярих боломжгүй байсан. 20 жилийн өмнө бидэнд тулгамдаж байсан асуудал маш өөр байсан. 10 жилийн өмнө ч ярих боломжгүй байсан. Магадгүй 5 жилийн өмнө ч энэ тухай ярихад манай нийгэм хүлээж авах болоогүй байсан. Өнөөдөр эдийн засгийн өгөөжийг нийтэд хүртээлтэй болгох үндсийг яаж тавих вэ гэж сайн санаат нөхөдтэйгөө, шинжээч судлаачидтайгаа, ард иргэдтэйгээ, төрийн бус байгууллагатайгаа бид нээлттэй ярьж эхэлж байгаа нь маш чухал. Би хувьдаа “Авлигалтай тэмцэх улс төрийн зорилт, зоримог байдал монголын төр засагт байгаа. Бид энэ чиглэлд эрчимтэй ажиллаж чадна. Сая манай парламент завсарлахынхаа өмнө шүүхтэй холбоотой зөвхөн миний санаачилсан 6 хуулийг баталлаа. Нийтдээ шүүх, эрх мэдлийг өөрчлөхийн тулд 18 хуулийг өөрчлөх хэрэгтэй байгаа юм. Бид цаашдаа шилжилтийн шинжтэй олон алхмыг хийх хэрэгтэй байгаа. Тийм учраас Монгол Улсыг авлигалаас салгах ажил манай нийгэмд ч, улс төрийн түвшинд ч байгаа. Миний үлдээх хувь бол Монгол Улсыг бага ч болов шударга ёстой, авлига багатай улс орон болгох. Үүндээ ямар нэгэн байдлаар хувь нэмэр оруулах ёстой гэж бодож байна. <o:p></o:p></span></p> <p class="MsoNormal"><span lang="MN"> </span><b style="line-height: 1.45em;"><span lang="MN">-</span>Та миний хөндөхийг хүсч буй хэд хэдэн асуудлын талаар ярилаа. Гэхдээ юуны өмнө та нэг хүнд </b><b style="line-height: 1.45em;"><span lang="MN">ногдох</span> нөөц баялгийн хэмжээ</b><b style="line-height: 1.45em;"><span lang="MN">гээр</span>, жишээлбэл Катарын хэмжээнд хүрэх</b><b style="line-height: 1.45em;"><span lang="MN">эд</span> цаг хугацаа болон нөөц бололцоо бий эсэх талаар тооцоо хийж үзсэн болов уу</b><b style="line-height: 1.45em;"><span lang="MN">?</span></b></p> <p class="MsoNormal"><b><span lang="MN"><o:p> </o:p></span></b><span style="line-height: 1.45em;">-Өнгөрсөн жил Монгол Улс эдийн засгийн хувьд хамгийн өсөлттэй орон болж тооцогдсон. Зарим нэг судалгааг харж байхад 17.5 хувьтай өсөлт гарлаа гэж байгаа. Гэхдээ энэ өсөлтөөс манай нийгмийн сэтгэл зүйг харахад баярлах биш, илүү болгоомжилсон хандлага байгаа. Ер нь манай ард иргэд 20-иод жилийн хооронд энэ хүндрэлүүдийг өөрийн биеэр туулаад илүү хэрсүү болсон байгаа. Тэгэхээр энэ өсөлтөөс болгоомжилж байгаа нь нэг талыг барьсан өсөлт учраас тэр. Зөвхөн уул уурхайн гадагшаа гаргаж байгаа бүтээгдэхүүний өсөлт, дээрээс нь уул уурхайтай холбоотой орж байгаа хөрөнгө оруулалтаас үүдсэн өсөлт болчихоод байгаа юм. Яг боловсруулах үйлдвэр, дэд бүтцийн хөгжил, бусад салбарын өсөлт байна уу гээд харахаар тэр нь бараг байхгүй. 2 жилд дотоодын бүтээгдэхүүн нь 100 хувь өсөөд байгаа ийм хурдцыг хуучин бий болсон дэд бүтэц, эдийн засгийн чадавх гүйцэх аргагүй байгаа юм. Тэгэхээр бид уул уурхайгаас олж байгаа орлогоороо, бий болгож байгаа зүйлээрээ өөр салбар руу хөрөнгө оруулалт хийж байж, үнэхээр ухаалаг маш их тооцоотой бодлого явуулж байж энэ байдлаас гарч чадна.</span></p> <p class="MsoNormal"><span lang="MN">Энэ тухай хэлэлцүүлэг явж байгаа. Бараг энэ талаар санал асуулга явж байна гэж хэлж болно. Улсын Их Хурлын сонгууль бол санал асуулга гэж бодож байгаа. Энэ дээр хамгийн зөв, хамгийн ухаалаг, хамгийн тооцоотой бодлого гаргаж чадаж байгаа тэр улс төрийн намууд, нэр дэвшигчид жишээлбэл ард түмнээс дэмжлэг авах магадлалтай. Тэгэхээр энэ санал асуулгын дүнг харах ёстой. Хэлэлцүүлгийг  улс орон даяар хийж байгаа. <o:p></o:p></span></p> <p class="MsoNormal"><span lang="MN"> </span><b style="line-height: 1.45em;"><span lang="MN">-Энгийнээр харахад та бүхэн энэ их баялаг дээр сууж байна. Гол нь энэ их баялгаа Монголчууд болон гадныханд хэрхэн хуваарилах асуудал юм. Гадны хөрөнгө оруулагчид, тэдний туршлага болон хөрөнгө мөнгө зэрэг монголчуудад одоогоор байхгүй нөөцүүд нь та бүхэнд мэдээж хэрэгтэй. Одоо яригдаж буй Гадаадын хөрөнгө оруулалтын тухай хууль нь гадаадын хөрөнгө оруулагчидтай баялгаа хэрхэн хуваарилах асуудлын суурь зарчмуудыг тодорхой болгож буй явдал гэж үзэж байна. Юуны өмнө энэ хууль хэрхэн бий болсон талаар тодруулах гэсэн юм. Энэхүү шинэ хууль нь Чалкогоос Саусгоби-г худалдаж авах санал гаргасантай холбогдсон, тэрхүү ганц тохиолдлоос үүссэн хариу үйлдэл гэж харагддаг. </span>Энэ шударга бус явдал мөн үү?</b></p> <p class="MsoListParagraph" style="margin-bottom:0in;margin-bottom:.0001pt; mso-add-space:auto"><b><span style="font-family:"Arial","sans-serif""><o:p> </o:p></span></b><span style="line-height: 1.45em;">-Монголчууд бид гадаадын хөрөнгө оруулалтыг татах нэн өндөр шаардлага нийгмийн өөрчлөлтийн эхэнд байсан. Ер нь охиноо нөхөрт гаргах гэж байгаа, айлд явуулах гэж байгаа тийм айл шиг ажиллаж байсан. Аль болох гоё хувцаслаад, аль болох гоё харагдуулаад, гайгүй сайхан охинтой айл шиг л байсан. Гэхдээ хүргэн болчихоор боломжийн улсуудыг олж хараагүй байсан. Одоо бол манай охиныг олоод харсан гэж ойлгож байгаа. Манай охин бол маш ухаантай, чадвартай, өндөр боловсролтой, үнэхээр сайн айлын сайн эзэгтэй болно. Тийм учраас бид өөрсдийнхөө хэмжүүрээр цаана нь хийх гэж байгаа сонголтод ханддаг байх ёстой. Эхлээд бид нээлттэй байх шаардлагатай байсан. Одоо бол Монгол Улс, ялангуяа уул уурхайн салбар гадаадын хөрөнгө оруулагчдын анхаарлын төвд орсон байгаа. Тийм анхаарлын төвд орсон орны нэг болчихоод байна. Бид өөрийнхөө үндэсний эрх ашиг, ард нийтийнхээ эрх ашгийг гаргаж тавих ёстой. Иймэрхүү байдлаар л явж байгаа. Миний баримталдаг бодлогод бол ер нь монголын ард иргэдийн нийтлэг эрх ашиг хамгийн түрүүнд тавигдана. Өмнө нь бидэнд мөнгө санхүү, үнэхээр гадаадын хөрөнгө оруулалт их чухал байсан. Энэ хоёрын алтан тэнцвэр дээр бидний цаашдын бодлого явах хэрэгтэй. Саяхан гадаадын хөрөнгө оруулалттай холбоотой, гадаадын төрийн хөрөнгө оруулалтыг зохицуулах, мөн зөвшөөрөлтэй холбогдсон асуудал парламент дээр яригдсан. Энэ асуудлаар бараг 3 жил ярьж байгаад сая шийдлээ оллоо. Түүнээс биш Чалкогийн асуудал гарч ирэнгүүт бид энэ тухай ярьж эхэлсэн юм биш. 3 жилийн өмнө энэ хуулийн төслийг өргөн барьсан. Хэлэлцүүлэг нь 3 жилийн турш нээлттэй байсан. Энд нэг зүйлийг хэлмээр байна. 1990 оноос өмнө монголын бүх өмч төрийнх байлаа. Бид 1990 оноос хойш хувийн өмчийн оролцоог аль болохоор дэмжихээр оролдож ирсэн. Төрийн өмч дээр хатуу хяналт тавиад, төрийн өмчийг хязгаарлаж, хувийн санаачилгыг дэмжих гэж байнга оролдож ирсэн. Бид улс дотроо өөрийнхөө төрийн өмчид хязгаарлалт тавьдаг атлаа гадаадын төрийн өмч орж ирэхэд хязгаарлалт тавихгүй сууж болохгүй шүү дээ. Тэгэхээр ийм зохицуулалтыг зөвхөн Монгол Улс ч биш. Нээлттэй эдийн засагтай, тэр дотроо маш хүчирхэг эдийн засагтай улс орнууд хийсэн байдаг. Бид бас энэ зүйлүүдийг харж байгаад зохицуулалтаа хийсэн.</span></p> <p class="MsoNormal"><span lang="MN">Хамгийн сайн зохицуулалт, хамгийн сайн хууль гаргалаа гэж би хувьдаа хэлж чадахгүй. Энд шүүмжлэлтэй хандах зүйлүүд бий. Юу ч гэсэн гаргаад цаашаа яваад үзье. Байнга нээлттэй байх хуулийг сайжруулах боломж бий. Түүний дотор бидэнтэй хамтран ажилладаг Монгол Улсад хөрөнгө оруулахыг сонирхож байгаа тэр талынхаа санаа бодлыг ч гэсэн цаашдаа нээлттэй сонсох болно. Анх удаагаа Монгол Улсад ийм зохицуулалтыг хийлээ. <o:p></o:p></span></p> <p class="MsoNormal"><span lang="MN"> </span><b style="line-height: 1.45em;"><span lang="MN">-Та гадны төрийн компаниудаас болгоомжилж байна уу, Хятадын төрийн өмчит компаниудаас болгоомжилж байна уу? </span>Хятад</b><b style="line-height: 1.45em;"><span lang="MN">ад</span> төрийн өмчит </b><b style="line-height: 1.45em;"><span lang="MN">м</span>аш олон корпорациуд байдаг шүү дээ.</b></p> <p class="MsoListParagraph" style="margin-bottom:0in;margin-bottom:.0001pt; mso-add-space:auto;text-align:justify"><b><span style="font-family:"Arial","sans-serif""><o:p> </o:p></span></b><span style="line-height: 1.45em;">-Гадаадын төрийн өмчтэй компаниудын оролцооноос Монгол ч биш, бүхэл улс орон</span><span style="line-height: 1.45em;">  </span><span style="line-height: 1.45em;">болгоомжилдог шүү дээ. Бидэнд аль нэг орны төрийн өмчийн компанийн тухай хуульдаа тусгайлан заасан зүйл байхгүй. Энэ хуулийн заалт, зохицуулалт бол нийт аж ахуйн нэгжүүд, нийт төрийн өмчтэй компаниудад хамаарч байгаа зүйл.</span></p> <p class="MsoNormal"><span lang="MN"> </span><b style="line-height: 1.45em;"><span lang="MN">-Би Монголд ирснийхээ дараахан гадаадын хэд хэдэн хөрөнгө оруулагч компанихантай уулзсан. Тэд 51%-ийн хяналтыг л авахгүй бол эрсдэл хэтэрхий өндөр, хяналт тавих боломж бага гэж үздэг. Миний ойлгосноор шинэ хуульд хэрэв гадны компани хяналтыг авахыг хүсч байгаа бол парламентаар хэлэлцэж батална гэж заасан. Та үүнийг эцсийн шийд гэж үзэж байна уу? Та гаднын хөрөнгө оруулагчдын энэхүү яриаг хоосон сүрдүүлэг гэж үзэх үү?</span></b></p> <p class="MsoListParagraph" style="margin-bottom:0in;margin-bottom:.0001pt; mso-add-space:auto"><b><span lang="MN" style="font-family:"Arial","sans-serif";mso-ansi-language:MN"><o:p> </o:p></span></b></p> <p class="MsoNormal"><span lang="MN"> </span></p> <p class="MsoNormal"><span lang="MN">-Ер нь 51 хувийн хяналт гэдэг бол бүх шалгуурын дээд тал гэж үзэхгүй байгаа. Энэ бол нэг л шалгуур. Хоёрт ийм шалгууртай холбогдсон асуудал гарч ирэх юм бол асуудлыг шийддэг механизмыг тодруулж өгсөн. Энэ бол парламентын түвшинд ярих. Тэгэхээр ямар асуудал Засгийн газрын түвшинд шийдэгдээд явах, ямар нь хөрөнгө оруулалтынхаа хуулийн хүрээнд аж  ахуйн нэгжийн түвшинд шийдэгдэх, ямар асуудал парламентын түвшинд яригдах вэ гэдэг байдлаар л зохицуулалт хийж өгсөн. Түүнээс биш огт яригдахгүй, хэлэлцэгдэхгүй, шийдэгдэхгүй асуудал гэж байхгүй. Асуудал шийдэх механизмыг тодруулж л өгсөн гэж би хувьдаа ойлгож байгаа. <o:p></o:p></span></p> <p class="MsoNormal"><span lang="MN"> </span></p> <p class="MsoNormal"><b><span lang="MN">-Миний бодлоор зарим гадны хөрөнгө оруулагч үүнд удахгүй болох сонгуулийн нөлөө орсон гэж үзэж байгаа. Тэд парламентын сонгууль дууссаны дараа нөхцөл байдал харьцангуй тогтворжино, дэмжлэг авах үүднээс ийм сүртэй үйлдэл хийх шаардлагагүй  болов уу хэмээн найдаж байгаа. </span>Тэдний энэ найдвар биелэх үндэстэй болов уу?<o:p></o:p></b></p> <p class="MsoNormal"><span lang="MN"> </span></p> <p class="MsoNormal"><span lang="MN">-Сонгуулийн санал өгсний дараа нар мандана гэдгийг монголчууд бүгдээрээ ойлгож байгаа. Анх удаа бид сонгуульд орж байгаа биш. Энэ бол 6 дахь удаагийн парламентын сонгууль. Ийм учраас энд санаа зовох зүйлгүй гэж бодож байна. Ер нь монгол хүн хол, ойрыг харж сонголтоо хийдэг. Монголчууд очих газраа бодож морио барьж эмээллэдэг. Зөвхөн өнөөдрийг харж юм уу, нэг талыг харж асуудлыг шийддэг ийм хүмүүс биш ээ. Би хувьдаа ард иргэдийнхээ ухаалаг сонголтод үнэхээр итгэж байна. Энэ хүмүүс ч гэсэн тэр сонголтоороо эрх баригчиддаа тодорхой мессеж илгээж чадна гэж бодож байна. Төр засгийн зүгээс ч ямар бодлогыг манай ард иргэд дэмжиж байна, ямар бодлогыг эсэргүүцэж байна гэдэг дээр тулгуурлаж шийдвэрээ гаргаад явах боломж бий. <o:p></o:p></span></p> <p class="MsoNormal"><span lang="MN"> </span></p> <p class="MsoNormal"><b><span lang="MN">-Дотоод асуудал руу эргэн оръё. Удахгүй Монголд орж ирэх их хэмжээний мөнгийг хэрхэн яаж зарцуулах нь тохиромжтой гэж та үзэж байна вэ? Хамгийн болхи байдлаар бол хүн бүрт тэнцүү хэмжээгээр хуваан тарааж болох ба үүнийг тодорхой хэмжээгээр туршиж үзсэн. Гэтэл төрийн байгууллыг бэхжүүлэх, боловсролыг дэмжих, төрийн тусгай сан байгуулах зэрэг өөр олон арга зам ч бас бий. Таны бодлоор үр өгөөжийг нийтээр хүртэж болохуйц хэлбэрээр нээлттэй чөлөөт зах зээлийн арга механизмд тохируулан тэрхүү мөнгийг хэрхэн хуваарилж болох вэ?<o:p></o:p></span></b></p> <p class="MsoNormal"><span lang="MN"> </span></p> <p class="MsoNormal"><span lang="MN"> </span></p> <p class="MsoNormal"><span lang="MN">-Ер нь иймэрхүү асуултад энд сууж байгаа хүн бүхэн, манай ард иргэд, тэдний төлөөлөл бүгдээрээ ул суурьтай, бодитой хариулт өгч чадна гэж бодож байгаа. Жишээлбэл уул уурхайгаас орж ирж байгаа мөнгийг яаж хуваарилбал зөв хуваарилалт болох вэ гэсэн асуултыг асууж байгаа юм. Бидний хамгийн түрүүнд өгдөг хариулт нь аливаа асуудлын болон улс орны хөгжлийн гарц бол монгол хүн гэж  байгаа. Түүнээс уул уурхай биш.<o:p></o:p></span></p> <p class="MsoNormal"><span lang="MN">Бид өнгөрсөн жилүүдэд монгол хүний боловсролыг дэмжсэн тодорхой хуулиуд гаргасан. Монголчууд боловсролыг асар их үнэлдэг ард түмэн. Өөрсдийнх нь өдөр тутмын хэрэгцээнд мөнгө хүрэхгүй байхад хүүхдийнхээ төлбөрт мөнгөө гаргах гэж зээл авч, түүнийг хамтарч төлж барагдуулдаг. Тэгэхээр боловсролд ард иргэдийн зүгээс өгдөг ач холбогдлыг үнэлэх ёстой. Тийм учраас боловсрол руу оруулж байгаа, боловсролоор дамжуулж, хүүхдээр дамжуулж, сурагчдаар дамжуулж, оюутнуудаар дамжуулж, санхүүжилтээр дамжуулж олгож байгаа хөрөнгө оруулалт бол их зөв хөрөнгө оруулалт гэж үздэг. Мэдээж эрүүл мэндийн салбар их чухал. Ер нь монголын ирээдүй, монгол хүн боловсролтой, сайн ёс суртахуунтай байх юм бол монголд шинэ замууд бий болно, шинэ үйлдвэрүүд бий болно. Энэ үүднээс хүнээ боловсруулах, хүнийхээ боломжийг дээшлүүлэхэд бид хөрөнгө оруулалтаа түлхүү оруулах ёстой. Өөр хөрөнгө оруулалт хийх зүйл  бол эдийн засгийн бусад салбараа бид босгох явдал. Хөдөө аж ахуйн салбар бол монголд асар том боломж. Монголын нийт малын тоо 47 сая хүрч байна, манай нийт хүн ам 2.7 сая. Бидний хоёр талд маш том зах зээл, маш олон хүнтэй хөрш маань байна. Энэ хоёр хөршийнхөө тодорхой хэмжээний хүнсний хэрэгцээг Монголоос өндөр чанартай бүтээгдэхүүнээр хангах боломж байгаа юм. Дээрээс нь монгол Улс хамгийн сийрэг суурьшилтай. Нэг хүнд ногдох газар нутгийнхаа хэмжээгээр хамгийн их газар нутагтай улс орон. Тэгэхээр дахиад маш их боломж. Энэ их боломжоо ашиглаж бусад шаардлагатай байгаа зах зээлүүдэд тийм бүтээгдэхүүнүүдийг нийлүүлэх боломж бий. Дээрээс нь үнэхээр хөрөнгө оруулалт шаардлагатай салбар бол дэд бүтэц. Монголоор дамжиж өнгөрч байгаа тээврийн чадавхийг нэмэгдүүлэх, төмөр замын томоохон сүлжээнүүдийг шинээр байгуулах, эдийн засгийн эрэлт хэрэгцээтэй эрчим хүчнийг дотроосоо бүрэн хангах ёстой. Монгол бол нүүрсний асар их нөөцтэй, үнэхээр эрчим хүчний хувьд диваажин байх боломжтой гэж би бодож байгаа. Өнөөдөр дутагдалтай байна. Үүнийг хийж чадахгүй байгаа нь бас л бидэнтэй холбоотой байх. Дээр нь бензин шатахуунаар бас хараат байдалтай байгаа. Тэгэхээр бензин шатахуунаа дотоодоо хийх гээд ингээд яривал маш олон боловсруулах үйлдвэрлэлийн асуудал гарч ирж байна. Энэ бүхнийг өнгөрсөн хугацаанд нээлттэй ярьсаар байгаад шийдэх асуудлуудаа, ерөнхий дүр зургаа гаргаад авсан. Аль ч улс төрийн нам, бодлого тодорхойлж буй хүмүүст ерөнхий асуудлын шийдлийн зургууд байгаа. Одоо энэ асуудлаа тодорхой яаж шийдэх үү гэдгээ эрх зүйн талаас нь, мөнгөний талаас нь анхаарах хэрэгтэй болж байгаа юм. <o:p></o:p></span></p> <p class="MsoNormal"><span lang="MN"> </span></p> <p class="MsoNormal"><b><span lang="MN">-Соёлын талаар нэг асуулт асууя. Хөгжлийн хурдацтай үе шатад хүрсэн үедээ үндэсний эрхэм зорилгыг бий болгосон Япон, Өмнөд Солонгос, Сингапур зэрэг Азийн зарим орон, түүнчлэн Филиппин зэрэг үндэстний хэмжээндээ нэгдмэл зорилготой байж чадаагүй орнууд ч бий. Таны бодлоор Монгол энэ дүр зургийн хаана нь багтах бол? </span>Өргөн уудам нутаг дэвсгэртэй нүүдэлчин соёл иргэншлийн хувьд Монголчууд илүү бие даасан, тус тусын сайн сайхныг бодсон байдаг гэсэн яриа б</b><b><span lang="MN">ий</span>. <o:p></o:p></b></p> <p class="MsoNormal"><span lang="MN"> </span></p> <p class="MsoNormal"><span lang="MN">-Ер нь Монгол Улс ноднин жил төр улсынхаа үүслийн 2220 жилийн ойг тэмдэглэсэн. Бид 20 жилийнх нь тухай ярьж байна. Монголчууд тухайн үедээ дэлхийд мэдэгдэж байсан нийт хуурай газрын талыг эзэлсэн эзэнт гүрнийг байгуулж, 200- 300 жил  дэлхийн бодлогыг тодорхойлж явсан үндэстэн. Тэгэхээр тэр эзэнт гүрний хамгийн сайн уламжлал монголчуудад өнөөдөр хүртэл байгаа. Би хувьдаа монголчуудынхаа ухаалаг, асуудалд маш зөв байрнаас нь ханддаг, шинэ зүйлд дасан зохицох чадвартай, асуудлыг гаргаж ирээд шийдлийг хамтдаа хийдэг чадварууд олон зуун, магадгүй олон мянган жил дамжин ирсэн уламжлалын үр дүн байх гэж боддог. Дээр нь тэр уудам газар нутгаасаа хамгийн сайхан хэсгийг буюу голомтыг нь өнөөдөр бид эзэмшиж байгаа. Нөгөө талаасаа нүүдэлчин, малчин амьдрал бол миний бодлоор өнөөдрийн ойлгодгоор өндөр түвшний, өндөр стандартын амьдрал юм. Хэрвээ байгальд ээлтэй амьдралыг өндөр түвшний амьдрал гэж нэрлэдэг бол нүүдэлчдийн амьдрал бол хамгийн байгальд ээлтэй амьдрал. Нүүдэлчид хэзээ ч байгальдаа хог тарьдаггүй, нүүдэлчид хэзээ ч байгаль усаа ширгээдэггүй, түүнийгээ бохирдуулдаггүй. Байгальтайгаа зохицож амьдарч ирсэн гайхамшигтай уламжлал монголчуудад байдаг юм. Тийм учраас манай ард иргэдийн зүгээс байгаль орчинтой холбоотой тавигддаг шаардлагууд байдаг. Шударга ёсны ойлголт бол бас монголчуудын генд нь байдаг гэж боддог. Тийм учраас энэ шаардлагууд нэгэнт энэ түвшинд гарч байгаа учраас төр засгийн зүгээс тэдний тавьж буй асуудалд хэрхэн хариулж, хэрхэн шийдэл гаргах вэ гэдэг бол өнөөдрийн бодлого тодорхойлогчдын асуудал. Үнэхээр монголд асуудал байгаа бол бодлого тодорхойлогчдоосоо болж байгаа болохоос биш ард иргэдээсээ болж байгаа зүйл байхгүй гэдэгт би хувьдаа итгэдэг. <o:p></o:p></span></p> <p class="MsoNormal"><span lang="MN"> </span></p> <p class="MsoNormal"><b><span lang="MN">-Та өмнө нь уул уурхайгаас гадна бусад салбарыг хөгжүүлэх нь чухал гэж ярьсан. Улс үндэстний хувьд зөвхөн байгалийн баялагтаа түшиглэж амь зуух нь эрүүл бус үзэгдэл. Эдийн засагчид байгалийн баялаг ихтэй орнуудад голчлон тохиолддог “Голланд өвчин”-ий талаар ихээхэн ярьдаг. Австрали шиг баян, хүчирхэг эдийн засаг ч гэсэн энэ өвчинд мөн нэрвэгдсэн байдаг. Жишээлбэл, Дерт хотод очиход тэндээс сайн үйлчилгээ авахад хэцүү, учир нь хүмүүс халагдлаа ч гэсэн уурхайд очоод ажиллаж болно гэж боддог. Мөн Австралийн мөнгөн дэвсгэрт дэндүү чанга учир аж үйлдвэрлэл хөгжих боломж муутай. Энэ их мөнгөний урсгал орж ирэх үед Монголд үүн шиг буюу үүнээс ч дор нөхцөл байдал үүсэхээс хэрхэн сэргийлж болох вэ? <o:p></o:p></span></b></p> <p class="MsoListParagraph" style="margin-bottom:0in;margin-bottom:.0001pt; mso-add-space:auto"><span lang="MN" style="font-family:"Arial","sans-serif"; mso-ansi-language:MN"> </span><span style="line-height: 1.45em;">-Байнга л яригдаж ирсэн болгоомжлол. Мөнгөний бодлоготой холбоотой, мөнгөний ханш, түүний чангарах сулрахтай холбогдсон, төсвийн өсөлттэй холбоотой гээд олон асуудал байгаа. Бүрэн эрх нь дуусч буй Их Хурлын нэг сайн хийж чадсан зүйл нь Төсвийн тогтвортой байдлын тухай хуулийг баталж чадсан явдал гэж би хувьдаа ойлгож байгаа. Энэ хууль маань 2013 оны нэгдүгээр сарын 1-нээс хэрэгжинэ. Тэр хүртэл бид тодорхой шилжилтүүдийг хийх хэрэгтэй. Өөр нэг зүйл нь Австрали юм уу, бусад улс орнуудын жишээг авч үзэж байхад өнөөдрийн дэлхий ертөнцийг 10 жилийн өмнөхтэй юм уу, 5 жилийн өмнөхтэй харьцуулшгүй болсон. Монгол эдийн засгийн хэмжээгээрээ бусад том эдийн засгийн өсөлттэй өрсөлдөхгүй ч манай ард иргэд бусад хөгжилтэй улс орнуудад амьдарч байгаа ард иргэдтэй адилхан байгаа. Өнөөдөр мориндоо мордоод хониндоо явж буй хүн гар утас бариад явж байгаа.</span><span style="line-height: 1.45em;">  </span><span style="line-height: 1.45em;">Орой нь гэртээ ирээд 60 гаруй телевизийн суваг үзэж байгаа. Сумын төв дээр интернет барьдаг газар интернет рүү орж байна. Өглөө нь босоод Улаанбаатарын зах дээр ноолуурын үнэ хэд байна гэдгийг 1000 км-ийн цаанаас шууд мэдэх, асуух боломжтой. Хэл ус мэддэг хүүхдүүдээрээ дамжуулаад монголчуудын тухай ямар мэдээлэл гарч байна, гадаадын зах зээл дээр монголын хөрөнгө, монголын компаниудын хувьцаа зарагдаж байгаа ханшны байдал ямар байна гэдгийг шууд харах боломжтой. Дэлхийн хүмүүсийн авч байгаа мэдээлэл ижил түвшинд хүрсэн явдал нь бас асуудлаа тухайн цаг үед нь зөвөөр хараад шийдээд явах боломжийг олгож байна. Өнөөгийн дэлхий ертөнц, энэ технологийн дэвшил ийм боломж олгож байгаад би хувьдаа их баяртай байдаг. Энэ боломжийг монголчууд ч гэсэн ашиглаж чадна гэж бодож байгаа.</span></p> <p class="MsoNormal"><span lang="MN"> </span></p> <p class="MsoNormal"><b><span lang="MN">-Хэвлэл мэдээллийн хэрэгслүүдээр, нэн ялангуяа гадны хэвлэл мэдээллийн хэрэгслүүдээр хуучин Ерөнхийлөгч баривчлагдсан талаар, баривчлах үйл ажиллагааг тойрон бий болсон сонирхолтой нөхцөл байдлын талаар өргөнөөр мэдээлсэн. Та хэвлэл мэдээлэлд гарсан мэдээллийг үнэн зөв байдлаар мэдээлэгдсэн гэж үзэж байна уу? Гадаад орнуудад энэ баривчилгаа нь сонгууль угтаж хийгдсэн, баривчлах ажиллагаа нь ил тод байж чадаагүй зэрэг ойлголт үүссэн. Яг юу болсон талаар та өөрийн байр суурийг хэлэхгүй юу? <o:p></o:p></span></b></p> <p class="MsoNormal"><span lang="MN"> </span></p> <p class="MsoNormal"><span lang="MN">-Хэвлэлийн талаар, улс төрийн амьдралдаа, олон нийтийн тухайд миний барьдаг зарчим бий. Би хэзээ ч хэвлэлийг буруутгадаггүй.   Хэвлэл мэдээллээр буруу юм уу, ямар нэгэн мэдээлэл гарсан байгаа бол би хувьдаа өөрийгөө л буруутгадаг. Бид  өөрсдийгөө буруутгадаг. Яагаад гэвэл бид тийм шалтаг өгсөн, эсвэл тэр буруу ойлголтыг   төрүүлсэн байгаа. Тийм учраас бид алдаагаа засахад байнга нээлттэй байгаа. <o:p></o:p></span></p> <p class="MsoNormal"><span lang="MN">Монгол улсад авлигатай тэмцэхэд, хүний эрх, эрх чөлөө, хуулийн шударга хэрэгжилтийг хангахад бидэнтэй бүтээлчээр хамтарч ажиллая гэж байгаа бүх байгууллага, иргэд, олон улсын байгууллага, хэвлэл мэдээллийн байгууллагад монгол улс нээлттэй байгаа. Авлига, мөнгө нь өөрөө том хүч. Зөвхөн тухайн улс орон дотор байгаа үзэгдэл биш. Тэр сүлжээ, тэр мөнгөний хүч бол хаана ч хүрч болдог. Дээрээс нь авлигатай тэмцэнэ гэдэг амар зүйл бишийг манай ард иргэд нийтээрээ харж байгаа байх. Зүгээр яриад орхидог, зүгээр тунхаглаад орхидог асуудал биш. Тодорхой үр дүнг шаарддаг, тодорхой хуулийн тэгш хэрэгжилтийг шаарддаг зүйл. Тийм учраас бид энэ үйл ажиллагаанд, болж байгаа үйл явцуудаас бас л монголын нийгэм суралцаж байгаа. Эндээс зөв сургамж аваад бид цааш явах ёстой. <o:p></o:p></span></p> <p class="MsoNormal"><span lang="MN">Миний баримталдаг нэг зарчим нь шүүхээр аливаа хүний асуудал шийдэгдээгүй байхад хэн нэгнийг гэм буруутай, муу сайн гэж хэлэх ёсгүй гэж бодож байгаа. Манайд ч гэсэн тэр зарчим байдаг. Нөгөө талаасаа хууль хяналтын байгууллага, хууль зөрчсөн гэж үзэж байгаа этгээдийг, ямар ч иргэнийг шалгах, хуулийн дагуу асуух, тэр хүнээс тодруулга авах, хуулиар тавигдаж байгаа шаардлага биелэхгүй болбол хуулийн дагуу албадлага хэрэглэх, хуульд заасан арга хэмжээнүүдийг авах эрх нээлттэй байгаа.<o:p></o:p></span></p> <p class="MsoNormal" style="text-indent:.5in"><span lang="MN">Ерөнхийлөгчийн хувьд тэр бүхэнд нөлөөлөх ямар ч боломжгүй. Тэгэхээр бид хараат бус, яг хуульд бичсэний дагуу хуулийн байгууллагууд ажиллах ёстой гэдэг зарчмыг хатуу барьдаг. Энэ зарчмаа Ерөнхийлөгчөөсөө эхлээд, жирийн иргэн ч баримтлах ёстой. Нөгөө нэг алтан зарчим нь хуулийн өмнө тэгш эрхтэй. Хэн нэгэн хүн илүү эрхтэй гэсэн ойлголт байхгүй. Энэ ойлголт,  хуулийн шударга тэгш хэрэгжилт гэж яригдаад байгаа зүйл өнөөдөр монголд амьдрах гэж ядаж байна. Амьдрах гэж ядаж, хэрэгжих гэж ядаж байгаа тэр алтан зарчмыг бүгдээрээ хэрэгжүүлэхийн төлөө явах ёстой. <o:p></o:p></span></p> <p class="MsoNormal" style="text-indent:.5in"><span lang="MN">Таны асуусан асуулт олон нийтийн анхаарал татсан байх. Сүүлд нэг анхаарал татсан асуудал байгаа. Тэр нь тернозавр “Батаар” динозаврын    монголоос олдсон, монголоос гарсан байж магадгүй, бүхэл бүтэн яс Америкт зарагдах гэж байгаа тухай шуугиан гарсан. Бид 80 сая жилийн өмнө амьдарч байсан тэр тернозавр “Батаар”-ыг аврах юм шиг байгаа. Монголоос гарсан бол бид эргүүлж авчирч чадна. Өнөө цагт монголчууд дахиад нэг динозавртай  нүүр тулж байна. Энэ бол авлигал. Бид авлигал гээч динозавраас үнэхээр монгол улсаа, монголын ард түмнээ, тэдний эрх чөлөө,  шинэ сонголтыг аварч чадах уу, үгүй юу? Нэг бол монгол авлигажсан, авлигал гэдэг динозаврын атганд орсон, түүнээс айсан ийм улс орон байх уу? Аль эсвэл динозавраа хуулийн буулган дотор оруулж чадсан улс орон байх уу? Ийм л хувь заяаны сонголт явагдаж байгаа</span></p><p class="MsoNormal" style="text-indent:.5in"><b style="line-height: 1.45em; text-indent: 0.5in;"><span lang="MN">-Сүүлийн асуулт минь бага зэрэг сонин байж магадгүй. Танай улс эдийн засаг, нийгэм, улс төрийн хувьд удахгүй эрс шинэчлэгдэх болов уу. Миний ажигласнаар монголын эмэгтэйчүүд эрчүүдээ бодвол эдгээр өөрчлөлтүүдэд дасан зохицох чадвар илүү өндөр, илүү бэлтгэгдсэн байх боломжтой. </span>Энэ нь нийгмийн х</b><b style="line-height: 1.45em; text-indent: 0.5in;"><span lang="MN">у</span>ваагдал болон зарим асуудал үүсгэх магадлалтай. Та энэ талаар бодож байсан болов уу, үүнийг үнэний хувьтай гэж бодож байна уу?</b></p><p class="MsoNormal"><span style="line-height: 1.45em; text-indent: 0.5in;">-Монголын нийгэмд эмэгтэйчүүдийн оруулж ирсэн хувь нэмэр үнэхээр онцлог байдаг. Дээр нь монголчуудын эмэгтэй хүнд хандаж байгаа хандлага, ээждээ хандаж байгаа хандлага, эмээдээ хандаж байгаа хандлага, охид бүсгүйчүүддээ хандаж байгаа хандлага байна. Монгол хүний энэ хандлага гайхамшигтай. Ганц үгээр тайлбарлавал асар их гүн хүндэтгэлтэй ханддаг, эмэгтэй хүний ачийг асар их чандлан ханддаг хандлага. Нөгөө талаасаа тэр хандлагад манай эмэгтэйчүүд үеийн үед хүрч үйлчилж ирж чадсан хүмүүс гэж боддог. Эмэгтэй хүн миний хардгаар зовж зүдэрч хүмүүсийн нийгмийн асуудлыг бүрэн өнгөөр нь харж чаддаг гэж хувьдаа боддог. Гэртээ орж ирээд эмэгтэй хүн өвөө, эмээ нь цайгүй байгааг эмэгтэй хүн шууд мэдэрнэ. Хүүхэд нь уйлж байвал тэр эмэгтэй шууд сүүг нь хийж өгнө. Ядарсан зүдэрсэн хүмүүсээ, нөгөө талд нь чадалтай, эрчтэй нийгмийн хөдөлгүүрүүдээ харж чаддаг нь эмэгтэй хүнд байдаг онцлог чухал мэдрэмж юм уу гэж би хувьдаа бодож явдаг.</span></p> <p class="MsoNormal" style="text-indent:.5in"><span lang="MN">Тийм учраас эмэгтэйчүүдийг төрийн байгууллага, олон нийтийн байгууллагын өндөр дээд түвшинд бид дэмжиж ажиллах ёстой. Парламентад манай эмэгтэйчүүдийн эзэлж байгаа хувь маш доогуур байгаа. Орон нутгийн түвшинд гайгүй 30-40%. Боловсрол, эрүүл мэндийн салбарт эмэгтэйчүүд зонхилох ажлыг хийдэг. Гэтэл улс төрийн шийдвэр гаргах дээд түвшинд эмэгтэйчүүдийн оролцоо их бага байгаа. Тэгээд бид сая сонгуулийнхаа хуульд өөрчлөлт оруулаад улс төрийн сонгуульд орох гэж байгаа намуудын нэр дэвшигчдийн 20-иос доошгүй хувь нь эмэгтэйчүүд байна гэж тавьсан. Сонгуульд оролцож байгаа намуудын 76 нэр дэвшигчийн 15 нь эмэгтэй  байгаа. Энэ шатлалаас бид цаашаа ахих байх. Авлигад идэгдсэн, авлигын сүлжээг бий болгосон эмэгтэй, эмэгтэй дарангуйлагч гэж сонсож байгаагүй.  Эмэгтэйчүүдийг өндөр албан тушаалд хүргэхэд ямар ч намын өнгөтэй бай, батлахтай бай бодлогоор дэмжих нь зүйтэй. Энэ бол алдаагүй, зөв сонголт болно гэж итгэж явдаг. Би ийм итгэл үнэмшилтэй хүн. Нэг өдөр Монгол Улсын Ерөнхийлөгч эмэгтэй хүн болоосой гэж би хувьдаа боддог юм.<o:p></o:p></span></p> <p class="MsoNormal" style="text-indent:.5in"><span lang="MN"> </span><span style="line-height: 1.45em; text-indent: 0.5in;">Эрх зүйн салбарын шинэчлэлтэй холбогдсон асуудал. Бид алдаа хийгээд байгаа юм шиг санагддаг. Эдийн засгийг хүний амьдралаас салгаад байгаа. Эдийн засгийн амьдрал, өсөлт хүндээ очихгүй байна гэж монголд ярьж байгаа. Гэтэл бид эдийн засгийг жирийн иргэний амьдралаас тусдаа зүйл гэж хараад байна. Бас эрх зүйн шинэтгэлийг жирийн иргэний амьдрал, эрх, эрх чөлөөнөөс тусдаа зүйл гэж хараад байх шиг байна. Энэ бол хуулийнхны асуудал, эдийн засаг гэхээр хөрөнгө оруулагчдын асуудал ч юм уу, эдийн засагт оролцож байгаа гол тоглогчдын асуудал гэж харж байгаа. Тэгэхээр эдийн засаг гэдэг нь жирийн ард иргэдийн маань амьдрал. Эрх зүйн шинэтгэл нь өнөөдрийн жирийн иргэн хүний амьдралыг хөнддөг. Яг тэдний амьдралын бүрэлдэхүүн хэсэг гэж харвал бидний шийдэл зөв болох байх аа. Өнөөдөр монголын эдийн засаг үнэхээр нэг өнгөтэй, нэг өнгө давамгайлсан, магадгүй уул уурхайн өнгө давамгайлсан, хөрөнгө мөнгө давамгайлсан, бүүр нүүрсний оролцоог нь харвал нилээн хар өнгө давамгайлсан өнгөтэй байгаа. Нэг өнгө давамгайлсан эдийн засгаас бидний хүсч байгаа эдийн засаг бол солонгын өнгө рүү, наад зах нь 7-н өнгөтэй, өнөөдрийн уул уурхай монголын эдийн засагт эзэлж байгаа байр суурийг бусад салбар руу ижил түвшинд болгосон ийм эдийн засаг руу шилжих хүсэл эрмэлзэл бидэнд байна аа.</span></p> <p class="MsoNormal" style="text-indent:.5in"><span lang="MN">Газрын холыг туулаад бидэнтэй ярилцахаар  энэ сэдвүүдийг сонирхоод хүрч ирсэн эрдэмтэд, мэргэжилтнүүд, бидэнтэй санал бодлоо хуваалцах гэж байгаа хүмүүс, чуулганд зорьж ирсэн гадаад улс орны төлөөлөл, ялангуяа Киргиз улсын төлөөлөл, ирсэн бүх хүнд их баярлаж байна. Хоёр өдрийн хугацаанд үнэхээр энэ хэлэлцүүлэг нээлттэй байх болно. Тодорхой хугацааны дараа Монгол улс үнэхээр дэлхий нийтийн анхаарлыг татсан, дэлхий нийтийн хөгжилд бодитой хувь нэмрээ оруулж чаддаг, эдийн засаг нь эрчимтэй хөгжсөн, хүмүүс нь эрх  чөлөөтэй, боловсролтой, ирээдүйдээ итгэлтэй, итгэлтэй замаа өөр өөрсдийнхөө бодлогоор хэрэгжүүлж чадаж байгаа гайхамшигтай улс орон болно гэдэгт би эргэлзэхгүй байгаа. Энэ бүхэнд гол хөрөнгө оруулалт болох чуулган өнөөдөр Их тэнгэр гэдэг сайхан газар, ус агаар, зөв эрчим хүч бүрдсэн газар эхэлж байгаад баяртай байна. <o:p></o:p></span></p> <p class="MsoNormal" style="text-indent:.5in"><span lang="MN">Ингээд чуулганы үйл ажиллагаанд чин сэтгэлээсээ амжилт хүсч байна. </span><o:p></o:p></p> <p class="MsoNormal" style="text-indent:.5in"><o:p> </o:p><span style="line-height: 1.45em; text-indent: 0.5in;">2012.05.29</span></p><p class="MsoNormal" style="text-indent:.5in"><o:p></o:p></p> <p class="MsoNormal" align="center" style="text-align:center"><span lang="MN">                                                                          <o:p></o:p></span></p> <p class="MsoNormal" align="left"><span lang="MN"> </span></p></p> /%D3%A9%D0%BD%D3%A9%D3%A9%D0%B4%D1%80%D0%B8%D0%B9%D0%BD-%D1%83%D1%83%D0%BB-%D1%83%D1%83%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%B9-%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B3%D0%BE%D0%BB%D1%8B%D0%BD-%D1%8D%D0%B4%D0%B8%D0%B9%D0%BD-%D0%B7%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%B3%D1%82-%D1%8D%D0%B7%D1%8D%D0%BB%D0%B6-%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B3%D0%B0%D0%B0-%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D1%80-%D1%81%D1%83%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B9%D0%B3-%D0%B1%D1%83%D1%81%D0%B0%D0%B4-%D1%81%D0%B0%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D1%80-%D1%80%D1%83%D1%83-%D0%B8%D0%B6%D0%B8%D0%BB-%D1%82%D2%AF%D0%B2%D1%88%D0%B8%D0%BD%D0%B4-%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B3%D0%BE%D1%81%D0%BE%D0%BD-%D0%B8%D0%B9%D0%BC-%D1%8D%D0%B4%D0%B8%D0%B9%D0%BD-%D0%B7%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%B3-%D1%80%D1%83%D1%83-%D1%88%D0%B8%D0%BB%D0%B6%D0%B8%D1%85-%D1%85%D2%AF%D1%81%D1%8D%D0%BB-%D1%8D%D1%80%D0%BC%D1%8D%D0%BB%D0%B7%D1%8D%D0%BB-%D0%B1%D0%B8%D0%B4%D1%8D%D0%BD%D0%B4-%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%BD%D0%B0/ <p><p class="MsoNormal" align="right" style="text-align:right"><span lang="MN">“Эдийн засгийн өгөөжтэй өсөлт, эрх зүйн шинэтгэл” </span><o:p></o:p></p> <p class="MsoNormal" align="right" style="text-align:right"><span lang="MN">эрх зүйн олон улсын чуулганы үеэр </span><o:p></o:p></p> <p class="MsoNormal" align="right" style="text-align:right"><span lang="MN">Монгол Улсын Ерөнхийлөгч Цахиагийн ЭЛБЭГДОРЖ-ийн <o:p></o:p></span></p> <p class="MsoNormal" align="right" style="text-align:right"><span lang="MN"> “</span>Financial times<span lang="MN">”</span><span lang="MN"> </span><span lang="MN">сэтгүүлд өгсөн ярилцлага <o:p></o:p></span></p> <p class="MsoNormal" align="right" style="text-align:right"><b style="line-height: 1.45em;"><span lang="MN">-</span>Юуны өмнө би Монгол</b><b style="line-height: 1.45em;"><span lang="MN">ын</span> тусгаар тогтнож, бие даасан улс болсон талаар асуух гэсэн юм. Хуучин Зөвлөлтийн гүрэн задран унасны дараа Монгол Улс бусад хуучин ком</b><b style="line-height: 1.45em;"><span lang="MN">м</span>унист орн</b><b style="line-height: 1.45em;"><span lang="MN">оо</span>с ялгаран Ардчиллын замыг сонгож авсан. Ардчилсан хөдөлгөөний удирдагчдын нэг байсны хувьд </b><b style="line-height: 1.45em;"><span lang="MN">Та </span>энэ талаар </b><b style="line-height: 1.45em;"><span lang="MN">я</span>рьж өгөхгүй юу</b><b style="line-height: 1.45em;"><span lang="MN">?</span></b><br></p> <p class="MsoNormal"><b><span lang="MN"><o:p> </o:p></span></b><span style="line-height: 1.45em;">- Монгол Улс хуучин социалист системийн орон байхдаа тусгаар тогтносон улс байсан. Эрх чөлөө бол хүнд ч, улс оронд ч аль алинд нь байх шаардлагатай. Хувь хүний хувьд эрх чөлөөтэй байх ёстой. Хувь хүмүүс нь эрх чөлөөтэй байж чадах юм бол тухайн ард түмэн эрх, эрх чөлөөтэй байна. Тэгэхээр эрх чөлөөний мэдрэмж</span><span style="line-height: 1.45em;">  </span><span style="line-height: 1.45em;">монголчуудад өөрт нь байдаг. Бие даасан амьдралын мэдрэмж бол монголчуудад өөрт нь уламжилж ирсэн чухал зүйл. Энэ мэдрэмж Монгол улсыг дахин эрх чөлөө, тусгаар тогтнолоо бүрэн утгаар нь олж авахад, ялангуяа 1990 оноос хойш олж авахад их тусалсан болов уу гэж бодож байгаа.</span></p> <p class="MsoNormal"><span lang="MN">Монголын өөрчлөлтийн хувьд онцлог бий. Нэгдүгээрт ер нь Азийн улс орнуудад улс төрийн шинэчлэл, эдийн засгийн шинэчлэлийг зэрэг хийх боломжгүй гэсэн ойлголт байдаг. Үүнийг монголчууд эвдсэн. Улс төрийнхөө шинэчлэлийг ч 1990 оноос эхэлж хийсэн, эдийн засгийнхаа шинэчлэлийг ч хийсэн. Хүн арддаа эрх, эрх чөлөөг олгох энэ шинэчлэлийг давхар хэрэгжүүлсэн. Үүгээрээ монголчуудын шинэчлэлийн нэг онцлог байгаа. Хоёр дахь онцлог 1990 онд нийгмийн өөрчлөлтийг хийхдээ тайван замаар, яриа хэлэлцээний аргаар шийдэж чадсан. Гурав дахь онцлог бол 1990 оноос хойш бараг 22  жилийн хугацаанд шинэчлэлийг үргэлжлүүлж хийх эрмэлзэл монголчуудад тууштай байсан. Хэзээ ч энэ замаасаа ухарч буцаж байгаагүй. <o:p></o:p></span></p> <p class="MsoNormal"><span lang="MN">Монгол Улс энэ бүс нутагт эдийн засаг, улс төр, нийгмийн хувьд хамгийн чөлөөтэй тогтолцоотой орон болж хувирсанд бид бахархаж явдаг. <o:p></o:p></span></p> <p class="MsoNormal"><span lang="MN"> </span><b style="line-height: 1.45em;"><span lang="MN">-Хятадын онцлогтой хөгжлийн замын талаар ихэд яригдах болжээ. Тоталитар Засгийн газар нь эдийн засгийн хөгжлийг эхлүүлэх арга зам мөн талаар. Та ч мөн энэ талаар яриандаа дурдсан.  Хятад болон Энэтхэг улсыг жишээ болгон эдийн засгийн хөгжлийг нь харьцуулах явдал байдаг. Таны бодлоор Монгол Улс ардчилал, эдийн засгийн шинэчлэлийн замыг сонгосноор ямар нэгэн сул тал, хүндрэлүүдтэй учирч байсан уу. Ардчилал, чөлөөт зах зээлийн эдийн засгийг сонгосны сул болон давуу талыг хэлэхгүй юу?</span></b></p> <p class="MsoNormal"><span style="line-height: 1.45em;">- Ер нь нийгэм, эдийн засаг, улс төрийн шинжтэй том өөрчлөлтийг хийхэд мэдээж асар их хүндрэлтэй байсан. Эдийн засгийн хувьд Монгол Улс социализмын үед бараг нийт худалдааныхаа 90 хувийг, нийт эдийн засгийн арилжааныхаа 90 хувийг нэг улстай, тодруулбал тухайн үеийн Зөвлөлт Холбоот Улстай хийдэг байсан. Нөгөө талаараа энэ өөрчлөлтийг хийснээр бид дэлхийн олон улс оронтой үнэлэмжийн хувьд ойролцоо болсон. Нэг үгээр хэлбэл хуулийн дагуу амьдрах, хүний эрх, эрх чөлөөг хүндэтгэх гэдэг тэр үнэлэмж бол аль нэг үзэл суртлаас хүчтэй байсан. Тийм учраас тэр үнэлэмжийн дагуу маш олон найз нөхөдтэй болж чадсан. Олон улсын банк, санхүүгийн туслан дэмждэг байгууллагууд, ижил үнэлэмжтэй улс орнууд бидэнтэй хамтарч ажиллах боломж нээгдсэн. Үүн дээр үндэслээд бидэнд тухайн үед тулгамдаж байсан хэцүү асуудлуудыг шийдвэрлэх нөхцөл боломж өөрөө гарч ирсэн. Хоёрдугаарт эрх чөлөө өөрөө маш сайхан гайхамшигтай талтай. Эрх чөлөөт хүн бүхэн эрх чөлөөт нийгэмд сайн мэдээг өдөр бүхэн сонсож болно. Нэг шинэ бизнес нэг газар бий болж байхад, өөр шинэ үйлчилгээ өөр нэг газар бий болж байдаг. Өөрсдийн эрх чөлөөгөө, бүтээлч чадвараа мэдэрсэн хүмүүс түүнийг бүтээж байдаг. Тэгэхээр эрх чөлөөтэй хүн илүү хариуцлагатай байдаг. Хариуцлагатай хүн бол бүтээлч байдаг гэдэг. Энэ байдал бидэнд нөлөөлсөн гэдгийг хэлэх нь зөв байх гэж бодож байна.</span><br></p> <p class="MsoNormal"><b style="line-height: 1.45em;"><span lang="MN">-Монгол орон нь хөрсөн доороо олж тогтоосон болон одоогоор тогтоогоогүй асар их хэмжээний эрдэс баялгийг агуулж буй нь нууц биш. Баруун Африкийн газрын тосны жишээ зэргээс үзэхэд байгалийн нөөцөөр баялаг зарим оронд энэ нь давуу тал бус харин “баялгийн хараал” болон туссан олон тохиолдол бий. Мэдээж Монгол Улс бас нэг Чили юм уу Катар болох боломж, хүсэл дүүрэн бий. Харин Монгол өмнө дурдсан муу жишгийг дагахаас хэрхэн сэргийлэх бол?</span></b><br></p> <p class="MsoNormal"><span lang="MN"> </span><span style="line-height: 1.45em;">-Ер нь байгалийн баялаг ихтэй улс орны хувьд Монгол Улсад буруу замаар явах уу, зөв замаар явах уу гэдэг талаас нь асуулаа гэж ойлгож байна. Тэгэхээр буруу замаар явахад жишээлбэл монголчуудыг хамгаалах юу байна вэ гэдэг дээр нэг зүйлийг шууд хэлэх ёстой. Би хувьдаа итгэлтэй байдаг. Байгалийн баялаг ихтэй мөртлөө буруу замаар орсон тийм улс орнууд голдуу хаалттай улс байгаа. Байгалийн баялаг ихтэй мөртлөө зөв замаар явж байгаа орнууд нээлттэй улс байгаа. Норвеги ч юмуу, Австрали, Канад гээд аваад үзэхэд тэр улс орнууд ардчилсан улс орнууд байгаа. Түүнээс биш хөрөнгө оруулагчдынхаа юмуу тухайн орны эрх баригчдын заавраар явдаг биш, ард иргэдийнхээ хүсэл зоригоор явдаг улс орнууд голдуу зөв замаар явсан байгаа. Зөв замаар яваа бол гарч байгаа дутагдал, бэрхшээлүүдээ тухай бүр нь засч чадна. Яагаад гэвэл ард түмэнд тэр мэдрэмж нь байдаг. Байгаль сүйрч байна, аль эсвэл эдийн засгийн өсөлтийн өгөөж бидэнд ирэхгүй байна, нийгэмд ядуу, баяны ялгаа их нэмэгдэж байна гэдэг энэ дуу хоолой, мэдрэмж бол эрх баригчдаас биш ард түмнээс илүүтэй гардаг. Тэгэхээр нэгэнт ард түмний хүсэл зоригоор энэ улс орны хувь заяа шийдэгддэг, түүнийг удирдагч нь дагадаг учраас бид алдаагаа засаад яваад байх боломжтой юм. Монголчуудын баялгаа зөв эзэмшээд ард иргэдийн эрх ашигт нийцсэн хөгжилтэй улс орон болох хамгийн гол баталгаа бол Монгол Улсын нээлттэй</span><span style="line-height: 1.45em;">  </span><span style="line-height: 1.45em;">байдал. Дээрээс нь бид бусдаас суралцахад байнга бэлэн байдаг. Бид өөрийнхөө шүүмжлэлтэй гэдэг юм уу, сүүдэртэй талаа байнга ярьж чаддаг. Энэ тухай монголын олон нийт бүрэн ойлголттой байх боломж байдаг. </span><span style="line-height: 1.45em;"> </span><span style="line-height: 1.45em;">Хэвлэл мэдээллийн хэрэгсэл нь бие даасан, хүмүүсийн мэдээлэл авах боломж нь нээлттэй, үүнийг улам цаашаа нээж өгөх ёстой. Дээр нь бусдаас суралцах боломж байна. Ер нь ардчиллыг нэг үгээр тайлбарла гэвэл алдаанаасаа суралцах, бусдаас суралцах боломж гэж ойлгож байгаа.Нэгэнт суралцаж байгаа бол дэвшинэ гэсэн үг.</span></p> <p class="MsoNormal"><span lang="MN"> </span><b style="line-height: 1.45em;"><span lang="MN">-Авилгын талаар маш тодорхой  асуулт тавья. Мэдээж гэнэтийн их мөнгө хөрөнгөтэй болсон үед авилгын талаар санаа зовних нь зүй ёсны хэрэг. Транспаренси Интернешнл байгууллагаас гаргасан жагсаалтаас харахад Монгол Улс ил тод байдал, авилгын тал дээр тийм ч сайн үзүүлэлттэй биш. Парламентын гишүүн болохын тулд нэр дэвшигч нь 2 сая орчим ам.долларыг ухуулга сурталчилгаа гэх мэт үйл ажиллагаанд зарцуулах шаардлагатай болдог. Гэтэл парламентын гишүүний сарын цалин дөнгөж 800 орчин ам.доллар. Үүнээс үзэхэд хүмүүс парламентад сонгогдох нь олон ашигтай боломжийг бий болгодог гэж үздэг байх нь. Миний бодлоор энэ бол ихээхэн том асуудал юм. Та энд суугаа хүмүүст Монголын төр засагт болон Монголчуудад нийтэд нь үүнтэй шийдвэртэй тэмцэх хүсэл зориг бий гэдгийг батлан хэлж чадах уу?</span></b></p> <p class="MsoListParagraph" style="margin-bottom:0in;margin-bottom:.0001pt; mso-add-space:auto"><span lang="MN" style="font-family:"Arial","sans-serif"; mso-ansi-language:MN"> </span><span style="line-height: 1.45em;">-Энэ асуудалд бид нар санаа зовж байгаа. Ялангуяа авлигатай холбоотой асуудлаас болж монголын нэр төрийг хөндсөн мэдээлэл гарч буйг хараад бид ичиж явдаг. Ер нь авлигал гэгч нь монголыг өөрийг нь их муухай харагдуулж байгаа зүйл. Чөлөөт нийгмийг хамгийн хүнд байдалд оруулдаг, ер нь чөлөөт нийгмийн цаашдын өсөлтийг зогсоодог гол хүчин зүйл бол авлига. Авлига засаглалтай, төрийн бүтэцтэй, явуулж байгаа бодлоготой холбогддог. Ийм учраас миний одоогийн тавьж, уриалж байгаа нэг зорилго байгаа. Ирэх 4 жилийг төрөө засах 4 жил болгоё. Монгол Улс мөнгө байхгүй учраас монголын ард иргэд муу амьдарч байгаа юм биш ээ. Монгол Улсад шударга ёс байхгүй учраас монголын ард иргэдийн амьдрал муу байна. Монгол Улсад байгалийн баялаг байхгүй учраас манай ард иргэд ядуу зүдүү амьдраад байгаа юм биш, Монгол Улсад хууль тэгш хэрэгжихгүй байгаа учраас, нөгөө талд нь ард иргэдэд тэгш олдох тэр боломж хуулийн дагуу бүрэлдэж чадаагүй байгаа учраас ард иргэдийн амьдрал ядуу байна. Өнөөдрийн энэ Их тэнгэрийн чуулган үүнд чиглэж байгаа гэж бодож байгаа.</span></p> <p class="MsoNormal"><span lang="MN">Энэ тухай 20 жилийн өмнө ярих боломжгүй байсан. 20 жилийн өмнө бидэнд тулгамдаж байсан асуудал маш өөр байсан. 10 жилийн өмнө ч ярих боломжгүй байсан. Магадгүй 5 жилийн өмнө ч энэ тухай ярихад манай нийгэм хүлээж авах болоогүй байсан. Өнөөдөр эдийн засгийн өгөөжийг нийтэд хүртээлтэй болгох үндсийг яаж тавих вэ гэж сайн санаат нөхөдтэйгөө, шинжээч судлаачидтайгаа, ард иргэдтэйгээ, төрийн бус байгууллагатайгаа бид нээлттэй ярьж эхэлж байгаа нь маш чухал. Би хувьдаа “Авлигалтай тэмцэх улс төрийн зорилт, зоримог байдал монголын төр засагт байгаа. Бид энэ чиглэлд эрчимтэй ажиллаж чадна. Сая манай парламент завсарлахынхаа өмнө шүүхтэй холбоотой зөвхөн миний санаачилсан 6 хуулийг баталлаа. Нийтдээ шүүх, эрх мэдлийг өөрчлөхийн тулд 18 хуулийг өөрчлөх хэрэгтэй байгаа юм. Бид цаашдаа шилжилтийн шинжтэй олон алхмыг хийх хэрэгтэй байгаа. Тийм учраас Монгол Улсыг авлигалаас салгах ажил манай нийгэмд ч, улс төрийн түвшинд ч байгаа. Миний үлдээх хувь бол Монгол Улсыг бага ч болов шударга ёстой, авлига багатай улс орон болгох. Үүндээ ямар нэгэн байдлаар хувь нэмэр оруулах ёстой гэж бодож байна. <o:p></o:p></span></p> <p class="MsoNormal"><span lang="MN"> </span><b style="line-height: 1.45em;"><span lang="MN">-</span>Та миний хөндөхийг хүсч буй хэд хэдэн асуудлын талаар ярилаа. Гэхдээ юуны өмнө та нэг хүнд </b><b style="line-height: 1.45em;"><span lang="MN">ногдох</span> нөөц баялгийн хэмжээ</b><b style="line-height: 1.45em;"><span lang="MN">гээр</span>, жишээлбэл Катарын хэмжээнд хүрэх</b><b style="line-height: 1.45em;"><span lang="MN">эд</span> цаг хугацаа болон нөөц бололцоо бий эсэх талаар тооцоо хийж үзсэн болов уу</b><b style="line-height: 1.45em;"><span lang="MN">?</span></b></p> <p class="MsoNormal"><b><span lang="MN"><o:p> </o:p></span></b><span style="line-height: 1.45em;">-Өнгөрсөн жил Монгол Улс эдийн засгийн хувьд хамгийн өсөлттэй орон болж тооцогдсон. Зарим нэг судалгааг харж байхад 17.5 хувьтай өсөлт гарлаа гэж байгаа. Гэхдээ энэ өсөлтөөс манай нийгмийн сэтгэл зүйг харахад баярлах биш, илүү болгоомжилсон хандлага байгаа. Ер нь манай ард иргэд 20-иод жилийн хооронд энэ хүндрэлүүдийг өөрийн биеэр туулаад илүү хэрсүү болсон байгаа. Тэгэхээр энэ өсөлтөөс болгоомжилж байгаа нь нэг талыг барьсан өсөлт учраас тэр. Зөвхөн уул уурхайн гадагшаа гаргаж байгаа бүтээгдэхүүний өсөлт, дээрээс нь уул уурхайтай холбоотой орж байгаа хөрөнгө оруулалтаас үүдсэн өсөлт болчихоод байгаа юм. Яг боловсруулах үйлдвэр, дэд бүтцийн хөгжил, бусад салбарын өсөлт байна уу гээд харахаар тэр нь бараг байхгүй. 2 жилд дотоодын бүтээгдэхүүн нь 100 хувь өсөөд байгаа ийм хурдцыг хуучин бий болсон дэд бүтэц, эдийн засгийн чадавх гүйцэх аргагүй байгаа юм. Тэгэхээр бид уул уурхайгаас олж байгаа орлогоороо, бий болгож байгаа зүйлээрээ өөр салбар руу хөрөнгө оруулалт хийж байж, үнэхээр ухаалаг маш их тооцоотой бодлого явуулж байж энэ байдлаас гарч чадна.</span></p> <p class="MsoNormal"><span lang="MN">Энэ тухай хэлэлцүүлэг явж байгаа. Бараг энэ талаар санал асуулга явж байна гэж хэлж болно. Улсын Их Хурлын сонгууль бол санал асуулга гэж бодож байгаа. Энэ дээр хамгийн зөв, хамгийн ухаалаг, хамгийн тооцоотой бодлого гаргаж чадаж байгаа тэр улс төрийн намууд, нэр дэвшигчид жишээлбэл ард түмнээс дэмжлэг авах магадлалтай. Тэгэхээр энэ санал асуулгын дүнг харах ёстой. Хэлэлцүүлгийг  улс орон даяар хийж байгаа. <o:p></o:p></span></p> <p class="MsoNormal"><span lang="MN"> </span><b style="line-height: 1.45em;"><span lang="MN">-Энгийнээр харахад та бүхэн энэ их баялаг дээр сууж байна. Гол нь энэ их баялгаа Монголчууд болон гадныханд хэрхэн хуваарилах асуудал юм. Гадны хөрөнгө оруулагчид, тэдний туршлага болон хөрөнгө мөнгө зэрэг монголчуудад одоогоор байхгүй нөөцүүд нь та бүхэнд мэдээж хэрэгтэй. Одоо яригдаж буй Гадаадын хөрөнгө оруулалтын тухай хууль нь гадаадын хөрөнгө оруулагчидтай баялгаа хэрхэн хуваарилах асуудлын суурь зарчмуудыг тодорхой болгож буй явдал гэж үзэж байна. Юуны өмнө энэ хууль хэрхэн бий болсон талаар тодруулах гэсэн юм. Энэхүү шинэ хууль нь Чалкогоос Саусгоби-г худалдаж авах санал гаргасантай холбогдсон, тэрхүү ганц тохиолдлоос үүссэн хариу үйлдэл гэж харагддаг. </span>Энэ шударга бус явдал мөн үү?</b></p> <p class="MsoListParagraph" style="margin-bottom:0in;margin-bottom:.0001pt; mso-add-space:auto"><b><span style="font-family:"Arial","sans-serif""><o:p> </o:p></span></b><span style="line-height: 1.45em;">-Монголчууд бид гадаадын хөрөнгө оруулалтыг татах нэн өндөр шаардлага нийгмийн өөрчлөлтийн эхэнд байсан. Ер нь охиноо нөхөрт гаргах гэж байгаа, айлд явуулах гэж байгаа тийм айл шиг ажиллаж байсан. Аль болох гоё хувцаслаад, аль болох гоё харагдуулаад, гайгүй сайхан охинтой айл шиг л байсан. Гэхдээ хүргэн болчихоор боломжийн улсуудыг олж хараагүй байсан. Одоо бол манай охиныг олоод харсан гэж ойлгож байгаа. Манай охин бол маш ухаантай, чадвартай, өндөр боловсролтой, үнэхээр сайн айлын сайн эзэгтэй болно. Тийм учраас бид өөрсдийнхөө хэмжүүрээр цаана нь хийх гэж байгаа сонголтод ханддаг байх ёстой. Эхлээд бид нээлттэй байх шаардлагатай байсан. Одоо бол Монгол Улс, ялангуяа уул уурхайн салбар гадаадын хөрөнгө оруулагчдын анхаарлын төвд орсон байгаа. Тийм анхаарлын төвд орсон орны нэг болчихоод байна. Бид өөрийнхөө үндэсний эрх ашиг, ард нийтийнхээ эрх ашгийг гаргаж тавих ёстой. Иймэрхүү байдлаар л явж байгаа. Миний баримталдаг бодлогод бол ер нь монголын ард иргэдийн нийтлэг эрх ашиг хамгийн түрүүнд тавигдана. Өмнө нь бидэнд мөнгө санхүү, үнэхээр гадаадын хөрөнгө оруулалт их чухал байсан. Энэ хоёрын алтан тэнцвэр дээр бидний цаашдын бодлого явах хэрэгтэй. Саяхан гадаадын хөрөнгө оруулалттай холбоотой, гадаадын төрийн хөрөнгө оруулалтыг зохицуулах, мөн зөвшөөрөлтэй холбогдсон асуудал парламент дээр яригдсан. Энэ асуудлаар бараг 3 жил ярьж байгаад сая шийдлээ оллоо. Түүнээс биш Чалкогийн асуудал гарч ирэнгүүт бид энэ тухай ярьж эхэлсэн юм биш. 3 жилийн өмнө энэ хуулийн төслийг өргөн барьсан. Хэлэлцүүлэг нь 3 жилийн турш нээлттэй байсан. Энд нэг зүйлийг хэлмээр байна. 1990 оноос өмнө монголын бүх өмч төрийнх байлаа. Бид 1990 оноос хойш хувийн өмчийн оролцоог аль болохоор дэмжихээр оролдож ирсэн. Төрийн өмч дээр хатуу хяналт тавиад, төрийн өмчийг хязгаарлаж, хувийн санаачилгыг дэмжих гэж байнга оролдож ирсэн. Бид улс дотроо өөрийнхөө төрийн өмчид хязгаарлалт тавьдаг атлаа гадаадын төрийн өмч орж ирэхэд хязгаарлалт тавихгүй сууж болохгүй шүү дээ. Тэгэхээр ийм зохицуулалтыг зөвхөн Монгол Улс ч биш. Нээлттэй эдийн засагтай, тэр дотроо маш хүчирхэг эдийн засагтай улс орнууд хийсэн байдаг. Бид бас энэ зүйлүүдийг харж байгаад зохицуулалтаа хийсэн.</span></p> <p class="MsoNormal"><span lang="MN">Хамгийн сайн зохицуулалт, хамгийн сайн хууль гаргалаа гэж би хувьдаа хэлж чадахгүй. Энд шүүмжлэлтэй хандах зүйлүүд бий. Юу ч гэсэн гаргаад цаашаа яваад үзье. Байнга нээлттэй байх хуулийг сайжруулах боломж бий. Түүний дотор бидэнтэй хамтран ажилладаг Монгол Улсад хөрөнгө оруулахыг сонирхож байгаа тэр талынхаа санаа бодлыг ч гэсэн цаашдаа нээлттэй сонсох болно. Анх удаагаа Монгол Улсад ийм зохицуулалтыг хийлээ. <o:p></o:p></span></p> <p class="MsoNormal"><span lang="MN"> </span><b style="line-height: 1.45em;"><span lang="MN">-Та гадны төрийн компаниудаас болгоомжилж байна уу, Хятадын төрийн өмчит компаниудаас болгоомжилж байна уу? </span>Хятад</b><b style="line-height: 1.45em;"><span lang="MN">ад</span> төрийн өмчит </b><b style="line-height: 1.45em;"><span lang="MN">м</span>аш олон корпорациуд байдаг шүү дээ.</b></p> <p class="MsoListParagraph" style="margin-bottom:0in;margin-bottom:.0001pt; mso-add-space:auto;text-align:justify"><b><span style="font-family:"Arial","sans-serif""><o:p> </o:p></span></b><span style="line-height: 1.45em;">-Гадаадын төрийн өмчтэй компаниудын оролцооноос Монгол ч биш, бүхэл улс орон</span><span style="line-height: 1.45em;">  </span><span style="line-height: 1.45em;">болгоомжилдог шүү дээ. Бидэнд аль нэг орны төрийн өмчийн компанийн тухай хуульдаа тусгайлан заасан зүйл байхгүй. Энэ хуулийн заалт, зохицуулалт бол нийт аж ахуйн нэгжүүд, нийт төрийн өмчтэй компаниудад хамаарч байгаа зүйл.</span></p> <p class="MsoNormal"><span lang="MN"> </span><b style="line-height: 1.45em;"><span lang="MN">-Би Монголд ирснийхээ дараахан гадаадын хэд хэдэн хөрөнгө оруулагч компанихантай уулзсан. Тэд 51%-ийн хяналтыг л авахгүй бол эрсдэл хэтэрхий өндөр, хяналт тавих боломж бага гэж үздэг. Миний ойлгосноор шинэ хуульд хэрэв гадны компани хяналтыг авахыг хүсч байгаа бол парламентаар хэлэлцэж батална гэж заасан. Та үүнийг эцсийн шийд гэж үзэж байна уу? Та гаднын хөрөнгө оруулагчдын энэхүү яриаг хоосон сүрдүүлэг гэж үзэх үү?</span></b></p> <p class="MsoListParagraph" style="margin-bottom:0in;margin-bottom:.0001pt; mso-add-space:auto"><b><span lang="MN" style="font-family:"Arial","sans-serif";mso-ansi-language:MN"><o:p> </o:p></span></b></p> <p class="MsoNormal"><span lang="MN"> </span></p> <p class="MsoNormal"><span lang="MN">-Ер нь 51 хувийн хяналт гэдэг бол бүх шалгуурын дээд тал гэж үзэхгүй байгаа. Энэ бол нэг л шалгуур. Хоёрт ийм шалгууртай холбогдсон асуудал гарч ирэх юм бол асуудлыг шийддэг механизмыг тодруулж өгсөн. Энэ бол парламентын түвшинд ярих. Тэгэхээр ямар асуудал Зас